SZKODLIWOŚĆ DLA PSZCZÓŁ PREPARATU BI-58 W NEKTARZE JABŁONI

tekst: Zofia Gromisz

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVII, 1973 — Zofia Gromisz

strona 191

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVII GRUDZIEŃ 1973

Zofia Gromisz

Pszczelniczy Zakład Doświadczalny Górna Niwa

WPROWADZENIE

Ze środków owadobójczych, stosowanych w ochronie roślin uprawnych, ważną pozycję stanowią preparaty systemiczne, których zaletą jest zdolność stosunkowo szybkiego wnikania do tkanek roślinnych i przemieszczania się w nich wraz z sokiem komórkowym. Dzięki tej właściwości są one uważane za preparaty bardziej selektywne w działaniu, gdyż niszczą skutecznie szkodniki ssące (mszyce, przędziorki), będąc jednocześnie mniej szkodliwymi dla owadów pożytecznych, ponieważ stosunkowo krótko utrzymują się na powierzchni roślin po opryskiwaniu. Odwrotnie natomiast preparaty układowe mogą być scharakteryzowane ze względu na pszczoły. Użyte bowiem do opryskiwania roślin przed ich kwitnieniem przenikają do nektaru, czyniąc go trującym dla pszczół zbieraczek (Maurizio 1957, Jaycox 1963, 1964, Lord i inni 1968).

Doświadczenia Jaycoxa (1963) wykazały, że szybkość przenikania tych preparatów do tkanek roślinnych, a tym samym i do nektaru, jest uzależniona od właściwości chemicznych poszczególnych preparatów i od budowy morfologicznej rośliny. W jego obserwacjach nektar rzepaku opryskiwanego środkami systemicznymi stawał się trujący dla pszczół o 24 godziny później niż nektar tytoniu i ogórecznika. Zjawisko to tłumaczy on tym, że liście rzepaku są pokryte grubą woskową kutikulą, utrudniającą przenikanie preparatu do wnętrza ich tkanek. Natomiast od składu chemicznego preparatów systemicznych uzależniona jest nie tylko szybkość ich przenikania do tkanek roślinnych, ale również długość okresu ich toksycznego działania w roślinie.

Nowakowski (1970) w swoich doświadczeniach wykazał, że preparat Metasystox osiągał całkowity zanik toksycznego działania na mszycę jabłoniową po 28 dniach od zastosowania, podczas gdy preparat systemiczny Bi-58 w tych samych warunkach tracił swoją aktywność już po

strona 192

13 dniach. Podobne zależności mogą występować przy przenikaniu preparatów systemicznych do nektaru i istotne znaczenie ma znajomość trwałości ich w formie toksycznej w nektarze, decydującej o długości okresu dopuszczalnego ich stosowania przed kwitnieniem. Doniesienia zawarte na ten temat w literaturze dotyczą przede wszystkim roślin jednorocznych. Nie wiemy natomiast, jak zjawisko to przedstawia się u drzew owocowych.

Doświadczenia Smolarzowej (1970) wykazały, że śmiertelność pszczół karmionych nektarem jabłoni, pobranym z kwiatów drzew opryskanych przed kwitnieniem preparatem systemicznym Metasystox „i” była bardzo wysoka i uzależniona od terminu pobierania nektaru. Śmiertelność pszczół podkarmianych nektarem pobranym w 5 dni po opryskiwaniu drzew wynosiła 100%, a pobranym w 8 dni po opryskiwaniu już tylko 66,3%. Celem mojej pracy było przebadanie, czy preparat systemiczny Bi-58, często stosowany w ostatnich latach w sadownictwie, przenika do nektaru i jak długo zachowuje w nim swoją toksyczność dla pszczół.

