O OBLATYWANIU PRZEZ PSZCZOŁY DWU ODMIAN KONICZYNY CZERWONEJ
tekst: Zofia Demianowiczowa
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok I, Nr 2, wrzesień 1957 — Zofia Demianowiczowa
strona 79PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK I. NR 2. WRZESIEŃ 1957
Zofia Demianowiczowa
Zakład Pszczelnictwa I.S.
WSTĘP
Koniczyna czerwona (Trifolium pratense L.) jest rośliną obcopylną i owadopylną. Doświadczalnie stwierdził to po raz pierwszy Karol Darwin i potwierdziły badania szeregu uczonych (Frandsen, Mayer-Gmelin, Fruwirth, Schlecht i inni). Rośliny izolowane od dostępu owadów nie zawiązywały nasion.
Zapylenia dokonują głównie owady długojęzyczkowe (trzmiele, motyle), ponieważ kwiaty koniczyny należą do tzw. długorurkowych. Płatki korony zrośnięte są w głęboką rurkę dochodzącą do 10 mm długości, na dnie której mieści się nektarnik w kształcie półksiężyca.
Ilość jednak trzmieli waha się w dość dużych granicach, spadając niekiedy w pewnych okolicach do zera.
Pewien udział w zapylaniu kwiatów koniczyny czerwonej bierze również pszczoła miodna. Są to przeważnie osobniki o stosunkowo długich języczkach, których zawsze niewielki procent znajduje się w każdym roju. Na drugim pokosie pszczół bywa zwykle znacznie więcej niż na pierwszym, co da się wytłumaczyć słabymi pożytkami w tym okresie. Lindauer potwierdza to przypuszczenie. Według niego pszczoły pod koniec lata i na początku jesieni mogą być zwabiane przez roztwory cukrów o niższych koncentracjach (cyt. z Bittnera — 2). Inną przyczyną zwiększonego oblotu jest wzmożone nektarowanie kwiatów — podniesienie się nektaru ponad zalążnię, czasami nawet na 3—4 mm. W tym wypadku większy procent lotnych pszczół może go dosięgnąć.
Duży wpływ na nektarowanie ma pogoda (w gorące suche lata wytwarza się go więcej (5), jak również odpowiednia uprawa gleby. Według Wieprikowa dodatnio wpływa nawożenie solami potasowymi i fosforowymi oraz szeroka rozstawa rzędów (6), Ewert zaś stwierdził, że silne nawożenie wapnem daje najlepsze wyniki (5).
Próba stosowania jako zapylaczy koniczyny czerwonej pszczół długojęzyczkowych
strona 80ras południowych zawiodła. Okazało się bowiem, że po przeniesieniu na północ już w pierwszym pokoleniu następowało skrócenie języczków u pszczół. W następnych latach proces ten postępował jeszcze dalej. Dopiero wyjaśnienie sposobu porozumiewania się pszczół między sobą przez uczonego austriackiego Karola v. Frischa pozwoliło na opracowanie stosunkowo prostej metody kierowania pszczół na mało atrakcyjne dla nich uprawy, między innymi na czerwoną koniczynę.
MATERIAŁ I METODYKA
Niniejsza praca ma na celu wyjaśnienie przyczyny znacznie silniejszego oblatywania przez pszczoły „tresowane” jednej z 2-ch odmian koniczyny czerwonej, co udało się zaobserwować podczas doświadczenia z podkarmianiem aromatycznym.
Badania trwały dwa sezony wegetacyjne, 1953 i 1954 r. Do doświadczeń użyto pszczół rasy krajowej, które podkarmiano codziennie przed wschodem słońca prawie przez cały czas kwitnienia czerwonej koniczyny: dając około 100 cm³ syropu aromatyzowanego na 1 pień. Syrop ten przyrządzono w stosunku 1 : 1, to znaczy na 1 kg cukru brano litr gorącej wody. Po przestudzeniu do syropu wrzucano wyskubane korony kwiatów koniczyny licząc na 1 kg cukru 200—250 główek. (Ilość cukru, wody i kwiatów odpowiednio dozowane do ilości podkarmianych pni pszczół).
