KWASOWOŚĆ KRAJOWYCH MIODÓW ODMIANOWYCH I „SYROPU PSZCZELEGO” (SP)

tekst: Jan Curyło, Helena Rybak

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVII, 1973 — Jan Curyło, Helena Rybak

strona 177

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVII GRUDZIEŃ 1973

Jan Curyło i Helena Rybak

Oddział Pszczelnictwa IS

WPROWADZENIE

Miód pszczeli, według określeń aktualnej normy krajowej, jest podzielony na 3 typy: nektarowy, spadziowy i nektarowo-spadziowy. W pierwszym z nich wyróżniono dodatkowo 7 odmian, a mianowicie: akacjowy, gryczany, koniczynowy, lipowy, rzepakowy, wielokwiatowy i wrzosowy. Ocenę typów i odmian dokonuje się subiektywną metodą organoleptyczną. Organoleptycznie nie można jednak wykryć zafałszowania miodu, pochodzącego z podkarmiania pszczół sacharozą w okresie pożytków pszczelich. Wyszczególnione w normie metody fizykochemiczne też nie są dostatecznie precyzyjne do wykrywania tego zafałszowania, które stale notowane jest w punktach skupu miodu.

Zaistniało więc społeczne zapotrzebowanie na opracowanie nowych metod, bardziej precyzyjnych, do wykrywania różnych form zafałszowania miodu sacharozą.

Do opracowania tych metod nieodzownym jest bardziej wnikliwe określenie różnic między związkami chemicznymi mającymi wpływ na własności organoleptyczne miodów odmianowych. Różnice powinny być określone obiektywnymi metodami. Praca ta jest pierwsza w kraju w tym zakresie, przy czym badania obejmują kompleksy związków chemicznych, mające decydujący wpływ na własności smakowe miodu.

Celem pracy było określenie składu kwasowego, zbadanie kwasowości i pojemności buforowej różnych typów i odmian miodu oraz „syropu pszczelego” (SP), uzyskanego od pszczół karmionych roztworem sacharozy.

LITERATURA

W oddzielnej publikacji (Curyło 1973) wymieniono prace autorów, którzy interesowali się składem chemicznym krajowego miodu i uzyskali dane odnośnie kwasowości ogólnej i pH. Brak jest natomiast danych z pomiaru laktonów i pojemności buforowej krajowych miodów i chromatograficznego oznaczenia w nich kwasów. Natomiast w literaturze zagranicznej

strona 178

(Curyło i Zalewski 1957) omówionej poprzednio, spotyka się wiele prac z tego tematu.

Spośród nowszych opracowań White i wspr. (1958) stwierdzili, że wzrost pH w zobojętnionym roztworze miodu jest spowodowany raczej nie wskutek działalności enzymów, jak to sugestionował Cocker (1951), lecz przez otwieranie się pierścienia glukolaktonowego, chociaż wpływ enzymów nie jest wykluczony (1961). Hydroliza laktonów przebiega powoli i powoduje trudność w uchwyceniu punktu neutralizacji w oznaczaniu kwasowości metodą standardową.

W następnej pracy (White i wspr. 1961) badacze ci stwierdzili, że podczas przechowywania miodu w temperaturze pokojowej, w okresie 21 do 24 miesięcy, wzrasta w nim ilość wolnych kwasów i laktonów w stosunku do miodu przechowywanego w t_c —20°, mimo że nie można zauważyć jakichkolwiek objawów fermentacji.

Stinson i wspr. (1960) przeprowadzili na kolumnie z kwasu krzemowego rozdział kwasów organicznych, zawartych we frakcji kwasowej z miodu koniczynowego, wyodrębnionej uprzednio na wymieniaczach jonowych. W pracy tej zostały zidentyfikowane następujące kwasy: masłowy, octowy, mrówkowy, mlekowy, bursztynowy, piroglutaminowy, jabłkowy, cytrynowy i glukonowy. Ostatni z nich był dominującym.

Czistow (1954) badał pojemność buforową miodu rozcieńczanego wodą i stwierdził, że rozcieńczenie tak znaczne jak 1:100 powoduje zmianę pH w miodzie spadziowym o 0,17. Pojemność buforowa miodu nektarowego jest natomiast znacznie niższa gdyż przy rozcieńczeniu 1:100 pH zmienia się o 0,65. Z jego pracy można wysnuć wniosek, że do oznaczenia pH można stosować roztwory sporządzone przez zmieszanie 1 części miodu na 1 lub dwie części wody. Badacz ten wykazał także, iż pojemność buforowa miodów spadziowych jest około 3,3 razy wyższa od pojemności miodów nektarowych.

Czudakow (1964) ogłosił dwie prace (a, b) z wynikami pomiarów kwasowości ogólnej, popiołu, pH i pojemności buforowej w 250 próbach różnych odmian miodu i z analizą zależności między tymi wskaźnikami.

