Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych – fakty i mity

tekst: Jerzy Demetraki Paleolog

Artykuł z numeru 6/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Artykuł ten proszę potraktować jako głos w konsultacjach społecznych dotyczących Krajowego Projektu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, art. 10: Różnorodność i populacje owadów zapylających (KPOZP). Ich uczestnikom dedykuję dwie sentencje: Arthura Schopenhauera – „Zdrowy rozsądek może zastąpić niemal każdy stopień wykształcenia, ale żadne wykształcenie nie zastąpi zdrowego rozsądku” oraz Alberta Einsteina — „Celem teorii jest maksymalne uproszczenie, ale bez utraty zgodności z rzeczywistością”.

KONSULTACJE KPOZP; ASPEKT SPOŁECZNY

Użycie w piśmie Polskiego Związku Pszczelarskiego do Pani Minister Klimatu i Środowiska sformułowań takich jak „protest” i „nie zgadzamy się”, w reakcji na projekt KPOZP, wskazuje na możliwość powstania sporu między środowiskiem pszczelarzy a autorami dokumentu. Głosy pszczelarzy w Internecie to potwierdzają. Przyczyną tego mogą być niejasne sformułowania w KPOZP wynikające z jego formy, a nie z merytorycznych treści. Jednak nawet na etapie projektu autorzy powinni zadbać o jasny przekaz, aby obywatele zrozumieli intencje dokumentu i nie obawiali się potencjalnych zagrożeń. Wiedza z bioetyki mówi, że decydenci niesłusznie odrzucają emocjonalne sprzeciwy tzw. laików, gdyż mają oni prawo obawiać się negatywnych skutków danych działań nawet bez racjonalnych przesłanek. Stąd pszczelarze – choć ich spora część do laików nie należy – mają prawo obawiać się postanowień KPOZP. Największe obawy budzi to, co nieznane i niedookreślone (vide niejasny przekaz KPOZP), a potęguje je, obserwowany we współczesnych społeczeństwach, kryzys zaufania do ekspertów i rządów. Z tego względu tak ważna jest, obecna w wielu regulacjach krajowych i międzynarodowych, zasada ostrożności głosząca, że jeśli istnieje choćby niewielkie, nawet nieuzasadnione naukowo prawdopodobieństwo negatywnych skutków danego rozwiązania, trzeba zachować szczególną rozwagę przy jego wdrażaniu. Obawy społeczne należy łagodzić poprzez jasne i rzetelne przedstawienie potencjalnych zagrożeń oraz sposobów ich ograniczania (zarządzanie ryzykiem). W tym przypadku przydatna jest macierz etyczna, która pozwala na uwzględnienie stanowisk i oczekiwań wszystkich interesariuszy (Mempham B., Bioetyka, 2007).

Aby spór wokół KPOZP przybrał formę konstruktywnych konsultacji warto sięgnąć po wiedzę z zakresu komunikacji interpersonalnej, która wskazuje, że konflikt narasta wówczas, gdy różniących się oczekiwań interesariuszy nie da się jednocześnie zrealizować. Oczekiwania konkretyzują cele i standardy. Cele wskazują, co każda ze stron chce osiągnąć, a standardy wyznaczają minimum, poniżej którego żadna ze stron „nie może zejść”. Na przykład akceptujemy zakaz umieszczania uli na wysokich budynkach, nie wyrażając zgody na całkowity zakaz utrzymywania pszczół w mieście. 

Konflikt subiektywny powstaje wówczas, gdy sprzeczność interesów zidentyfikowano na podstawie udokumentowanych faktów. Istnieje on przede wszystkim w odczuciach, przekonaniach lub interpretacjach interesariuszy nawet wtedy, gdy obiektywnie nie ma sprzeczności interesów. Oparty jest zatem na emocjach (obawy, poczucie krzywdy albo misji). U jego podstaw mogą leżeć przekonania kształtowane przez wszechobecne media – często bez naszej świadomości, a nierzadko także w cudzym interesie. Sprzyja temu brak rzetelnej wiedzy, skutkujący błędną oceną sytuacji.

Pobieżny przegląd forów internetowych wskazuje, że większość nastrojów wśród pszczelarzy jest emocjonalna, krytyczna oraz pełna nieufności. W Internecie można spotkać następujące stwierdzenia: „rząd chce zlikwidować pszczoły miodne/pasieki, początek likwidacji pszczelarstwa, w miastach zakażą pszczół całkowicie, pod płaszczykiem ekologii chcą wytruć pszczoły miodne, pszczoła miodna została uznana za szkodnika, zrównali pszczoły miodne z gatunkami inwazyjnymi, urzędnicy uznali pszczołę za wroga środowiska, zakaz hodowli pszczół jest przesądzony – chcą zniszczyć, spisek, zakażą”. W tym przypadku spór ma więc charakter subiektywny, czemu nie należy się dziwić ani ganić pszczelarzy. Nie sądzę, by większość tych wpisów wynikała z wnikliwej lektury liczącego 55 stron KPOZP. Jak to często bywa w Internecie, takie oceny mogły opierać się na analizie wybranych fragmentów, nagłówków, wpisów osób trzecich, w tym polityków, albo na „cytatach z drugiej ręki”. Takie przekazy mogą potęgować obawy. Proces ten rozpoczyna się od niejasnego przekazu, który informuje „o czymś nowym”, mogącym stanowić potencjalne zagrożenie (opis KPOZP?). Brak zrozumienia rodzi niepokój o to, co można stracić. Obawa okazuje się silniejsza niż potencjalne korzyści. Z czasem, złożony problem zostaje uproszczony do chwytliwego hasła (np. „chcą nam tego zabronić”). Powielanie emocjonalnych haseł i ich grupowa aprobata wzmacnia przekaz. Silne emocje przyciągają uwagę, wypowiedzi stają się coraz ostrzejsze, a sprostowania są odbierane jako tendencyjne lub nieprawdziwe. W konsekwencji strach staje się elementem tożsamości grupowej i eskaluje nie dlatego, że zagrożenie może być realne, lecz dlatego, że pozostaje nieokreślone. Nieprecyzyjny przekaz KPOZO mógł zainicjować taki proces u pszczelarzy pełnych troski o swoje, także zagrożone pszczoły. 

Ten artykuł pochodzi z numeru 6/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 6/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Czerwiec 2026

  1. Gospodarka pasiecznaCzerwiec – początek końcaJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu12 min
  2. Gospodarka pasiecznaRamka pracy – tradycja czy skuteczne narzędzie biotechnicznej ochrony pasieki?Piotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  3. Biologia pszczółZagadki lotów godowych pszczoły miodnejMałgorzata Bieńkowska pełna treść po wykupieniu8 min
  4. Pożytki i zapylanieRobinia akacjowa – cenny gatunek pszczelarskiBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
  5. Prawodawstwo pszczelarskieNowe regulacje prawne dotyczące pszczelarzyJanusz Sudoł pełna treść po wykupieniu7 min
  6. Ludzie-miejsca-wydarzenia„Droga do pasiek wolnych od chemii – pszczoły oporne na Varroa do 2033 roku”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu5 min
  7. Ludzie-miejsca-wydarzeniaVarroaresistenz 2033: aspekt społecznyJerzy Demetraki Paleolog pełna treść po wykupieniu21 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzeniaDługi weekend w KielcachKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu8 min
  9. Opinie, rady, odpowiedziKrajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych – fakty i mityJerzy Demetraki Paleologdostępny dla Ciebie15 min

Podobne wpisy