WŁAŚCIWOŚCI INHIBINOWE NIEKTÓRYCH MIODÓW POLSKICH
tekst: Mieczysław Rychlik, Marta Doleżal
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok V, 1961 — Mieczysław Rychlik, Marta Doleżal
strona 53PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK V. NR 2. LIPIEC 1961
Mieczysław Rychlik, Marta Doleżal
Zakład Bromatologii Akad. Med. Kraków
WSTĘP
Od tysięcy lat miód pszczeli stanowi nie tylko naturalny środek słodzący, cenny w żywieniu człowieka, ale znajduje on również szerokie zastosowanie jako lek. Sławny papirus Ebersa, pochodzący co najmniej sprzed 4000 lat, wymienia miód pszczeli jako środek leczniczy wśród różnych składników 116 podanych recept egipskich kapłanów. Również Hipokrates, ojciec medycyny, zalecał miód w różnych schorzeniach i co najmniej od jego to czasów datuje się stosowanie miodu jako środka odkażającego w oczyszczaniu i leczeniu ran ropiejących. Ten prastary sposób leczenia ran polega na bakteriostatycznych własnościach miodu oraz na jego osmotycznym działaniu, zwiększającym wydzielniczość chorej tkanki.
Lecznicze działanie miodu pszczelego znajduje zastosowanie i we współczesnej medycynie, czego przykładem mogą być badania Dolda i Knappa (1949) oraz Pothmana (1950) nad schorzeniami wywołanymi przez Corynebacterium diphteriae i Mycobacterium tuberculosis.
Celem tej pracy było zapoczątkowanie badań własności inhibinowych miodów krajowych z różnych rejonów produkcyjnych i włączenie ich bakteriostatycznych wartości do biologicznej ich oceny. Pozwoli to z jednej strony na lepsze wykorzystanie własności dietetycznych i profilaktyczno-leczniczych naszych miodów, z drugiej zaś strony na oględniejsze obchodzenie się z nimi przy technologicznym przerobie, transporcie i magazynowaniu.
PRZEGLĄD LITERATURY
Z badaniami nad bakteriostatycznym działaniem miodu wobec różnych drobnoustrojów wiążą się nazwiska takich badaczy, jak Dold (1938, 1949, 1955), Knapp (1949), Pothman (1950), Du (1938), Dziao (1938), Witzenhausen (1955), Prica (1938), Planchy (1944) i innych. Działania bakteriostatycznego miodu pszczelego nie przypisują oni dużemu stężeniu zawartych w nim cukrów lub jego aktualnej kwasowości, a przede wszystkim bliżej nieznanej substancji, określonej przez Dolda (1938) nazwą INHIBINY. Substancja ta ma stanowić mieszaninę wydzielin gruczołów pszczelich i roślinnych, względnie i innych owadów, które pośredniczą w produkcji miodu spadziowego. Inhibiny nie są dotychczas dokładniej zbadane i poznane pod względem chemicznym, podkreśla się raczej niektóre ich właściwości, jak wrażliwość na temperaturę, światło i czas.
strona 54Termiczna, wrażliwość inhibin zwróciła uwagę Duisberga i Warnecke (1958, 1959) na możliwość ich wykorzystania łącznie z niektórymi wrażliwszymi na ciepło karbohydrazami np. z inwertazą, do ustalania stopnia nagrzania miodu, względnie do ustalania przegrzania w czasie jego rekrystalizacji lub innych technologicznych procesów. Dotychczasowe badania tych autorów przemawiają za włączeniem inhibin miodowych w zespół biochemicznych wskaźników oceny jakości miodu pszczelego. Duisberg i Warnecke (1958, 1959) dopatrują się ponadto pewnej zgodności między wartością inhibinową miodu a jego aktywnością inwertazową, zaprzeczając jednocześnie takiemu powiązaniu inhibin z drugim ważnym enzymem karbohydrazowym miodu, jakim jest diastaza miodowa.
Pomimo że chemizm inhibin miodowych nie był przedmiotem tych prac, to badania nad własnościami biostatycznymi miodów stanowią coraz częściej przedmiot naukowego zainteresowania. U nas ukazało się dotychczas na ten temat doniesienie, podane w streszczeniu prac z XIV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów w Białymstoku (1959). Materiał badawczy autorów tej pracy obejmował tylko dwa miody (lipcowy, rzepakowy), bliżej nie scharakteryzowane co do pochodzenia, własności i składu.
MATERIAŁ I METODA BADAŃ
Do badań użyto miodów krajowych, pochodzących głównie z południowych i wschodnich rejonów Polski z lat zbioru 1959 i 1960. Próbek dostarczyły Okręgowe Spółdzielnie Pszczelarskie w Krakowie i w Lublinie oraz Zakład Pszczelnictwa w Skierniewicach. Kilka próbek pochodziło wprost od pszczelarzy.