Hadorn i Zürcher (1963) zbadali właściwości fizykochemiczne a wśród nich kwasowość, w 5 próbach miodów zafałszowanych sacharozą z podkarmiania pszczół.

Podobne badania przeprowadzili Rychlik i Fedorowska (1967).

MATERIAŁ I METODYKA OZNACZEŃ

Miody do badań na własności kwasowe i buforowe, pochodziły z Okręgowych Spółdzielni Pszczelarskich z Krakowa, Lublina, Poznania i Torunia ze zbioru w latach 1968 (26 szt.) i 1972 (52 szt.). Odmianowość miodów została określona na podstawie pochodzenia roślinnego oraz oceny organoleptycznej według kryteriów normy miodowej (1967). Analizę chromatograficzną wykonano na miodzie wielokwiatowym, który pochodził

strona 179

z Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Lublinie, ze zbioru w roku 1971.

Próby SP uzyskano w pasiece Oddziału Pszczelnictwa IS w latach 1971—1972 przez karmienie pszczół syropem sacharozowym w okresie jesiennym, bezpożytkowym.

Do czasu wykonania oznaczeń wszystkie próbki były przechowywane w lodówce w t_c 4—6°.

Oznaczenia pH, kwasowości ogólnej, ilości wolnych kwasów i laktonów wykonano metodą potencjometryczną według metody White’a i wspr. (1958), a pojemność buforową kwasową oznaczano razem z pojemnością zasadową metodą Czudakowa (1964) a nie w oddzielnych próbkach. Pomiary wykonano w roztworach miodu z wodą (1:2 wag.), posługując się pH-metrem „Elfo” typ LBS-66 z zestawem elektrod kalomelowa — szklana, kalibrowanych wzorcami o pH 4 i 8 (White — 1962).

Chromatografię rozdzielczą wykonano na frakcji kwasowej, którą wydzielono z 20% roztworu miodu na wymieniaczach jonowych. Zastosowano kationit C 300 i amberlit IR 45 w kolumnach o ⌀ 20×750 mm. Pojemność każdego z wymieniaczy wynosiła 100 ml.

Z rozdziału chromatografii wymiennej otrzymano następujące frakcje:

a) obojętną, zawierającą przede wszystkim cukry,

b) frakcję drugą uzyskaną przez wymycie kolumn wodą, która zawierała część cukrów i laktony,

c) frakcję kwasową, z zawartością kwasów organicznych, które wyeluowano z kolumny anionitowej 0,1 n NaOH.

Frakcję kwasową rozdzielono następnie na szereg frakcji w oparciu o metodę Lessarda i McDonalda (1966) za pomocą chromatografii rozdzielczej.

Na kolumnę o średnicy 12 mm, napełnioną 15 g kwasu krzemowego, aktywowanego przez dwukrotne gotowanie po 2 godziny z 2 n HCl, wprowadzono około 4 mvale frakcji kwasowej miodu, zobojętnionej NaOH. Rozwijanie chromatogramu przeprowadzono dwiema następującymi po sobie mieszaninami eluentów o sukcesywnie zmieniającym się składzie: I) benzen, ze wzrastającą ilością butanolu aż do 20%, II) roztwór alkoholu amylowego III rzęd .w chloroformie od 20 do 60%.

Z kolumny zebrano 240 frakcji po 4 ml objętości za pomocą kolektora frakcji „Unipan” typ 301 B f-my „Nowator”. Frakcje te miareczkowano 0,01 n NaOH w 80% etanolu i na podstawie krzywej miareczkowania wykonano wykres rozdziału kwasów. W ten sam sposób wykonano krzywą wzorcową rozdziału 4 mvali mieszaniny znanych kwasów: mrówkowego, octowego, propionowego, masłowego, mlekowego, bursztynowego, szczawiowego, cytrynowego, jabłkowego i glukonowego.

Identyfikacji kwasów z badanej frakcji kwasowej miodu dokonano na podstawie porównania krzywej z wykresem mieszaniny wzorcowej oraz za pomocą chromatografii cienkowarstwowej.

strona 180

Ostatnią wykonywano w ten sposób, że frakcję odpowiadającą jednemu kwasowi pod postacią soli sodowej, odparowano, by usunąć odczynniki z układu rozwijającego a następnie nanoszono, w formie soli sodowych lub wolnych kwasów, na płytki z Si-żelem HF254 i rozwijano (z wzorcami). Mieszaniną rozwijającą był układ: etanol, amoniak, woda, pirydyna (16:8:3,2:2 — obj.). Po rozwinięciu i wysuszeniu chromatogramy wywoływano 0,04% roztworem purpury bromkrezolowej w mieszaninie formaliny z etanolem (1:5), zobojętnionym NaOH do pH = 5.

Ocenę istotności różnic badanych odmian miodu w poszczególnych cechach opracowano na podstawie analizy wariancji. Odmiany porównywano posługując się metodą serii niezależnych z jedną zmienną niezależną dla niejednakowej liczby powtórzeń. W badaniach przyjęto poziom wiarogodności a = 0,05.