Syrop przyrządzano codziennie na nowo w szklanych słoikach z przykrywkami (Wekach). Po 3 godzinach syrop przecedzano, a kwiaty wyrzucano. Do podkarmienia używano drewnianych podkarmiaczek-korytek, wstawianych między ramki z plastrami, lub płaskich metalowych, ustawianych na dnie ula.
Doświadczenia były robione na drugim pokosie koniczyny. Skuteczność podkarmiania sprawdzano, obserwując obloty pszczół na poletku o powierzchni 10 m² (10 m × 1 m), położonym w głębi pola, wzorując się na instrukcji K. v. Frischa (3). Codziennie idąc wolno brzegiem poletka o tej samej porze dnia (8 i 12 g.) liczono pszczoły na kwiatach. Przeliczenia powtarzało się 3 i 4 razy, liczby zaś zapisywało oddzielnie, sumowało i obliczało średnią.
Obserwacje oblotów robiono na 2 odmianach koniczyny:
- uprawianej od dawna w majątkach PINGW (którą będę nazywała w dalszym ciągu pracy „puławską”).
- nieznanego pochodzenia.
Zrobiono pomiary długości i szerokości rurek kwiatowych kwiatostanów szczytowych i bocznych. (Dla odmiany „puławskiej” wymierzono
strona 81970 rurek, a dla odmiany nieznanego pochodzenia 855). Długość rurki kwiatowej mierzono od dna kielicha do górnej części brzegu żagielka (rys. 1). Za szerokość przyjęto połowę obwodu rurki mierzoną na wysokości „uszka” na kwiecie spłaszczonym między dwoma szkiełkami przedmiotowymi (rys. 1). Pomiarów dokonywano na świeżym materiale przy pomocy lupy z podziałką o pow. 10-krotnym.
Zbadano również ilość nektaru wydzielanego przez kwiat oraz procent zawartych w nim cukrów. Nektar pobierano codziennie o godz. 10.30 metodą kapilarową z kwiatów uprzednio izolowanych na przeciąg jednej doby. Procent cukrów oznaczono przy pomocy refraktometru Abbe’go.
W roku 1953 doświadczenie przeprowadzono w 2 miejscowościach w Sadłowicach i Pożogu koło Puław — majątkach IHAR. W Sadłowicach było 4 ha koniczyny odmiany „puławskiej” na glebie piaszczystej, w Pożogu zaś 3 ha odmiany nieznanego pochodzenia i 0,5 odmiany „puławskiej” — na glebie lessowej. Ilość pni podkarmianych po 8 w obu miejscowościach. Okres trwania doświadczenia od 27. VII. do 19. VIII. 1953 r. (24 dni). Przez pierwsze 2 tygodnie często padały deszcze i było stosunkowo chłodno. Pogoda poprawiła się dopiero w 3-cim tygodniu.
Dnia 25. VII. 1953 r. przywieziono 8 pni do Pożoga i postawiono je w odległości około 60 m od pola z koniczyną nieznanego pochodzenia. Podkarmianie zaczęto dnia 27. VII. i od tego momentu robiono 2 razy dziennie (o godz. 8-ej i 12-ej) obserwacje oblotu pszczół.
Ilość pszczół oblatujących koniczynę była mała, trzmieli zaś podczas lata 1953 r. w Pożogu prawie wcale nie było. Wobec tego kierownik majątku dnia 18. VIII. zarządził skoszenie 2,5 ha koniczyny, a pozostawienie na nasienie tylko 0,5 ha.
Zmniejszenie powierzchni nie zwiększyło ilości odwiedzin pszczół, chociaż w okolicy innych pożytków nie było a pogoda poprawiła się. Poszukiwanie w okolicy innych pól koniczyny dało bardzo ciekawe obserwacje. W odległości około 500 m od pasieki znalazłam 0,5 ha koniczyny masowo oblatywanej przez pszczoły. Okazało się, że była to odmiana „puławska”, wysiana przez zespół Hodowli Zbóż IHAR, której nasiona zostały przywiezione z Sadłowic. Pszczoły, mając do rozporządzenia 2 odmiany: jedną blisko w odległości 50—60 m, drugą zaś w odległości około 500 m, wolały oblatywać tę dalszą. Ilustruje wykres nr 2.