MATERIAŁ I METODA

Doświadczenie przeprowadzono na drzewach jabłoni w Pszczelniczym Zakładzie Doświadczalnym Górna Niwa w latach 1969—1971. Drzewa opryskiwano przed ich kwitnieniem preparatem systemicznym produkcji NRD: Bi-58, użytym w stężeniu 0,1%. Preparat ten zawiera 40% dimetoatu. Opryskiwania drzew objętych doświadczeniem przeprowadzano zawsze opryskiwaczem taczkowym, zużywając średnio około 5 l cieczy roboczej na 1 drzewo. Drzewa uszlachetnione na podkładce słabo rosnącej, posadzone zostały w roku 1948 i prowadzone są one systemem szpalerowym.

W roku 1969 drzewa jabłoni odmiany Koksa Pomarańczowa opryskano preparatem w dniu 7 maja. W roku 1970 jabłonie odmiany Jonatan opryskano w dwóch terminach: pierwszą grupę drzew — na zielony pąk kwiatowy w dniu 11 maja, drugą grupę drzew — na różowy pąk kwiatowy w dniu 15 maja. W roku 1971 jabłonie tej samej odmiany Jonatan opryskano podobnie w dwóch terminach: pierwszą grupę 8 maja i drugą grupę 11 maja.

Nektar z kwiatów pobierano metodą pipetową i podkarmiano nim pszczoły. W roku 1969 pobrano nektar po 5 dniach od wykonania opryskiwania, w roku 1970 po 5, 9 i 12 dniach (20.V i 27.V), a w roku 1971 po upływie 6 i 9 dni (14.V i 17.V). W każdym roku dla kontroli pobierano także nektar z kwiatów jabłoni tej samej odmiany lecz z drzew nie opryskiwanych.

Toksyczność pobranego nektaru badano przez podkarmianie pszczół badanym nektarem, poddawanym na kawałkach świeżej woszczyny. Podkarmiane

strona 193

pszczoły umieszczone były w drewnianych klateczkach. Do każdej klateczki dawano po 1 ml nektaru. Doświadczenie składało się z następujących kombinacji: 1) pszczoły podkarmiane nektarem z kwiatów drzew opryskiwanych, 2) pszczoły podkarmiane nektarem z drzew nie opryskiwanych, 3) pszczoły karmione syropem cukrowym (1:1). W każdej kombinacji były 4 powtórzenia. Jedno powtórzenie obejmowało 15 pszczół w roku 1969 i po 10 pszczół w latach następnych. Pszczoły lotne chwytano zawsze z tej samej rodziny na desce wylotkowej ula.

Miarą toksycznego działania preparatu zawartego w nektarze była liczba martwych pszczół, obliczana w poszczególnych klateczkach. W roku 1969 martwe pszczoły liczono po 7 i 20 godzinach, w roku 1970 — po 4 i 20 godzinach, a w roku 1971 — po 12, 20 i 48 godzinach od czasu poddania nektaru.

WYNIKI I DYSKUSJA

Wyniki doświadczeń pozwalają stwierdzić, że nektar pobrany z kwiatów drzew jabłoni, opryskanych preparatem Bi-58 przed ich kwitnieniem, był dla pszczół toksyczny, a stopień jego toksyczności zależał od długości czasu, jaki upłynął od wykonania opryskiwania drzew do pobierania nektaru.

W latach 1969 i 1970 pszczoły podkarmione nektarem pobranym z kwiatów po upływie 5 dni od wykonania zabiegu zginęły w 100% (tab. 1). Natomiast w 1970 roku nektar pobrany po 9 dniach nie wykazywał już toksycznego działania i śmiertelność pszczół nim karmionych nie przewyższała śmiertelności pszczół podkarmianych nektarem pobranym z kwiatów drzew nieopryskiwanych. Podobnie nietoksycznym okazał się nektar pobrany po upływie 12 dni od zabiegu.