WYNIKI I DYSKUSJA

W zestawieniu wyników (tab. 1) wyodrębniono miód gryczany co było uzasadnione, gdyż łatwo go odróżnić od innych, na podstawie oceny organoleptycznej i dużej kwasowości. Statystycznie udowodniono istotne różnice w kwasowości ogólnej, w ilości wolnych kwasów i laktonów u wszystkich komponentów tabeli, z wyjątkiem różnicy w ilości laktonów w miodzie nektarowym i gryczanym.

Miody spadziowe wykazują kwasowość ogólną średnio 1,35 razy wyższą od nektarowych oraz około 1,45 razy wyższą ilość wolnych kwasów. Natomiast ilość laktonów jest w tych miodach około 1,7 razy niższa niż w nektarowych.

Tabela 1 Kwasowość miodu ze zbiorów 1968 i SP Säuregrad des Honigs (Ernte 1968) und Zuckerfütterungshonig

Odmiana miodu / Honigsorte Ilość prób / Probenzahl Kwasowość ogólna / Gesamtsäuregrad mval/kg Wolne kwasy / Freie Säuren mval/kg Laktony mval/kg
Nektarowy 15 35,3 31,3 4,0
Blütenhonig (21,3—67,3) (17,7—60,6) (0—8,0)
Spadziowy 6 47,9 45,6 2,3
Honigtauhonig (39,4—59,0) (36,9—59,0) (0—4,6)
Gryczany 5 58,2 53,8 4,4
Buchweizenhonig (57,5—59,7) (49,1—57,4) (0,1—8,3)
„SP” 2 8,5 6,8 1,8
Zuckerfütterungshonig (7,0—10,0) (5,0—8,5) (1,5—2,0)

( ) — wartości skrajne (Äusserstwerte).

W świetle tej tabeli wydaje się uzasadniony postulat rozszerzenia oznaczenia kwasowości w normie miodowej także na wolne kwasy i laktony. Takie posunięcie ułatwiłoby analitykowi ocenę typu miodu a w pewnym

strona 181

stopniu także i możliwość wykrycia jego zafałszowania sacharozą, gdyż SP ma niską kwasowość we wszystkich jej odmianach.

Tabela 2 Kwasowość i pojemność buforowa niektórych miodów odmianowych (zbiór 1972) i SP Säuregrad und Pufferunskapazität der manchen Honigsorten (Ernte 1972) und SP

Odmiana / Sorte Ilość prób / Probenzahl pH Kwasowość całkowita / Gesamtsäuregrad mval/kg Wolne kwasy / Freie Säuren mval/kg Laktony mval/kg Pojemność buforowa: kwasowa / Säurepufferunskapazität mval/kg Pojemność buforowa: zasadowa / Alkalienpufferunskapazität mval/kg
Akacjowy 1 4,3 11,2 10,8 0,4 3,9 11,2
Akazienhonig
Rzepakowy 7 4,1 16,1 12,2 3,9 5,4 10,5
Rapshonig
Spadź iglasta 5 4,8 26,7 25,9 0,8 13,9 29,5
Nadelwaldhonig
Wrzosowy 5 4,4 28,2 22,7 5,5 12,9 30,4
Heidekrauthonig
Wielokwiatowy 13 3,9 33,4 23,9 8,5 13,7 24,1
Vielblumighonig
Koniczynowy 2 3,7 33,0 23,0 10,0 12,9 23,6
Kleehonig
Spadź liściasta 4 4,4 36,6 31,3 5,4 14,8 29,7
Blatthonig
Nektarowo-spadz. 7 4,4 39,6 33,4 6,5 17,7 34,8
Blütentauhonig
Gryczany 5 4,1 40,3 30,3 10,0 12,7 23,5
Buchweizenhonig
Lipowy 3 4,2 44,2 33,1 10,9 18,7 38,7
Lindenhonig
(SP) 2 4,0 8,5 6,8 1,7 2,2 7,2
Zuckerfütterungshonig

Kwasowość ogólna miodu nektarowego mieści się między 21,3 a 67,3 mval/kg (tab. 1), natomiast w miodach odmianowych z roku 1972 wykazuje ona inne wartości graniczne (tab. 2) od 16,1 mval/kg (rzepakowe) do 44,2 (lipowe). Niższą kwasowość ogólną od rzepakowego miał miód akacjowy (10,2 mval/kg), wartość ta nie jest jednak miarodajna gdyż tabela zawiera tylko jeden pomiar a dane z literatury (Bornus i inni — 1966), z oznaczeń kwasowości w 18 próbach miodów akacjowych, podają wyższe wartości, od 12,0 do 15 mval/kg. Miód gryczany ma niższą kwasowość (40,3) od miodu ze zbioru w roku 1968 (58,2 mval/kg) (tab. 1).

strona 182

Rychlik i Fedorowska (1965) stwierdzili również, że ogólna kwasowość miodów gryczanych różni się w poszczególnych latach. Wartości krańcowe w ich badaniach miodów ze zbioru 1960—1964 wahają się od 30,6 do 67 mval/kg. Wahania w kwasowości, związane z rokiem zbiorów zachodzą prawdopodobnie i w innych miodach odmianowych.