Przeciętnie ilość pszczół na polu z odmianą „puławską” była w południe 3 razy większa niż na polu z odmianą nieznanego pochodzenia, a o 8-ej rano nawet 5,5 razy większa, mimo że na tym ostatnim stosowano dodatkowe zabiegi, jak rozrzucanie po polu kwiatów odcedzonych z syropu. Nigdy jednak nie osiągnęła liczby 2 pszczół na 1 m², jak tego wymaga dobre zapylenie kwiatów (wg ustnej informacji przewodniczącego grupy roboczej Międzynarodowej Komisji Botaniki Pszczelarskiej).
strona 82Ze względu na dużą różnicę w oblotach obu odmian wykonano w 1953 r. pomiary orientacyjne długości koron ok. 90 kwiatów. U odmiany puławskiej wahanie w długości korony było nieco mniejsze, natomiast średnia długość wypadła nieco większa niż u odmiany nieznanego pochodzenia.


Badań porównawczych nad ilością nektaru w kwiatach i zawartych w nim cukrów w r. 1953 nie przeprowadzono ze względu na brak odpowiedniej aparatury.
Plon nasion odmiany „puławskiej” z 1 ha w Sadłowicach przy zużyciu cukru na podkarmianie pszczół w ilości 12,5 kg wynosił 182,5 kg. (Zapylenia

dokonały pszczoły i trzmiele). Plon nasion z 1 ha w Pożogu przy zużyciu cukru 13,0 kg wynosił dla odmiany „puławskiej” 100,0 kg, zaś dla odmiany nieznanego pochodzenia 29,03 kg. (Zapylenia dokonywały pszczoły, ponieważ trzmieli prawie nie było. W ciągu 8 dni zaobserwo-
Tabela 1
Długość rurek korony — 1954 r.
Nagłówek grupowany: kolumny 2–4 = Odmiana „puławska” (Liczebność rurek); kolumny 5–7 = Odm. nieznanego pochodz. (Liczebność rurek).
| Przedziały klasowe w mm | „puławska” szczytowe f₁ | „puławska” boczne f₁ | „puławska” szczytowe i boczne f₁+f₂ | niezn. poch. szczytowe f₂ | niezn. poch. boczne f₂ | niezn. poch. szczytowe i boczne f₁+f₂ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 5,4— 5,7 | — | — | — | — | — | — |
| 5,7— 6,0 | — | 1 | 1 | — | — | — |
| 6,0— 6,3 | — | — | — | — | — | — |
| 6,3— 6,6 | — | 1 | 1 | — | — | — |
| 6,6— 6,9 | — | — | — | — | — | — |
| 6,9— 7,2 | 3 | 1 | 4 | 6 | 4 | 10 |
| 7,2— 7,5 | 2 | 1 | 3 | 2 | 3 | 5 |
| 7,5— 7,8 | 1 | 3 | 4 | 13 | 12 | 25 |
| 7,8— 8,1 | 12 | 7 | 19 | 17 | 18 | 35 |
| 8,1— 8,4 | 18 | 30 | 48 | 22 | 33 | 55 |
| 8,4— 8,7 | 38 | 31 | 69 | 40 | 42 | 82 |
| 8,7— 9,0 | 37 | 42 | 79 | 64 | 66 | 130 |
| 9,0— 9,3 | 81 | 99 | 180 | 76 | 68 | 144 |
| 9,3— 9,6 | 102 | 106 | 208 | 67 | 50 | 117 |
| 9,6— 9,9 | 123 | 80 | 203 | 64 | 63 | 127 |
| 9,9—10,2 | 59 | 11 | 70 | 50 | 13 | 63 |
| 10,2—10,5 | 58 | 1 | 59 | 32 | — | 32 |
| 10,5—10,8 | 16 | — | 16 | 19 | — | 19 |
| 10,8—11,1 | 2 | — | 2 | 1 | — | 1 |
| 11,1—11,4 | — | — | — | 1 | — | 1 |
| 11,4—11,7 | 4 | — | 4 | 3 | — | 3 |
| 11,7—12,0 | — | — | — | 6 | — | 6 |
| Razem | 556 | 414 | 970 | 483 | 372 | 855 |