Kwalifikacji odmianowej badanych miodów dokonano na podstawie analizy pyłkowej metodą Zander-Maurizio i w oparciu o metryki pochodzenia. Z 59 próbek miodów, 48 określono jako miody odmianowe: rzepakowe, rzepakowo-ognichowe, grykowe, lipowe i wrzosowe, reszta była miodami wielokwiatowymi oraz spadziowymi z drzew liściastych i szpilkowych.
A. OZNACZENIA FIZYKO-CHEMICZNE I BIOCHEMICZNE
- wszystkie próbki miodów dały ujemny odczyn Fiehego na HMF a większość z nich była częściowo skrystalizowana. Wyklucza to ich przegrzanie i przemawia za ich nieuszkodzeniem termicznym przed dostarczeniem do badania,
- kwasowość aktualną (pH) podstawowego roztworu badanych miodów (20 g miodu w 100 ml wodnego roztworu) oznaczano za pomocą pH-metru laboratoryjnego Piezo model 3a,
- celem naświetlenia związku między wartością inhibinową badanych miodów a ich aktywnością inwertazową, jakiego dopatrują się Warnecke i Duisberg (1958) w miodach zagranicznych, określono aktywność inwertazową wszystkich badanych miodów metodą polarymetryczną, opracowaną przez Rychlika i Fedorowską (1960).
Otrzymane wyniki zebrano w tab. 1, podając je w sposób zaproponowany przez wymienionych autorów, w gramach sacharozy zhydrolizowanej w określonych warunkach oznaczenia przez inwertazę czynną w 100 g bezwodnego badanego miodu.
strona 55B. OZNACZENIE AKTYWNOŚCI INHIBINOWEJ MIODU
Do określenia wartości inhibinowej miodu zastosowano zmodyfikowaną metodę seryjnych rozcieńczeń. Metoda ta powszechnie używana do badań naukowych nad wrażliwością drobnoustrojów na antybiotyki nie znalazła dotychczas zastosowania do badań nad bakteriostatycznym działaniem miodu.
Podłoża: Jeden bulion bakteriologiczny o pH ca 9,0 i drugi o pH 7,2.
Testowane drobnoustroje. Gramdodatni: Micrococcus pyogenes v. aureus 209-P i gramujemny: Escherichia coli o111 (B4).
Inoculum: 1 kropla standardowa 100-krotnie rozcieńczonej 18h hodowli szczepu.
Sporządzanie rozcieńczeń. W jałowych kolbkach sporządzano wysokoprocentowe (proc. wag.) roztwory miodu w bulionie bakteriologicznym o pH ca 9. Gdy miód był skrystalizowany odważano go po starannym wymieszaniu i rozpuszczano w ciągu kilku godzin na zimno w bulionie bakteriologicznym. Zastosowanie zasadowego bulionu do przyrządzania 50% i 25% roztworów miodu miało na celu zobojętnienie kwaśnego odczynu miodu. Tak przygotowane roztwory miodu miały kwasowość aktualną (pH) około 5,0 dla stężenia 50% i 6,0—6,2 dla stężenia 25%. Celem otrzymania roztworów miodu o stężeniach 12,5%, 6,25%, 3,12% i 1,56% stosowano metodę seryjnych rozcieńczeń bulionem o pH 7,2. Używane do nastawów bakteriologicznych 25% i słabsze roztwory miodu miały pH w granicach 6,2—6,75 i ich kwasowość aktualna nie mogła hamować wzrostu badanych drobnoustrojów.
Kontrolne nastawy. Równocześnie z badaniem każdej próbki miodu wykonano następujące kontrole:
a) kontrolę wzrostu — wzrost badanego szczepu na podłożu używanym do wykonania rozcieńczeń, pozbawionym dodatku miodu,
Tabela 1 Skala ocen wartości inhibinowej miodu Skala der Beurteilung des Inhibinwertes von Honig
| Wartość inhibinowa miodu / Inhibinwert des Honigs | %-we stężenie miodu hamujące wzrost drobnoustroju / Honigkonzentration hemmende des Wuchses des Mikroorganismus: 1,56 | … : 3,12 | … : 6,25 | … : 12,5 | … : 25,0 |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 (wyjątkowa) ungewöhnliche | — | — | — | — | — |
| 4 (b. dobra) sehr gut | X | — | — | — | — |
| 3 (dobra) gut | X | X | — | — | — |
| 2 (średnia) mittel | X | X | X | — | — |
| 1 (słaba) schwach | X | X | X | X | — |
| 0 (zerowa) Null | X | X | X | X | X |
X wzrost drobnoustroju — Wuchs des Mikroorganismus — brak wzrostu drobnoustroju — Fehlen des Wuchses des Mikroorganismus
strona 56b) kontrolę działania osmotycznego ciśnienia cukrów zawartych w miodzie przez porównanie z analogicznym szeregiem rozcieńczeń cukru inwertowego,
c) kontrolę aktualnej kwasowości podłoży (roztworów),
d) kontrolę błędu doświadczalnego — szeregi rozcieńczeń, które nie dawały wyraźnego zahamowania wzrostu badanego drobnoustroju nastawiano w dwóch lub więcej powtórzeniach.