Kwasowość ogólna SP jest niska 8,5 mval/kg. W literaturze spotyka się rozbieżne wartości jak: 4,0—24,0 (Bartels — 1938), 4,8—7,7 (Hadorn i Zücher (1963). Rychlik i Fedorowska (1967) zbadali 30 miodów ze skupu OSP w Krakowie, uznanych za sfałszowane syropem cukrowym i stwierdzili graniczne wskaźniki kwasowości ogólnej od 6,0 do 32 mval/kg.

Dużą rozpiętość cytowanych danych można tłumaczyć różnym stopniem zafałszowania miodów.

Rozpiętość w zawartości wolnych kwasów w badanych odmianach (tab. 2) mieści się w przedziale 12,2 (rzepakowe) do 33,4 mval/kg (nektarowo-spadziowe). Najniższą ilość laktonów wykazuje miód spadziowy (iglasta) 0,8 mval/kg (tab. 2), a wartość najwyższa 10,9 mval/kg (lipowy) jest przeszło 13 razy większa. Jest to charakterystyczne dla laktonów, gdyż w kwasowości ogólnej i w ilości wolnych kwasów maksima są tylko około 2,7 razy wyższe od wartości minimalnych.

Na podkreślenie zasługuje stosunkowo wysoka zawartość laktonów 1,7 mval/kg w SP w zestawieniu z niektórymi miodami odmianowymi (tab. 2). Hadorn i Zürcher (1963) uzyskali jeszcze wyższe wartości od 3,4 do 6,4 mval/kg z oznaczeń laktonów w 5 wariantach doświadczeń z karmienia pszczół sacharozą, przy czym maksymalną ilość zawierał produkt, uzyskany w ciągu 14-dniowego karmienia ich syropem.

Diagram (rys. 1) może służyć jako dodatkowe a obiektywne kryterium do odróżnienia odmian miodu, które wykazują istotne różnice między średnimi w każdej z trzech omawianych kwasowości. Niektórych różnic odmian nie udało się stwierdzić, np.: wielokwiatowy, wrzosowy, gryczany, lipowy itp. W poszukiwaniu dodatkowego kryterium badano więc pH i pojemności buforowe. Kwasowość aktualna komponentów tabeli 2 obejmuje wąski zakres 3,7—4,2, Statystycznie nie stwierdzono istotnej różnicy między średnimi. Dane uzyskane przez Czudakowa (1964) z oznaczenia pH w 173 próbkach miodów radzieckich różnych odmian wykazały szerszy rozstęp 3,45—4,61.

Najniższą pojemność buforową kwasową stwierdzono w miodzie rzepakowym 5,4 mval/kg (tab. 2), jeżeli nie uwzględni się miodu akacjowego (3,9 mval/kg) ze względu na pojedyncze oznaczenie. Pozostałe odmiany mają tę pojemność 2—3 razy większą. Najlepiej zbuforowany jest miód lipowy (18,7 mval/kg).

SP wykazuje wyjątkowo niską pojemność buforową kwasową 2,2 mval/kg. Różnica między tą wartością a wartościami u pozostałych komponentów tabeli jest wysoko istotna.

strona 183

Pojemność buforową zasadową miodu (tab. 2) wyrażają, ogólnie biorąc, wyższe wskaźniki od uzyskanych z pomiaru kwasowej, gdyż wartości

diagram — kwadratowa siatka 11 × 11 pól; numery wierszy 1–11 z lewej strony, numery kolumn 1–11 pod siatką. Kreskowanie pól oddano znakami: ▥ kreski pionowe, ▤ kreski poziome, ▨ kreski ukośne (od lewego dołu do prawej góry); pole bez znaku = pole puste.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1 ▥▤ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨
2 ▥▤ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨
3 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤ ▥▤▨ ▥▤▨
4 ▥▤ ▥▤ ▥▤▨ ▨ ▨ ▨ ▥▨ ▥▤▨ ▥▨ ▥▤▨
5 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▨ ▨ ▥▤ ▥▤ ▥▤▨ ▥▤
6 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▨ ▤ ▥▤▨ ▥▤ ▥▤
7 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▨ ▨ ▤▨ ▤▨ ▥▤
8 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▨ ▥▤ ▤ ▤▨ ▨ ▨
9 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤ ▥▤▨ ▥▤ ▥▤▨ ▤▨ ▨ ▨
10 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▨ ▥▤▨ ▥▤ ▨ ▨
11 ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤▨ ▥▤ ▥▤ ▥▤ ▨ ▨

Ryc. 1. Diagram miodów odmianowych i syropu pszczelego (SP), których różnica w średnich ilościach kwasowości ogólnej ▥ w ilości wolnych kwasów ▤ i laktonów ▧ jest istotna (t 0,05). Diagram Sortenhonige und Zuckerfüterungshonigs, welchen Durchschnittdifferens in Säuregradgehalten ▤ Freien Säure ▥, und Lactongehalten ▧ effektiv ist (t 0,05).