| Odmiana „puławska” — średnia x | Odmiana „puławska” — błąd standard. średniej Sₓ | Odm. niezn. pochodz. — średnia x | Odm. niezn. pochodz. — błąd standard. średniej Sₓ | |
|---|---|---|---|---|
| szczytowe | 9,5 | 0,0288 | 9,3 | 0,0395 |
| boczne | 9,2 | 0,0150 | 9,0 | 0,0328 |
| szczytowe+boczne | 9,4 | 0,0211 | 9,2 | 0,0256 |
wano 1 trzmiela). Muszę zaznaczyć przy tym, że w Pożogu i jego okolicach nie uprawia się koniczyny na nasienie, ponieważ według opinii praktyków bardzo słabo zawiązuje.
W roku 1954 postanowiłam zająć się bardziej szczegółowym opracowaniem odmiany „puławskiej”, żeby stwierdzić co było przyczyną wzmożonego oblatywania jej przez pszczoły. Jako teren doświadczalny wybrałam Pożóg ze względu na brak lub też bardzo małą ilość trzmieli
Tabela 2
Nagłówek grupowany: kolumny 2–4 = Odmiana „puławska” (Liczebność rurek); kolumny 5–7 = Odm. nieznanego pochodz. (Liczebność rurek).
| Przedziały klasowe w mm | „puławska” szczytowe f₁ | „puławska” boczne f₂ | „puławska” szczytowe i boczne f₁+f₂ | niezn. poch. szczytowe f₁ | niezn. poch. boczne f₂ | niezn. poch. szczytowe i boczne f₁+f₂ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1,45—1,55 | — | 1 | 1 | — | — | — |
| 1,55—1,65 | — | — | — | — | 1 | 1 |
| 1,65—1,75 | — | — | — | — | — | — |
| 1,75—1,85 | — | 3 | 3 | — | — | — |
| 1,85—1,95 | 2 | 5 | 7 | 2 | — | 2 |
| 1,95—2,05 | 11 | 37 | 48 | 12 | 32 | 44 |
| 2,05—2,15 | 55 | 92 | 147 | 38 | 64 | 102 |
| 2,15—2,25 | 65 | 73 | 138 | 81 | 75 | 156 |
| 2,25—2,35 | 121 | 96 | 217 | 127 | 82 | 209 |
| 2,35—2,45 | 97 | 66 | 163 | 126 | 68 | 194 |
| 2,45—2,55 | 85 | 25 | 110 | 69 | 32 | 101 |
| 2,55—2,65 | 53 | 14 | 67 | 22 | 10 | 32 |
| 2,65—2,75 | 27 | 1 | 28 | 6 | 4 | 10 |
| 2,75—2,85 | 27 | 1 | 28 | — | 3 | 3 |
| 2,85—2,95 | 10 | — | 10 | — | — | — |
| 2,95—3,05 | 3 | — | 3 | — | — | — |
| 3,05—3,15 | — | — | — | — | 1 | 1 |
| Razem | 556 | 414 | 970 | 483 | 372 | 855 |
| Odmiana „puławska” — średnia x | Odmiana „puławska” — błąd standard. średniej Sₓ | Odm. niezn. pochodz. — średnia x | Odm. niezn. pochodz. — błąd standard. średniej Sₓ | |
|---|---|---|---|---|
| szczytowe | 2,4 | 0,0064 | 2,3 | 0,0089 |
| boczne | 2,2 | 0,0089 | 2,3 | 0,0084 |
| szczytowe+boczne | 2,3 | 0,0052 | 2,3 | 0,0066 |
występujących w tej okolicy. Powierzchnia koniczyny „puławskiej” wynosiła 1 ha, odległość pola od pasieki 10 m. Powierzchnia koniczyny nieznanego pochodzenia początkowo 3 ha, a pod koniec doświadczenia 1 ha, odległość pola od pasieki około 500 m. Do doświadczeń użyto 4 pnie. Okres trwania doświadczenia od 2. VIII. 1954 r. do 24. VIII. 1954 r. (22 dni). Dawki syropu, sposób podkarmiania i kontroli jak w roku poprzednim. Czas obserwacji oblotów godz. 12.00. Podczas kwitnienia koniczyny pogoda była zmienna, ale ogólnie biorąc sprzyjająca lotom.