Odczyt wyników. Wyniki odczytywano po 20 godz. inkubacji w 37° oraz po 48 godz. inkubacji w 37°. Wartość inhibinową miodu wobec drobnoustroju określano najmniejszym stężeniem miodu w badanym szeregu, które działało całkowicie bakteriostatycznie na wszystkie komórki tego szczepu.
Ocenę wyników inhibitorycznego działania miodu przeprowadzano w oparciu o skalę ocen podaną w tabeli 1.
W powyższej skali wartość inhibinową miodu wyrażono liczbami od 0—5, które odpowiadają stężeniu miodu, hamującemu wzrost drobnoustrojów, a ujętemu w szereg: 25%, 12,5%, 6,25%, 3,12% i 1,56%. Do miodów o wartości inhibinowej „zero” (0) zaliczono te, które nie wykazały większego działania bakteriostatycznego wobec badanego drobnoustroju od tego, jakie wynika z osmotycznego ciśnienia 50% roztworu cukru inwertowego. Wartość inhibinową miodu, działającego bakteriostatycznie w 25% stężeniu określono liczbą 1 — w ujęciu słownym „słaba”; w stężeniu 12,5% — liczbą 2, słownie „średnia”; w 6,25% stężeniu liczbą 3 — słownie „dobra” a w 3,12% stężeniu liczbą 4 — słownie „bardzo dobra”. Miody hamujące wzrost drobnoustrojów w 1,56% stężeniu i w mniejszym uznano za „wyjątkowe” i określono liczbą 5.
WYNIKI BADAŃ
Otrzymane wyniki zebrane w tab. 2 charakteryzują w pewnym stopniu aktywność inhibinową i inwertazową badanych miodów oraz naświetlają wzajemną zależność tych biologicznych składników miodu. Wartość inhibinowa została zróżnicowana przez jednoczesne jej określenie wobec gramdodatniego gronkowca złocistego (Micrococcus pyogenes v. aureus 209-P) i wobec gramujemnej pałeczki okrężnicy (Escherichia coli o111). Aktywność inwertazową wyrażono w sposób podany w metodzie pracy, wprowadzony przez Rychlika i Fedorowską (1960) do oceny inwertazowej miodów krajowych i dogodniejszy od dotychczas podawanych w piśmiennictwie tego tematu.
W tab. 2 podano ponadto wyniki oznaczenia kwasowości aktualnej (pH) podstawowego roztworu badanych miodów, która wahała się w granicach od 3,7—4,5 oraz odczyny próby Fiehego na hydroksymetylenofurfurol (HMF). Celem tych oznaczeń było wykluczenie w badanych miodach takich zabiegów, jak ich uszkodzenie przez ogrzewanie, sfałszowanie miodem sztucznym lub zepsucie na skutek fermentacji kwasowej.
Analizując uzyskane wyniki należy podkreślić przede wszystkim fakt występowania we wszystkich badanych miodach inhibin czynnych wobec gronkowca złocistego oraz czynnej inwertazy miodowej. Natomiast około 12% badanych miodów okazało się inhibinowo nieczynnymi wobec pałeczki okrężnicy. Przyjmując za podstawę oceny podany w metodzie sposób liczbowego określania wartości inhibinowej stwierdzono, że aktywność inhibinowa waha się w granicach od 1—5 wobec gronkowca złocistego i od 0—3 wobec pałeczki okrężnicy (tab. 2, 3, 4, oraz ryc. 1).
strona 57Tabela 2 Wartość inhibinowa i aktywność inwertazowa miodów Inhibinwert und Inwertaseaktivität der Honige
| Lp. próbki / Zahl der Honigproben | Odmiana, pochodzenie i rok zbioru miodu / Sorte, Herkunft und Jahrgang des Honigs | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Micrococcus pyogenes v. aureus 209—P | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Escherichia coli 0111 | Aktywność inwertazowa / Inwertaseaktivität | pH podstawowego roztworu miodu 20 g/100ml / pH der Stammenlösung von Honig | Próba Fiehego na HMF / Fieheprobe |