  1. SP, Zuckerfüterungshonig
  2. akacjowy, Akazienhonig
  3. rzepakowy, Rapshonig
  4. spadziowy, (igl), Nadelwaldhonig
  5. wrzosowy, Heidekrauthonig
  6. wielokwiatowy, Vielblumighonig
  7. koniczynowy, Kleehonig
  8. spadziowy (liść), Blatthonig
  9. nektarowo-spadziowy, Blütentauhonig
  10. gryczany, Buchweizenhonig
  11. lipowy, Lindenhonig
strona 184

skrajne wynoszą 10,5 mval/kg (rzepakowe) i 38,7 mval/kg (lipowe). Średnia pojemność buforowa kwasowa wyliczona z danych tabeli, wynosi 13,2 mval/kg, podczas gdy zasadowa jest prawie dwukrotnie wyższa (25,7 mval/kg).

diagram — kwadratowa siatka 11 × 11 pól; numery wierszy 1–11 z lewej strony, numery kolumn 1–11 pod siatką. Wypełnienie pól oddano znakami: ▧ kreski ukośne (od lewej góry do prawego dołu), ⁙ kropki; pole bez znaku = pole puste.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙
2 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙
3 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙
4 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ⁙ ⁙
5 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ▧ ⁙ ▧⁙
6 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ⁙ ▧⁙ ▧⁙
7 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ⁙
8 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙
9 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ▧ ▧⁙ ⁙ ▧⁙
10 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ⁙ ▧⁙ ▧⁙
11 ▧⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ▧⁙ ▧⁙ ⁙ ⁙ ▧⁙

Ryc. 2. Diagram miodów odmianowych i syropu pszczelego (SP), których różnica w średnich ilościach pojemności buforowej kwasowej ▨ i zasadowej ⁙ istotna (t 0,05). Diagram Sortenhonige und Zuckerfütterungshonigs, welchen Durchnittdifferenz in Säure- ▨ und Alkalienpufferunskapazitäten ⁙ effektiv ist (t0,05)

  1. SP, Zuckerfütterungshonig
  2. akacjowy, Akazienhonig
  3. rzepakowy, Rapshonig
  4. spadziowy (igl), Nadelwaldhonig
  5. wrzosowy, Heidekrauthonig
  6. wielokwiatowy, Vielblumighonig
  7. koniczynowy, Kleehonig
  8. spadziowy (liść), Blatthonig
  9. nektarowo-spadziowy, Blütentauhonig
  10. gryczany, Buchweizenhonig
  11. lipowy, Lindenhonig
strona 185

Czudakow zaobserwował podobną zależność w miodach rosyjskich.

SP mają małą, w odniesieniu do miodu, średnią pojemność buforową zasadową 7,2 mval/kg. Statystycznie stwierdzono, że różnica między nią a średnią ilością tego wskaźnika w miodzie (25,7 mval/kg) jest wysoko istotna. Trzeba także zaznaczyć, że i rozpiętość stosunku pojemności buforowej, kwasowej do zasadowej jest w SP większa niż u miodów odmianowych i wynosi 1:3,27.

Istotność różnic w średnich pojemnościach buforowych w badanych miodach można odczytać z diagramu (ryc. 2). W niektórych parach komponentów występuje istotna różnica w średnich ilościach tylko w jednym z dwu wskaźników pojemności buforowej.

Znamienny jest wskaźnik zasadowy, gdyż na jego podstawie można wyróżnić 8 par komponentów: spadziowy (igl) — wielokwiatowy, spadziowy (igl) — gryczany, spadziowy (igl) — lipowy, wrzosowy — wielokwiatowy,

wykres trzech krzywych (gruba ciągła, przerywana, cienka ciągła). Oś pionowa: mval/kg — podziałka: 0; 0,01; 0,02; 0,03; 0,04; 0,05. Oś pozioma: nr.frakcji — podziałka: 50, 100, 150, 200. Oznaczenia pików na krzywej grubej: 1, 2, a, 3, b, 4, c, d, 6, e, f, g, 8, 9; na krzywej cienkiej: 1, 2, 3, 4, 5,
Ryc. 3. Diagram chromatogramu kwasów: ━━━━ z frakcji kwaśnej z miodu wielokwiatowego ╌╌╌╌ z frakcji kwaśnej z „syropu pszczelego” (SP) ──── z mieszaniny kwasów wzorcowych Diagram des Chromatogramms der Säuren: ━━━━ aus der Säuerfraktion vom Vielblumighonig, ╌╌╌╌ aus der Säuerfraktion vom Zuckerfütterungshonig (SP), ──── aus der Modelsäurenhonig. 1. kw. masłowy (n-Buttersäre), 2. kw. propionowy (Propionsäure), 3. kw. octowy (Essigsäure), 4. kw. mrówkowy (Ameisensäure), 5. kw. mlekowy (Milchsäure), 6. kw. bursztynowy (Bernsteinsäure), 7. kw. szczawiowy (Oxalsäure), 8. kw. jabłkowy (Apfelsäure), 9. kw. cytrynowy (Citronensäure), a — g kwasy niezidentyfikowane (Die unidentifizierte Säuren). (Essigsäure), 4. kw. mrówkowy (Ameisensäure), 5. kw. mlekowy (Milchsäure), 6. kw.
strona 186