W roku 1954 było trochę więcej trzmieli niż poprzednio, na 17 obserwacji w ciągu 5 dni nie było ich wcale na poletkach obserwacyjnych, a w ciągu 12 średnio 0,2 trzmiela na 10 m². W stosunku do r. 1953 był również intensywniejszy oblot pszczół (wykres Nr 2), toteż i plon nasion był znacznie większy. Z 1 ha koniczyny odmiany puławskiej uzyskano w roku 1954 — 193,3 kg. (Nasion z koniczyny nieznanego pochodzenia nie zebrano z przyczyn od autorki niezależnych).
Wydaje się, że odmiana „puławska” jest bardziej jednolita od odmiany

nieznanego pochodzenia, chociaż rurki kwiatowe ma nieco dłuższe (tabela nr 1 i wykresy nr 3 i 4).
Średnia długość rurek korony kwiatostanów szczytowych odmiany
strona 87„puławskiej” wynosi 9,5 mm z błędem standardowym średniej Sₓ = 0,0288; średnia długość rurek korony kwiatostanów bocznych — 9,2 mm z błędem standardowym Sₓ = 0,0150, zaś kwiatostanów szczytowych i bocznych razem — 9,35 mm z błędem standardowym Sₓ = 0,021.
Średnia długość rurek korony kwiatostanów szczytowych odmiany nieznanego pochodzenia wynosi 9,3 mm z błędem standardowym Sₓ = 0,0395; kwiatostanów bocznych — 9,0 mm z błędem standardowym Sₓ = 0,0328; kwiatostanów szczytowych i bocznych razem — 9,2 mm z błędem standardowym Sₓ = 0,0256.

Różnica w średniej przeciętnej długości rurek kwiatowych odmiany „puławskiej” wynosi o 0,2 mm więcej dla wszystkich pomiarów niż u odmiany nieznanego pochodzenia. Cecha ta jednak waha się w dość
strona 88dużych granicach, dla odmiany „puławskiej” od 5,85 mm do 11,55 mm, a dla odmiany nieznanego pochodzenia od 7,05 mm do 11,85 mm (tabela nr 1).
„Szerokość” rurek korony odmiany „puławskiej” waha się od 1,5 mm do 3,0 mm. Średnia „szerokość” rurek korony kwiatostanów szczytowych wynosi 2,4 mm z błędem standardowym średniej Sₓ = 0,0089, dla bocznych zaś — 2,2 mm z błędem standardowym średniej Sₓ = 0,0084, a dla bocznych i szczytowych razem — 2,3 mm z błędem standartowym średniej Sₓ = 0,0066.
„Szerokość” rurek korony odmiany nieznanego pochodzenia waha się od 1,6 mm do 3,1 mm (tablica nr 2 i wykresy 5 i 6. Średnia dla kwiatostanów

szczytowych, jak i bocznych wynosi 2,3 mm z błędem standardowym średniej dla kwiatostanów szczytowych Sₓ = 0,0064, bocznych — 0,0089, dla bocznych i szczytowych razem = 0,0052.
Z „szerokości” można łatwo obliczyć średnicę rurki. Wynosi ona średnio dla kwiatostanów szczytowych odmiany puławskiej 1,52 mm, a dla kwiatostanów bocznych 1,41 mm; dla kwiatostanów szczytowych odmiany nieznanego pochodzenia — 1,48 mm, dla bocznych zaś 1,45 mm, średnio dla obu odmian — 1,46 mm.