|---|---|---|---|---|---|---|
| rzepakowy Rapshonig | ||||||
| 1 | Trzebnica (1959) | 1 | 0 | 44,6 | 4,0 | ujemna |
| 2 | Trzebnica (1959) | 1 | 0 | 34,6 | 4,0 | „ |
| 3 | Legnica (1959) | 2 | 1 | 34,6 | 4,1 | „ |
| 4 | Legnica (1959) | 2 | 1 | 30,9 | 3,9 | „ |
| 5 | Strzelin (1959) | 1 | 1 | 29,1 | 3,9 | „ |
| 6 | Strzelin (1959) | 2 | 0 | 44,7 | 3,8 | „ |
| 7 | Złotoryja (1959) | 2 | 2 | 40,8 | 4,0 | „ |
| 8 | Wrocław (1959) | 3 | 2 | 34,7 | 3,9 | „ |
| 9 | Oława (1959) | 3 | 1 | 46,9 | 3,9 | „ |
| 10 | Środa Śląska (1959) | 3 | 1 | 36,5 | 3,8 | „ |
| 11 | Jawor (1959) | 3 | 2 | 34,6 | 3,8 | „ |
| 12 | Wężowice (1959) | 2 | 1 | 40,0 | 3,9 | „ |
| rzepakowo—ognichowy Raps—Hederichhonig | ||||||
| 13 | Racibórz (1959) | 1 | 1 | 34,7 | 3,9 | „ |
| 14 | Strzelin (1959) | 2 | 2 | 47,9 | 3,7 | „ |
| 15 | Sobótka (1959) | 2 | 1 | 44,3 | 3,8 | „ |
| 16 | Żmigród (1959) | 2 | 1 | 37,0 | 3,7 | „ |
| 17 | Grodków (1959) | 4 | 1 | 33,5 | 3,9 | „ |
| 18 | Oleśnica (1959) | 3 | 2 | 33,7 | 4,0 | „ |
| 19 | Wrocław (1959) | 3 | 2 | 48,0 | 3,9 | „ |
| 20 | Trzebnica (1959) | 2 | 1 | 41,6 | 3,9 | „ |
| 21 | Trzebnica (1959) | 1 | 0 | 39,0 | 4,1 | „ |
| grykowy Buchweizenhonig | ||||||
| 22 | Elbląg (1959) | 2 | 2 | 64,3 | 4,0 | „ |
| 23 | Radom (1959) | 1 | 0 | 60,4 | 3,8 | „ |
| 24 | Lubartów (1959) | 2 | 0 | 77,6 | 4,0 | „ |
| 25 | Lubartów (1959) | 4 | 2 | 80,0 | 4,0 | „ |
c. d. tab. 2
| Lp. próbki / Zahl der Honigproben | Odmiana, pochodzenie i rok zbioru miodu / Sorte, Herkunft und Jahrgang des Honigs | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Micrococcus pyogenes v. aureus 209—P | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Escherichia coli 0111 | Aktywność inwertazowa / Inwertaseaktivtität | pH podstawowego roztworu miodu 20 g/100 ml / pH der Stammenlösung von Honig | Próba Fiehego na HMF / Fieheprobe |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 26 | Lubań (1959) | 2 | 1 | 48,0 | 3,8 | ujemna |
| 27 | Garbatka (1959) | 2 | 2 | 70,7 | 3,8 | „ |
| 28 | Parczew (1960) | 5 | 1 | 72,7 | 3,9 | „ |
| 29 | Biłgoraj (1960) | 3 | 1 | 70,9 | 3,9 | „ |
| 30 | Radzyń Podlaski (1960) | 4 | 2 | 82,4 | 3,8 | „ |
| 31 | Tomaszów Lubelski (1960) | 5 | 2 | 97,5 | 4,0 | „ |
| 32 | Lublin (1960) | 4 | 1 | 66,1 | 4,0 | „ |
| 33 | Janów Lubelski (1960) | 4 | 2 | 77,2 | 3,9 | „ |
| 34 | Włodawa (1960) | 5 | 2 | 78,3 | 4,1 | „ |
| 35 | Puławy (1960) | 4 | 1 | 68,6 | 4,0 | „ |
| 36 | Kraśnik (1960) | 5 | 1 | 75,7 | 4,0 | „ |
| lipowy Lindenhonig | ||||||
| 37 | Łukszty pow. Pasłęk (1959) | 4 | 3 | 68,4 | 4,1 | „ |
| 38 | Bielica pow. Pasłęk (1959) | 4 | 2 | 65,6 | 3,9 | „ |
| wrzosowy Heidekrauthonig | ||||||
| 39 | Zgorzelec (1959) | 2 | 1 | 45,4 | 4,0 | „ |
| 40 | Bolesławice (1959) | 1 | 0 | 40,1 | 4,1 | „ |
| 41 | Miłobądź (1959) | 5 | 2 | 53,0 | 4,1 | „ |
| 42 | handlowy (pochodzenie nieznane) | 1 | 1 | 37,0 | 4,0 | „ |
| wielokwiatowy Vielblütehonig | ||||||
| 43 | Olecko pow. Białystok (1959) | 3 | 2 | 57,1 | 3,9 | „ |
| 44 | Szepietowo pow. Białystok (1959) | 4 | 1 | 48,1 | 4,0 | „ |
| 45 | Skierniewice (1960) | 2 | 1 | 56,0 | 3,9 | „ |
| 46 | Sielinko (Nowy Tomyśl) (1959) | 2 | 1 | 44,3 | 4,1 | „ |
| spadziowy z drzew liściastych Tauhonig von Laubgehölzen | ||||||