Przeprowadzenie zaplanowanych obserwacji w 1971 roku było utrudnione trwającymi w tym czasie niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Brak opadów i wysoka temperatura wpłynęły ujemnie na ilość nektaru w kwiatach jabłoni. Przy zwiększonym nakładzie pracy pobrano pierwszą porcję nektaru w dniu 14 maja z kwiatów tych drzew, które były opryskane preparatem Bi-58 w dniu 8 maja, czyli w 6 dni po zabiegu. Pszczoły podkarmione tym nektarem wykazały zwiększoną śmiertelność w stosunku do kombinacji kontrolnej dopiero po 20 godzinach. W czasie dalszych obserwacji śmiertelność pszczół gwałtownie wzrastała i wynosiła po 72 godzinach 63,3%, podczas gdy w grupie kontrolnej śmiertelność pszczół w tym czasie stanowiła 20%. Natomiast w przypadku pobrania nektaru w dniu 17.V z kwiatów drzew opryskanych w drugim terminie (11.V), a więc również w 6 dni po zabiegu, pszczoły podkarmione tym nektarem zginęły po 24 godzinach w 100%. Widzimy więc, że nektar pobrany w 6 dni z kwiatów drzew opryskanych w drugim terminie okazał się bardziej toksyczny w działaniu niż nektar pobrany w 6 dni z kwiatów

strona 194

Tabela 1 Procent śmiertelności pszczół karmionych nektarem jabłoni opryskiwanych preparatem Bi-58 Percentage of mortality of bees fed with nectar from apple trees treated with Bi-58

Rok / Year Liczba dni od opryskiwania do pobrania nektaru / Number of days from the treatment to taken nectar Kombinacja / Treatment Liczba godzin od podkarmiania do kontroli śmiertelności / Time in hour from the feeding to control of the mortality: 4 Liczba godzin od podkarmiania do kontroli śmiertelności / Time in hour from the feeding to control of the mortality: 7 Liczba godzin od podkarmiania do kontroli śmiertelności / Time in hour from the feeding to control of the mortality: 12 Liczba godzin od podkarmiania do kontroli śmiertelności / Time in hour from the feeding to control of the mortality: 20 Liczba godzin od podkarmiania do kontroli śmiertelności / Time in hour from the feeding to control of the mortality: 48
1 2 3 4 5 6 7 8
1969 5 nektar skażony / nectar with insecticides — 86,6 — 100,0 —
nektar kontrolny / control nectar — 16,0 — 32,0 —
syrop cukrowy / sugar sirup — 6,6 — 6,6 —
1970 5 nektar skażony / nectar with insecticides 25,0 — — 100,0 —
9 nektar skażony / nectar with insecticides 3,3 — — 11,7 —
12 nektar skażony / nectar with insecticides 3,3 — — 3,3 —
— nektar kontrolny / control nectar 1,7 — — 13,3 —
— syrop cukrowy / sugar sirup 0 — — 0 —
1971 6 (I termin) nektar skażony / nectar with insecticides — — 3,3 13,3 36,6
nektar kontrolny / control nectar — — 5,0 5,0 10,0
syrop cukrowy / sugar sirup — — 0 0 3,3
6 (II termin) nektar skażony / nectar with insecticides — — 92,5 100,0 —
nektar kontrolny / control nectar — — 0 0 10,0
syrop cukrowy / sugar sirup — — 0 0 6,6
strona 195

c. d. tab. 1

1 2 3 4 5 6 7 8
9 (I termin) nektar skażony / nectar with insecticides — — 0 0 6,3
nektar kontrolny / control nectar — — 0 0 10,0
syrop cukrowy / sugar sirup — — 0 0 6,6

drzew opryskanych w pierwszym terminie. Ta duża różnica w śmiertelności pszczół karmionych nektarem pobranym po tym samym okresie czasu od zabiegu, lecz z drzew opryskiwanych w różnych terminach, może być wywołana różnymi warunkami atmosferycznymi. W czasie 6 dni po pierwszym opryskiwaniu była susza i wysoka temperatura, podczas gdy przed drugim terminem pobierania nektaru spadł dość duży deszcz, który wpłynął na zwiększenie wydzielanego nektaru (Demianowiczowa opisuje tego rodzaju zjawiska — 1953). Nektar pobrany dnia 17 maja po 9 dniach od opryskiwania w pierwszym terminie nie spowodował zwiększonej śmiertelności pszczół, które ginęły w podobnej ilości jak pszczoły w klateczkach kontrolnych, karmionych syropem cukrowym. Pobieranie nektaru w terminach późniejszych było całkowicie uniemożliwione z powodu bardzo słabego nektarowania kwiatów jabłoni.