Opierając się na badaniach radzieckich (6) należy uważać szerokość tę za mało sprzyjającą dla dobrego zapylenia kwiatów, ponieważ tylko dla kwiatostanów szczytowych obu odmian robocza długość trąbki będzie wyższa o 0,12 mm od anatomicznej, dla bocznych zaś będzie ona jej równa.
Jak wynika z pomiarów obie odmiany posiadają rurki korony średniej długości, a więc za długie w stosunku do trąbki pszczół rasy krajowej. Wobec minimalnej różnicy, ani długość, ani szerokość nie mogła być przyczyną lepszego oblatywania przez pszczoły odmiany puławskiej.
strona 90Tabela 3
Porównanie ilości nektaru wydzielonego przez 1 kwiat i zawartości cukrów w nektarze.
Nagłówek grupowany: kolumny 2–3 = Odmiana „puławska”; kolumny 4–7 = Odmiana nieznanego pochodzenia. Znak „ w kolumnie „Data” oznacza powtórzenie daty z wiersza wyższego; w kolumnie „Stadium fenologiczne” znak „ powtarza słowo z wiersza wyższego (kw. / stadium).
| Data | „puławska” Ilość nektaru w mg | „puławska” % cukrów | niezn. poch. Ilość nektaru w mg | niezn. poch. % cukrów | Różnica w % cukrów | Stadium fenologiczne |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 5.VIII. | 0,30 | 38,1 | 0,25 | 30,0 | 8,1 | kw. starsze |
| 6.VIII. | 0,33 | 40,2 | 0,37 | 33,2 | 7,0 | „ „ |
| 7.VIII. | 0,35 | 44,7 | 0,31 | 37,8 | 6,9 | „ „ |
| 9.VIII. | 0,26 | 52,4 | 0,32 | 38,1 | 14,3 | „ „ |
| 18.VIII. | 0,21 | 33,4 | 0,12 | 21,5 | 11,9 | „ „ |
| 19.VIII. | 0,28 | 43,0 | 0,26 | 29,0 | 14,0 | „ „ |
| „ | 0,20 | 36,5 | 0,23 | 17,0 | 19,5 | „ młodsze |
| 20.VIII. | 0,26 | 28,5 | 0,32 | 25,6 | 2,9 | „ starsze |
| „ | 0,32 | 24,8 | 0,24 | 24,5 | 0,3 | „ młodsze |
| 21.VIII. | 0,25 | 34,4 | 0,25 | 25,0 | 9,4 | „ starsze |
| „ | 0,21 | 30,7 | 0,22 | 24,8 | 5,9 | „ młodsze |
| 23.VIII. | 0,24 | 35,5 | 0,23 | 29,8 | 5,7 | „ starsze |
| „ | 0,17 | 27,8 | 0,15 | 26,0 | 1,8 | „ młodsze |
| 24.VIII. | 0,22 | 37,3 | 0,21 | 25,7 | 11,6 | „ starsze |
| „ | — | — | 0,19 | 23,5 | — | „ młodsze |
| 25.VIII. | 0,18 | 27,8 | 0,25 | 25,7 | 2,1 | „ starsze |
| „ | — | — | 0,15 | 19,2 | — | „ młodsze |
| 26.VIII. | 0,16 | 19,8 | 0,16 | 19,5 | 0,3 | „ starsze |
| 27.VIII. | 0,11 | 17,7 | 0,15 | 18,5 | 0,8 | „ „ |
| 28.VIII. | 0,08 | — | 0,16 | 16,2 | — | „ „ |
| 30.VIII. | 0,06 | — | — | — | — | „ „ |
| średnio | 0,22; Sₓ=0,019 | 33,68; Sₓ= 2,17 | 0,227; Sₓ=0,015 | 25,53; Sₓ=1,38 | 8,15 |
Przy badaniu nektaru obu odmian okazało się, że odmiana puławska wytwarza go o znacznie wyższej zawartości cukrów niż odmiana nieznanego pochodzenia (tabelka nr 3).