| 47 | Rudnik (1959) | 2 | 1 | 40,8 | 4,1 | |
| 48 | Barcyna (1959) | 3 | 1 | 51,1 | 4,2 | |
| 49 | Strzyżów (1959) | 2 | 1 | 71,7 | 4,1 | „ |
| 50 | Myślenice (1959) | 2 | 1 | 38,6 | 4,0 | „ |
c. d. tab. 2
| Lp. próbki / Zahl der Honigproben | Odmiana, pochodzenie i rok zbioru miodu / Sorte, Herkunft und Jahrgang des Honigs | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Micrococcus pyogenes v. aureus 209—P | Wartość inhibinowa wobec / Inhibinwert gegenüber: Escherichia coli 0111 | Aktywność inwertazowa / Inwertaseaktivität | pH podstawowego roztworu miodu 20g/100 ml / pH der Stammenlösung von Honig | Próba Fiehego na HMF / Fieheprobe |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 51 | Myślenice (1959) | 1 | 1 | 32,9 | 4,0 | ujemna |
| 52 | Gorlice (1959) | 2 | 1 | 51,6 | 4,3 | „ |
| 53 | Kostomłoty (1959) | 1 | 1 | 44,3 | 4,3 | „ |
| spadziowy z drzew szpilkowych Tauhonig von Nadelgehölzen | ||||||
| 54 | Św. Katarzyna (rej. Świętokrzyski) (1959) | 4 | 1 | 83,7 | 4,3 | „ |
| 55 | Bodzentyn (1959) | 5 | 1 | 80,3 | 4,3 | „ |
| 56 | Bodzentyn (1959) | 3 | 1 | 56,9 | 4,5 | „ |
| 57 | Bodzentyn (1959) | 4 | 3 | 79,0 | 4,2 | „ |
| 58 | Nowa Słupia (1959) | 3 | 1 | 65,6 | 4,5 | „ |
| 59 | Bukówka (1959) | 4 | 1 | 76,5 | 4,0 | „ |
Najaktywniejsze wobec gronkowca złocistego okazały się miody grykowe i spadziowe z drzew szpilkowych, wśród których 60—66% próbek miało „bardzo dobrą” i „wyjątkową” wartość inhibinową. Wartość ta dla miodów rzepakowych, rzepakowo-ognichowych i spadziowych z drzew liściastych wahała się w granicach od 1—3, z wyjątkiem jednej „bardzo dobrej” inhibinowo próbki miodu rzepakowo-ognichowego. Miody te miały przeważnie „średnią” wartość inhibinową. Również w wielokwiatowych miodach prawie połowa próbek miała „średnią”, reszta zaś „dobrą” lub „bardzo dobrą” aktywność inhibinową. Na uwagę zasługuje również fakt „bardzo dobrej” aktywności inhibinowej dwóch próbek miodu lipowego, objętych naszym badaniem.
Liczby obrazujące częstość występowania poszczególnych wartości inhibinowych w badanych miodach wobec gronkowca złocistego są podane w tab. 3. Z tabeli tej wynika, że w ogólnym ujęciu, pomijającym odmianowe zróżnicowanie badanych miodów, prawie połowa próbek okazała się miodami inhibinowo „dobrymi”, „bardzo dobrymi” oraz „wyjątkowo dobrymi”, zaś drugą połowę stanowią miody o „słabej” i „średniej” wartości inhibinowej wobec gronkowca złocistego, przy jednoczesnym braku inhibinowo nieczynnych miodów.
Przechodząc do omówienia i oceny inhibinowej tych miodów wobec pałeczki okrężnicy należy podkreślić przede wszystkim ich znacznie słabszą aktywność wobec tego drobnoustroju. I tak około 12% próbek okazało się nieczynnymi inhibinowo, również nie było miodów o „bardzo dobrej” i „wyjątkowo dobrej” wartości inhibinowej. Reszta miodów posiadała „słabą” (57,6%) lub „średnią” (27,1%) wartość inhibinową, a tylko dwa miody (3,4%) okazały się „dobre”. Wśród odmianowych miodów na pierwsze miejsce wysunęły się tutaj miody grykowe, następnie miody rzepakowe i rzepakowo-ognichowe. Około poło-
strona 60Tabela 3 Częstość występowania w miodach różnych wartości inhibinowych wobec Micrococcus pyogenes v. aureus 209—P. Die Häufigkeit des Auftretens verschiedener Inhibinwerte in Honigen gegenüber Micrococcus pyogenes v.aureus 209—P.