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Preparat systemiczny Bi-58 zastosowany na jabłonie przed ich kwitnieniem przenikał do nektaru, czyniąc go toksycznym dla pszczół.

Stopień toksyczności dla pszczół nektaru z opryskanych jabłoni był bardzo wysoki do 6 dni po zabiegu. Po 9 i 12 dniach po wykonaniu opryskiwania nektar pobrany nie wykazywał wyraźnej toksyczności.

Można przypuszczać, że warunki atmosferyczne, a szczególnie opady mogą wywierać wpływ na okres toksycznego działania preparatu systemicznego w nektarze jabłoni.

LITERATURA

Demianowicz Z. (1953) — Rośliny miododajne. Warszawa, PWRiL.

Jaycox E. R. (1963) — Flowering plants useful for nectar studies in the greenhouse. Amer. Bee. Jour. (10): 372—373.

Jaycox E. R. (1964) — Effect on honey bees of nectar from systemic insecticide treated plants. Jour. Econ. Ent. 57 (1): 31—35.

strona 196

Lord K. A., May M. A., Stevenson J. H. (1968) — The secretion of the systemic insecticides dimethoate and phorate into nectar. Ann. Appl. Biol. 61 (1): 19—27.

Maurizio A., Schenker P. (1957) — Untersuchungen über die Ausscheidung bienengiftiger Pflanzenschutzmittel im Blütennektar. Schweitz. Ent. Gesell. Mitt. 30 (2): 140—150.

Nowakowski Z. (1970) — Zachowanie się insektycydów systemicznych w roślinach sadowniczych. Praca doktorska.

Smolarzowa S. (1970) — Metasystox w nektarze jabłoni. Pszczeln. Zesz. Nauk. XIV (1—2—3): 137—143.

ВРЕДНОЕ ДЕЙСТВИЕ НА ПЧЕЛЫ ПРЕПАРАТА Би-58 В НЕКТАРЕ ЯБЛОНИ

З. Громиш

Резюме

В 1969—1971 гг было исследовано действие на пчелы системического препарата Би-58 (действующий элемент диметоат) в нектаре яблони. Препарат Би-58 применяемый перед цветением яблони проникает в нектар делая его ядовитым. Степень ядовитости зависит от периода времени между применением оприскивания и взятием нектара. Пчелы которые получали нектар собранный на 6 день после оприскивания погибали все без исключения, тогда как смертельность пчел получавших собранный на 9—12 день, не была выше чем в группах контрольных.

TOXICITY TO HONEYBEES OF INSECTICIDE Bi-58 IN NECTAR OF APPLE TREES

Zofia Gromisz

Summary

In the years of 1969—1971 toxicity to honeybees of the insecticide Bi-58 (dimetoat) in nectar of apple trees were examined. Bi-58 applied before blooming diffuse into nectar and it become toxic to honeybees. The degree of its toxicity depended from the time after application. The bees fed with nectar taken from flowers in 5 and 6 days after application died in 100%. The mortality of bees fed with nectar in 9 or 12 days was as high as in control groups.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 196, streszczenie rosyjskie (dwukrotnie): „оприскивания” → опрыскивания
  • s. 196, Summary: „dimetoat” → dimethoate
  • s. 196, LITERATURA (Maurizio, Schenker): „Schweitz.” → Schweiz.

Podobne wpisy