Jak widać z tabeli nie ma wyraźnych różnic między ilością wydzielonego nektaru przez 1 kwiat odmiany puławskiej i odmany nieznanego pochodzenia. Duże różnice natomiast zachodzą w procentowej zawartości cukrów. Nektar odmiany puławskiej jest znacznie słodszy od nektaru odmiany nieznanego pochodzenia. Różnice w procentowej zawartości cukrów wahają się w dużych granicach od 0,3% począwszy do 19,5%. Średnio różnica ta wynosi 8,15%.
strona 91WNIOSKI
- W czasie stosowania „tresury” na koniczynę czerwoną stwierdzono znacznie większy oblot przez pszczoły odmiany „puławskiej” niż odmiany nieznanego pochodzenia.
- Porównawcze badania długości i szerokości rurek kwiatowych odmiany „puławskiej” i nieznanego pochodzenia nie wykazały różnic, które można byłoby uważać za przyczynę zwiększonego oblotu przez pszczoły „odmiany puławskiej”. Przyczyna tego zjawiska leży prawdopodobnie w wyższej koncentracji cukrów w nektarze wydzielanym przez kwiaty odmiany „puławskiej”. Różnica ta waha się w granicach od 0,3% do 19,5%; średnio wynosi ona 8,15%.
- Plon nasion odmiany „puławskiej” przy nie bardzo sprzyjającej pogodzie w r. 1953 wyniósł 100,0 kg/1 ha, dla odmiany nieznanego pochodzenia, słabo oblatywanej przez pszczoły — 29,03 kg/1 ha.
LITERATURA
- Beutler R. Nektar. Bee World. Vd. 30 Nr — (1953).
- Bittner A. Die Honigbiene im Dienste der Rotkleesamenerzeugung Arch. f. Geflügelzucht u. Kleintierkunde. V. 1. (1956).
- Frisch K. Duftgelenkte Bienen im Dienste der Landwirtschaft und Imkerei. Wien (1942).
- Głuchow M. M. Ważniejszyje miodonosnyje rastienja i sposoby ich razwiedienja. Moskwa (1950).
- Goetze G. Rotklee und Honigbiene. Biologia Generalis B. XVI. Wien (1942).
- Gubin A. F. Bestäubung und Erhöhung der Samenernte bei Rotklee Trifolium pratense L. mit Hilfe der Biene. Arch. f. Bienenkunde. XVII (1936).
- Rozow S. A., Gubin A. F., Komarow P. M., Taranow G. F., Tiemnow W. A. Pczełowodctwo. Moskwa (1948).
strona 92Uwaga: Ze względów technicznych w tekście tego artykułu opuszczono kreskę nad literą x, powinno być x̄, co oznacza średnią.
О ПОСЕЩЕНИИ ПЧЕЛАМИ ДВУХ СОРТОВ КРАСНОГО КЛЕВЕРА
З. Демянович
Резюме
Целью этой работы было найти причину более интенсивното посещения пчелами одного из двух сортов красного клевера. Это явление было замечено во время проведения опытов с ароматической подкормкой.
Исследования продолжались в течении двух лет с пчелами местной породы. Семьи получали перед восходом солнца по 100 мл ароматизированого сиропа.
Контроль посещаемости культур велся на делянках площадью в 10 м², согласно инструкции К. Фриша.
Наблюдения проводились после первого укоса.
Сделано измерения длины и ширины трубочек веньчиков верхушечных и боковых соцветий двух сортов красного клевера. За „ширину” принято половину окружности трубочки измеряемую на высоте „ушка” цветка расплющенного между двумя предметными стеклышками.
Исследовалось также выделенное цветком в течение суток количество нектара и процентное содержание в нем сахаров.
В результате установлено:
- Во время проведения дрессировки на „пулавский” клевер росший на расстояни 500 м, прилетало 3 — 5,5 раза более пчел, чем на клевер „неизвестного происхождения” отдаленный от пасеки всего лишь на 60 м.