| Odmiana miodu / Sorte des Honigs | Liczba próbek / Zahl der Honigproben | Liczba miodów o wartości inhibinowej / Zahl der Honigs um Inhibinwert: 0 | … : 1 | … : 2 | … : 3 | … : 4 | … : 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rzepakowy Rapshonig | 12 | — | 3 | 5 | 4 | — | — |
| Rzepakowo—ognichowy Raps—Hederichhonig | 9 | — | 2 | 4 | 2 | 1 | — |
| Grykowy Buchweizenhonig | 15 | — | 1 | 4 | 1 | 5 | 4 |
| Lipowy Lindenhonig | 2 | — | — | — | — | 2 | — |
| Wrzosowy Heidekrauthonig | 4 | — | 2 | 1 | — | — | 1 |
| Wielokwiatowy Vielblütehonig | 4 | — | — | 2 | 1 | 1 | — |
| Spadziowy z drzew szpilkowych Tauhonig von Nadelgehölzen | 6 | — | — | — | 2 | 3 | 1 |
| Spadziowy z drzew liściastych Tauhonig von Laubgehölzen | 7 | — | 2 | 4 | 1 | — | — |
| Razem Zusammen | 59 | — | 10 | 20 | 11 | 12 | 6 |
wa (47%) miodów grykowych jest inhibinowo „średnia”; wśród rzepakowych i rzepakowo-ognichowych od 25—32% stanowią miody „średnie”, zaś 50% jest miodami „słabymi”, reszta w ilości około 25% stanowi miody inhibinowo nieczynne wobec pałeczki okrężnicy. Miody spadziowe z drzew szpilkowych są na ogół „słabe”, podobnie jak i miody spadziowe z drzew liściastych, które wyłącznie należą do „słabych”. Natomiast brak wśród tych miodów próbek pozbawionych własności inhibinowych wobec pałeczki okrężnicy. Dalsze szczegóły związane z częstością występowania poszczególnych wartości inhibinowych wobec tego drobnoustroju podaje tab. 4.

Ryc. 1. Częstość występowania w miodach różnych wartości inhibinowych wobec Micrococcus pyogenes v. aureus 209-P i wobec Escherichia Coli 0111
Przedstawione wartości inhibinowe wobec pałeczki okrężnicy w porównaniu z aktywnością inhibinową tych samych miodów wobec gronkowca złocistego
strona 61wykazują wyraźne obniżenie mocy działania inhibinowego wobec pierwszego z nich, co w ujęciu ogólnym przedstawia ryc. 1.
Tabela 4 Częstość występowania w miodach różnych wartości inhibinowych wobec Escherichia coli 0111 Die Häufigkeit des Auftretens verschiedener Inhibinwerte in Honigen gegenüber Escherichia coli 0111
| Odmiana miodu / Sorte des Honigs | Ilość próbek / Zahl der Honigproben | Liczba miodów o wartości inhibinowej / Zahl der Honigs um Inhibinwert: 0 | … : 1 | … : 2 | … : 3 | … : 4 | … : 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rzepakowy Rapshonig | 12 | 3 | 6 | 3 | — | — | — |
| Rzepakowo—ognichowy Raps-Hederichhonig | 9 | 1 | 5 | 3 | — | — | — |
| Grykowy Buchweizenhonig | 15 | 2 | 6 | 7 | — | — | — |
| Lipowy Lindenhonig | 2 | — | — | 1 | 1 | — | — |
| Wrzosowy Heidekrauthonig | 4 | 1 | 2 | 1 | — | — | — |
| Wielokwiatowy Vielblütehonig | 4 | — | 3 | 1 | — | — | — |
| Spadziowy z drzew szpilkowych Tauhonig von Nadelgehölzen | 6 | — | 5 | — | 1 | — | — |
| Spadziowy z drzew liściastych Tauhonig von Laubgehölzen | 7 | — | 7 | — | — | — | — |
| Razem Zusammen | 59 | 7 | 34 | 16 | 2 | — | — |
Przeehodząc do analizy wyników aktywności inwertazowej badanych miodów, widzimy wyraźne ich zróżnicowanie na dwie grupy. Do pierwszej z nich należą miody inwertazowo słabe o aktywności około 40, jak rzepakowy, rzepakowo-ognichowy i wrzosowy. Drugą grupę stanowią miody silnie inwertazowo aktywne w granicach od 67,0 do 73,7, jak lipowy, spadziowy z drzew szpilkowych i grykowy. Miody wielokwiatowe i spadziowe z drzew liściastych posiadają raczej średnią aktywność inwertazową, która wynosi około 50. Zakres aktywności inwertazowej badanych miodów objął wartości od 29,1 do 97,5 (tab. 2).
Średnie wartości dla aktywności inwertazowej i inhibinowej wobec gronkowca złocistego i pałeczki okrężnicy w odmianowym układzie badanych miodów przedstawiono w tabeli 5.
Zestawienie to pozwala dopatrzeć się powiązania między tymi biologicznymi czynnikami w większości odmian badanych miodów i potwierdza ono analogiczne spostrzeżenia poczynione ostatnio przez Warnecke i Duisberga dla miodów zagranicznych (1958).