wrzosowy — gryczany, nektarowo-spadziowy — koniczynowy, koniczynowy — lipowy, spadziowy (liść) — lipowy. Natomiast tylko jedna para komponentów diagramu obrazuje istotną różnicę w średnich ilościach pojemności buforowej kwasowej (wrzosowy — nektarowo-spadziowy).

Można przypuszczać, że oba diagramy (ryc. 1 i 2) w oparciu o dane tab. 2 mogą być przydatne w diagnostyce miodu. Właściwości kwasowe i buforowe miodu jak i SP zależą od jakości i ilości obecnych w nich kwa-

Tabela 3 Zawartość niektórych kwasów w miodzie wielokwiatowym i syropie pszczelim (SP), obliczona na podstawie analizy chromatograficznej Der Gehalt an manchen Säuren in Vielblumig- and Zuckerfütterungshonige aus der chromatographische Trennung ausgezählt

Kwasy oznaczone / Bestimte Säuren Ilość mval/Elaut mval/kg miodu (Honig) mval/kg s.m. (tr. Masse)
Cytrynowy 0,784 6,43 7,84
Citronensäure
Jabłkowy 0,555 4,55 5,55
Apfelsäure
Mlekowy 0,223 1,83 2,23
Milchsäure
Bursztynowy 0,185 1,52 1,85
Bernsteinsäure
Mrówkowy 0,104 0,85 1,04
Ameisensäure
Masłowy 0,103 0,84 1,03
n-Buttersäure
Propionowy 0,094 0,77 0,94
Propionsäure
Octowy 0,038 0,31 0,38
Essigsäure
Suma 1 2,086 17,10 20,86
Kwasy nieoznaczone
Unbestimte Säuren
a 0,093 0,76 0,93
b 0,051 0,42 0,51
c 0,043 0,35 0,43
d 0,084 0,69 0,84
e 0,135 1,11 1,35
f 0,196 1,60 1,96
g 0,190 1,59 1,90
Suma 2 0,792 6,49 7,92
Razem (1 + 2) 2,878 23,59 28,78
Zusammen (1 + 2)
Kwasy z SP 0,985 3,92 4,89
Zuckerfütterungs honigsäure
strona 187

sów organicznych i ich soli. Czudakow (1964-b) poszukiwał tych zależności i wyliczył, że zachodzi niewielka różnica między pH, stwierdzonym w miodach rosyjskich, a pH wyliczonym na podstawie danych analitycznych z kwasowości i popiołu, przy założeniu, że cała kwasowość miodu pochodzi bądź od kwasu jabłkowego, bądź też od bursztynowego, a cały popiół jest K2O. Wynikałoby z tego, że dominującym pośród kwasów w miodzie powinien być kwas jabłkowy lub bursztynowy.

Nasze badania nie potwierdzają tego przypuszczenia, gdyż żaden z wymienionych kwasów nie stanowi większości (ryc. 3).

Tabela 3 zawiera dane odnoszące się do względnej ilości kwasów, znalezionych w eluatach z chromatograficznego rozdziału frakcji kwasowej z miodu wielokwiatowego. Obliczenia dokonano z uwzględnieniem strat ustalonych w eluatach podczas chromatografowania mieszaniny kwasów wzorcowych. Pośród rozpoznanych kwasów dominuje kwas cytrynowy (6,43 mval/kg miodu).

Kwas jabłkowy zajmuje pozycję drugą (4,55 mval/kg) a bursztynowy dopiero czwartą (1,52 mval/kg). Suma tych kwasów nie dorównuje ilości kwasu cytrynowego.

Stinson i wspr. (1966) też stwierdzili stosunkowo dużą ilość kwasu cytrynowego w chromatograficznym rozdziale frakcji kwasowej z miodu koniczynowego.

Prócz 8 kwasów rozpoznanych przez porównanie z krzywą wzorcową atestem z chromatografii cienkowarstwowej, frakcja kwasowa zawiera szereg innych kwasów organicznych, których piki oznakowano literami alfabetu na ryc. 3. Zawartość tych kwasów jest około 2,5 razy niższa od sumy kwasów rozpoznanych. Całkowita ilość kwasów wyeluowanych z kolumny chromatograficznej wynosi 2,878 mval co stanowi 71,9% z 4 mvali wprowadzonych na kolumnę. Część z kwasów pozostałych w kolumnie można by prawdopodobnie odzyskać przez dalsze eluowanie.