strona 62abeTla 5 Wartość aktywności inwertazowej i inhibinowej różnych miodów Wert der Invertase — und Inhibinaktivität verschicdener Honige
| Odmiana miodu / Sort des Honigs | Średnia wartość aktywności / Mittlerer Wert: inwertazowej / Invertaseaktivität | Średnia wartość aktywności / Mittlerer Wert: inhibinowej / Inhibinwert gegenüber: Micrococcus pyogenes v. aureus 209 P | Średnia wartość aktywności / Mittlerer Wert: inhibinowej / Inhibinwert gegenüber: Escherichia coli 0111 |
|---|---|---|---|
| Rzepakowy Rapshonig | 37,7 | 2,0 | 1,0 |
| Rzepakowo—ognichowy Raps—Hederichhonig | 40,0 | 2,2 | 1,2 |
| Wrzosowy Heidekrauthonig | 40,8 | 1,3 | 1,0 |
| Spadziowy z drzew liściastych Tauhonig von Laubgehölzen | 47,3 | 1,9 | 1,0 |
| Wielokwiatowy Vielblütehonig | 51,4 | 2,9 | 1,0 |
| Lipowy Lindenhoning | 67,0 | 4,0 | 2,5 |
| Grykowy Buchweizenhonig | 72,7 | 3,5 | 1,3 |
| Spadziowy z drzew szpilkowych Tauhonig von Nadelgehölzen | 73,7 | 3,8 | 1,3 |
WNIOSKI
Aktywność inhibinowa miodu zależy od jego pochodzenia, jak i od drobnoustroju wobec którego jest oznaczana.
Wszystkie miody badane bez względu na ich odmianowość wykazały znacznie słabszą wartość inhibinową wobec gramujemnej pałeczki okrężnicy niż wobec gramdodatniego gronkowca złocistego.
We wszystkich miodach badanych stwierdzono występowanie inhibin czynnych wobec gronkowca złocistego, przy czym prawie połowa próbek okazała się miodami inhibinowo „dobrymi”, „bardzo dobrymi” i „wyjątkowo dobrymi”.
Wobec pałeczki okrężnicy około 12% badanych miodów było inhibinowo nieczynnych. Bardzo nieliczne miody okazały się „dobrymi” (3,4%), natomiast żaden z nich nie był inhibinowo „bardzo dobry” lub „wyjątkowo dobry” wobec tego drobnoustroju.
Inhibinowa charakterystyka miodu wymaga szczegółowego podawania drobnoustroju wobec którego została określona.
Miody lipowe, grykowe i spadziowe z drzew szpilkowych okazały się najaktywniejsze, zaś miody rzepakowe, rzepakowo-ognichowe i wrzosowe były najmniej aktywne w swych własnościach inhibinowych i inwertazowych spośród badanych odmian miodu. Do biologicznie średnio aktywnych należały miody wielokwiatowc i spadziowe z drzew liściastych. Dalsze badanie inhibinowych własności miodów powinno umożliwić włączenie tego biostatycznego czynnika miodu do zespołu charakteryzujących go wskaźników biologicznych.
Za odmianowe skwalifikowanie badanych miodów wyrażamy serdeczne. podziękowanie mgr Alinie Schnerch.
strona 63LITERATURA
Chauvin R. (1959) — (za J. Stomfay-Stitz i Spyros D. Kominos, 1960) Über bakteriostatische Wirkung des Honigs. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 113, 304—309.
Dold H., Du D. H., Dziao S. T. (1938) — Nachweis antibakterieller hitze- u. licht-empfindlicher Hemmungsstoffe (Inhibine) im Naturhonig (Blütenhonig). Z. Hyg. Infektionskrankh. 120, 155—167.
Dold H., Knapp Th. (1949) — (za Meier K. E. i G. Freitag, 1955) Über die antibiotischen Eigenschaften von Sacchariden u. Bienenhonig. Z. Hyg. Infektionskrankh., 141, 326—332.
Dold H., Witzenhausen R. (1955) — Ein Verfahren zur Beurteilung der örtlichen inhibitorischen (keimvermehrungshemmenden) Wirkung von Honigsorten verschiedener Herkunft. Z. Hyg. Infektionskrankh., 141, 333—337.
Duisberg H., Gebelein H. (1958) — Über die Kontrolle von Erhitzungsschaden bei Honigen. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 107, 489—501.
Duisberg H., Warnecke B. (1959) — Erhitzungs- u. Lichteinfluss auf Fermente u. Inhibine des Honigs. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 111, 111—119.
Fiehe J. (1908) — (za A. Beythien) Laboratoriumsbuch f. d. Lebensmittelchemiker, 340, (1951) Verlag Th. Steinkopff, Dresden, VI. wyd.
Gundel M., Blattner V. (1934) — (za Meier K. E. i G. Freitag., 1955) Über die antibiotischen Eigenschaften von Sacchariden u. Bienenhonig. Z. Hyg. Infektionskrankh., 141, 326—332.
Hadorn H., Kovacs A. S. (1960) — Zur Untersuchung u. Beurteilung von ausländischem Bienenhonig auf Grund des Hydroxymethylfurfurol- u. Diastasegehaltes. Mitteil. aus d. Gebiete d. Lebensm. Unters. u. Hygiene, 51, 373—390.
Izdebska K., Gubański M. (1959) — Streszczenie prac XIV Zjazdu Polskich Mikrobiologów w Białymstoku, 53—54, Warszawa.
Meier K. E., Freitag G. (1955) — Über die antibiotischen Eigenschaften von Sacchariden u. Bienenhonig. Z. Hyg. Infektionskrankh., 141, 326—332.