Diagram chromatogramu frakcji kwasowej z SP (ryc. 4) wykazuje małą różnorodność i małą ogólną ilość kwasów. Względną ilość kwasów w eluatach wyliczono z uwzględnieniem poprawki, jaką zastosowano w wyliczeniach w chromatografii frakcji kwasowej z miodu. Suma kwasów w eluacie 0,985 mval stanowi tylko 24,6% kwasów wprowadzonych na kolumnę. Reszta jest silnie adsorbowana przez kwas krzemowy i można by ją odzyskać prawdopodobnie dopiero przez długotrwałe eluowanie kolumny odpowiednio dobranymi eluentami. Można przypuszczać, że wśród tej reszty najwięcej jest kwasu glukonowego, gdyż nie udało się go wyeluować z kolumny przy rozdziale mieszaniny kwasów wzorcowych, pośród których był w równoważnej ilości. Potwierdza to doświadczenie Stinsona i wspr. (1968), którzy stwierdzili, że kwas omawiany jest silnie adsorbowany przez kwas krzemowy, a natomiast łatwo można go wydzielić przez zastosowanie chromatografii jonowymiennej.

strona 188

WNIOSKI

Niektóre odmiany miodu i syrop pszczeli można odróżnić na podstawie ilościowego oznaczenia w nich takich wskaźników jak: kwasowości ogólnej, ilości wolnych kwasów i laktonów oraz pojemności buforowej kwasowej i zasadowej (tab. 2, ryc. 1 i 2).

Na podstawie tych wskaźników nie można jednak odróżnić SP od miodu rzepakowego czy akacjowego.

Pojemność buforowa zasadowa miodów i SP jest przeszło dwukrotnie większa od ich pojemności kwasowej (tab. 2).

Za pomocą chromatografii kolumnowej na kwasie krzemowym można stwierdzić, że suma kwasów cytrynowego, jabłkowego, mlekowego, bursztynowego, mrówkowego, masłowego, propionowego i octowego jest przeszło dwukrotnie wyższa od sumy reszty kwasów (bez glukonowego) we frakcji kwasowej, wydzielonej z miodu wielokwiatowego na kolumnie z wymieniaczy jonowych.

LITERATURA

Bartels W. (1938) — Honig und Kunsthonig. Handb. Lebensmitt. Chemie V B. str. 319. Julius Springer. VI g. Berlin.

Bornus L., Kalinowski J. i Zalewski W. (1966) — Produkcja i skład chemiczny miodu akacjowego w m. Cigacice Pszczeln. Zesz. Nauk. X (1—4): 113—121.

Cocker L. (1951) — The enzymatic production of acid in honey. J. Sci. Food Agr. 2 (9): 411—414.

Curyło J. i Zalewski W. (1957) — Skład miodu pszczelego. Pszczeln. Zesz. Nauk. 1 (1): 39—49.

Curyło J. (1973) — Charakterystyka polskich miodów pszczelich i ich namiastek „syropów pszczelich sokowych” (SPS) Pszczeln. Zesz. Nauk. XVII. 159—175.

Czistow W. O. (1954) — O kisłotach i bufernych swoistwach medow. Pczełowodctwo 2: 28—32.

Czudakow W. G. (1964-a) — Analiticzeskie charakteristiki komponentow kisłotno — osnownego kompleksa oteczestwennych medow. Trudy Naucz. Issledow. Instit. Pczełowoctwa 303—332, Gor. Rybnoe. Riazanskoi obłasti.

Czudakow W. G. (1964-b) — K woprosu o kisłotno — osnownom komplekse oteczestwennych medow. Trudy Naucz. Issledow. Instit. Pczełowodctwa (333—345), Gor. Rybnoe Riazanskoi obłasti.

Hadorn H. u. Zürcher K. (1963) — Über Zuckerfüterungshonig. Z. Lebensm. Unter. u Hygiene 54: 320—330.

Lessard J. R. and McDonald P. (1966) — A silica gel chromatographic procedure adapted to liquid — scintillation counting of 14C labelled organic acids from plant material and silage. J. Sci. Food Agr. 17 (79—89).

PN — 67/A — 77626 Miód Pszczeli.

Rychlik M. i Fedorowską Z. (1967) — Analiza miodów sfałszowanych syropem cukrowym. Pszczeln. Zesz. Nauk. 11 (1—3): 79—85.

strona 189

Stinson E. E., Subers M. H., Petty J. a. White J. W. (1960) — The composition of honey. V. Separation and identification of the organic acids. Arch. Biochem. Biophys. 89: 6—12.

White J. W., Petty J. a Hager R. R. (1958) — The composition of honey. II. Lactone content. J. Ass. off. agric. chem. 41 (1): 194—197.

White J. W. jr., Mary L. Riethof and Irene Kushnir (1961) — Composition of Honey VI. The Effect of Storage on Carbohydrates, Acidity and Diastase Content. J. Food Science 26: 63—71.