Planchy E. (1944) — (za J. Stomfay-Stitz i Spyros D. Kominos, 1960) Über bakteriostatische Wirkung des Honigs. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 113, 304—309.
Pothman E. J. (1950) — (za Meier K. E. i G. Freitag, 1955) Über die antibiotischen Eigenschaften von Sacchariden u. Bienenhonig. Z. Hyg. Infektionskrankh., 141, 326—332.
Prica M. (1938) — Über die baktericide Wirkung des Naturhonigs, Z. Hyg. Infektionskrankh., 120, 437—443.
Rychlik M., Fedorowska Z. (1960) — Badania nad inwertazą miodową, Cz. I. Modyfikacja metody oznaczania inwertazy miodowej, Roczniki P. Z. H. 11, 413—422.
Schuler R., Vogel R. (1956) — Wirkstoffe des Bienenhonigs. I. Mitteilungs Arzneim. Forsch. 6, 661—663.
Stomfay-Stitz J., Kominos Spyros D. (1960) — Über bakteriostatische Wirkung des Honigs. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 113, 304—309.
Warnecke B., Duisberg H. (1958) — Die bakteriostatische (inhibitorische) Wirkung des Honigs. Z. Lebensm. Unters. u. Forsch., 107, 340—347.
strona 64ИНГИБИНОВЫЕ СВОЙСТВА НЕКОТОРЫХ ПОЛЬСКИХ МЕДОВ
Мечислав Рыхлик и Марта Долежаль
Резюме
При исследованиях по ингибино-активности некоторых польских медов авторы пользовались методом серийного разбавления. Всего было исследовано 59 односортных цветочных и паденых медов сбора 1959 и 1960 г, главным образом из южных и восточных районов Польши. Авторы констатировали различие в ингибиноактивности отдельных медов по отношению к штаммам микрококка Micrococcus pyogenes v. aureus 209-P и кишечной палочки Escherichia coli 0111.
Меда гречишные, липовые а так же падевые с хвойных деревьев появляли высокую действенность по отношению к микрококку, тогда как по отношению к кишечной палочке оказались биостатически слабыми. Медов лишенных биостатического действия на микрококка не найдено. Около 12% медовых образцов не оказывало биостатического воздействия на кишечной палочке. Из этого следует что при характеристике ингибиноактивности нужно точно указать какой микроорганизм был взят для ее определения.
Исследования установили что меда с сильной ингибиноактивностью в большинстве случаев отличались так же и высокой инвертазной активностью.
DIE INHIBINEIGENSCHAFTEN EINIGER POLNISCHER HONIGE
M. Rychlik, M. Doleżal
Zusammenfassung
Bei der Untersuchung der Inhibinaktivität einiger polnischer Honige wandten die Autoren die Methode der Serienverdünnung an. Insgesamt wurden 59 Sortenhonige (Blüten- und Tauhonige) der Jahre 1959 und 1960, die vor allen Dingen aus den südlichen und östlichen Teilen Polens stammten, untersucht.
Die Autoren stellten Unterschiede im Inhibinwert der einzelnen Sorten von Honig gegenüber den Stämmen von: Micrococcus pyogenes v. aureus 209-P und Escherichia coli o111 fest. Einen grossen Inhibinwert gegenüber von Micrococcus p. zeigten Buchweizen- und Lindenhonige und Tauhonige von Nadelgehölzen; dagegen waren diese Honige E. coli gegenüber biostatisch schwächer. Honige, die keine biostatischen Eigenschaften gegenüber M. Pyogenes haben, wurden nicht festgestellt. Ungefähr 12% der Honigproben waren biologisch inaktiv gegenüber E. coli. Daraus folgt, dass die Charakteristik des Inhibinwertes von Honigen mit einer genauen Angabe der Mikroorganismen, für welche der Inhibinwert bestimmt wurde, versehen werden muss.
Bei den untersuchten Honigen wurde festgestellt, dass Honige mit einer grossen Inhibinaktivität auch eine grosse Invertaseaktivität besitzen.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 53: „diphteriae” → diphtheriae
- s. 57, tab. 2, tytuł i główka (także s. 59): „Inwertaseaktivität” → Invertaseaktivität
- s. 58, tab. 2, główka: „Inwertaseaktivtität” → Invertaseaktivität
- s. 61: „Przeehodząc” → Przechodząc
- s. 62, tab. 5: „abeTla 5″ → Tabela 5
- s. 62, tab. 5, tytuł niemiecki: „verschicdener” → verschiedener
- s. 62, tab. 5, główka: „Sort des Honigs” → Sorte des Honigs
- s. 62, tab. 5: „Lindenhoning” → Lindenhonig
- s. 62, wnioski: „wielokwiatowc” → wielokwiatowe
- s. 63, Schuler i Vogel: „Mitteilungs” → Mitteilung
- s. 64, streszczenie rosyjskie: „паденых” → падевых
- s. 64, streszczenie rosyjskie: „появляли” → проявляли