White J. W. jr. (1962) — Determination of acidity, nitrogen and ash in honey. J. Ass. off. agric. chem. 45 (3): 548—551.

КИСЛОТНОСТЬ ПОЛЬСКИХ МЕДОВ ОДНОСОРТНЫХ И МЕДА ИЗ САХАРА

Я. Цурыло и Г. Рыбак

Резюме

В разных польских, падевых и цветочных (медах (26 образцов с 1968 г и 52 с 1972 г.) а тоже в меде из сахара (СП) исследовано следующие показатели: общую кислотность, свободные кислоты, лактоны, pH, а также буферную кислотную и щелочную ёмкость (таб. 1 и 2). Статически установлено (а = 0,05), что разница между средними показательями для некоторых образцов меда и «СП» была существена (рис. 1 и 2). В кислотной фракции цветного меда найдено следующие органические кислоты: лимонную, яблочную, молочную, янтарную, муравлиную, пропионовую и уксусную. Найболее высоким было содержание лимонной кислоты — 6,43 мвал/кг. Сумма кислот этой фракции меда эквивалентна 23,59 мвал/кг а в «СП» 3,92 мвал/кг.

SÄUREGRAD DER EINHEIMISCHEN HONIGSORTEN UND ZUCKERFÜTTERUNGSHONIGS (SP)

Jan Curylo und Helene Rybak

Zusammenfassung

Es wurden die folgende Indexzahlen: a) Gesamtsäuregrad, b) Freie Säuren, c) Lactongehalte, e) pH, und f) Säure- und Alkalien-pufferungskapazitäten im manchen polnischen Honigen aus den Ernten 1968 (25 Proben) und 1972 (52 Proben), sowie im Zuckerfütterungshonig (SP), geprüft (tab. 1 u. 2).

Es wurden die wesentliche Differenzen (a = 0,05), zwischen Durchschnittindexzahlen in dem manchen Honigsorten, sowie SP, festgestelt (ryc. 1 u. 2).

Acht Säuren wie: Citronen-, Apfel-, Milch-, Bernstein-, Ameisen-, n-Butter-, Propion-, und Essigsäure, ist in der Säurenfraktion aus Vielblumenhonig identifiziert worden (ryc. 3). Es war am meisten die Citronensäure 6,43 mval/kg des Honigs (tab. 3).

Die Gehalte an titrierbarer Säure in der Säurefraktion dieses Honigs sind 23,59 mval/kg. Dagegen die Gehalte an dieser Säure in SP geringer sind 3,93 mval/kg (tab. 3).


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 181, tab. 2: „Pufferunskapazität” → Pufferungskapazität
  • s. 181, tab. 2: „Säurepufferunskapazität” → Säurepufferungskapazität
  • s. 181, tab. 2: „Alkalienpufferunskapazität” → Alkalienpufferungskapazität
  • s. 182: „Zücher” → Zürcher
  • s. 183, ryc. 1: „Zuckerfüterungshonigs” → Zuckerfütterungshonigs
  • s. 183, ryc. 1: „Durchschnittdifferens” → Durchschnittsdifferenz
  • s. 183, ryc. 1: „Zuckerfüterungshonig” → Zuckerfütterungshonig
  • s. 184, ryc. 2: „Durchnittdifferenz” → Durchschnittsdifferenz
  • s. 184, ryc. 2: „Alkalienpufferunskapazitäten” → Alkalienpufferungskapazitäten
  • s. 185, ryc. 3: „n-Buttersäre” → n-Buttersäure
  • s. 185, ryc. 3: „Säuerfraktion” → Säurefraktion
  • s. 186, tab. 3: „and” → und
  • s. 186, tab. 3: „Bestimte” → Bestimmte
  • s. 186, tab. 3: „Unbestimte” → Unbestimmte
  • s. 186, tab. 3: „Elaut” → Eluat
  • s. 186, tab. 3, kwas g, mval/kg miodu: „1,59″ → 1,56
  • s. 188, literatura: „Fedorowską” → Fedorowska
  • s. 188, literatura: „Zuckerfüterungshonig” → Zuckerfütterungshonig
  • s. 188, literatura: „Pczełowodctwo” → Pczełowodstwo
  • s. 188, literatura: „Pczełowoctwa” → Pczełowodstwa
  • s. 188, literatura: „Pczełowodctwa” → Pczełowodstwa
  • s. 189, резюме: „Статически” → Статистически
  • s. 189, резюме: „показательями” → показателями
  • s. 189, резюме: „существена” → существенна
  • s. 189, резюме: „муравлиную” → муравьиную
  • s. 189, резюме: „Найболее” → Наиболее
  • s. 189, Zusammenfassung: „25 Proben” → 26 Proben
  • s. 189, Zusammenfassung: „festgestelt” → festgestellt
  • s. 189, Zusammenfassung: „3,93″ → 3,92

Podobne wpisy