- Сравнение длинны и ширины веньчиковых трубочек сортов — „пулавский” и „неизвестного происхождения” не выказало такой разницы, которую можна бы считать причиной более интенсивного посещения пчелами „пулавского” сорта. Этой причиной повидимому является высшая концентрация сахаров в нектаре „пулавского” сорта. Разница по содержании сахаров в нектарах исследоваемых сортов колебалась в границах от 0,3 до 19,5%, в среднем 8,15%.
- Урожай семян „пулавского” сорта в 1953 г., при не очень благоприятных условиях погоды равнялся 100,0 кг/1 га, клевер „неизвестного происхождения” в этомже году дал всего 29,03 кг/1 га.
DER BIENENBEFLUG ZWEIER ROTKLEESORTEN
Z. Demianowicz
Zusammenfassung
Die vorliegende Arbeit klärt die Ursache des stärkeren Befluges durch Bienen einer von den zwei Rotkleesorten auf, was man gut während des Versuchs mit der Duftlenkung beobachten konnte. Die Versuche dauerten 2 Jahre und wurden mit Bienen der einheimischen Rasse durchgeführt, welche jeden Tag vor dem Sonnenaufgang gefüttert wurden. Für jeden Bienenstock gab man eine Portion von 100 cm³ Duftlauge.
strona 93Die Bienen wurden innen im Stock gefüttert.
Die Kontrolle des Befluges führte man auf Feldchen von 10 m² Grösse, gemäss den Anleitungen von K. v. Frisch.
Die Versuche wurden in der Zeit des zweiten Blühens durchgeführt. Es wurde die Länge und Breite der Kronenröhrchen bei den Gipfel — und Seitenblütenstände zweier Rotleesorten gemessen. Unter „Breite” verstand man die Hälfte des Umfanges des Kronenröhrchens, gemessen auf der Höhe des „Öhrchens”, wobei jede Blüte zwischen 2 Objektträger platt gedrückt wurde.
Ebenfalls wurde die durch eine Blüte während 24 Stunden abgesonderte Nektarmenge, sowie der prozentuelle Inhalt des gewonnenen Zuckers festgestellt.
Auf Grund der zweijährigen Untersuchungen ergab sich folgendes:
- Die „Puławy” — Rotkleesorte, die in einer Entfernung von 500 m von dem Bienenstand angebaut wurde, war 3 und auch 5,5 Mal besser von den Bienen beflogen, als eine andere Sorte unbekannter Herkunft, welche in einer Entfernung von 60 m wuchs.
- Vergleichende Untersuchungen der Länge und Breite der Kronröhrchen der „Puławy” — und der unbekannten Rotkleesorte wiesen keine wesentlichen Unterschiede auf, welche als Ursache des mehr intensiven Befluges der erstgenannten Sorte angenommen werden könnte. Die Ursache dieser Erscheinung dürfte in der höheren Necktarzuckerkonzentration der „Puławy” — Sorte zu suchen sein. Diese Unterschiede schwanken zwischen 0,3% bis zum 19,5%, durchschnittlich also 8,15% (Tabelle 3).
- Der Sammenertrag der „Puławy” — Sorte bei wenig günstigen Wetterverhältnissen im Jahre 1953 betrug 100 Kg/1 Ha bei beinahe ausschliesslicher Bienenflugtätigkeit. Die Rotkleesorte einer unbekannten Herkunft gab in demselben Jahr nur 29,03 Kg/1 Ha.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 88: „standartowym” → standardowym
- s. 90: „odmany” → odmiany
- s. 92, streszczenie: „интенсивното” → интенсивного
- s. 92, streszczenie: „в течении” → в течение
- s. 92, streszczenie: „ароматизированого” → ароматизированного
- s. 92, streszczenie: „на расстояни” → на расстоянии
- s. 92, streszczenie: „длинны” → длины
- s. 92, streszczenie: „можна” → можно
- s. 92, streszczenie: „по содержании” → по содержанию
- s. 92, streszczenie: „исследоваемых” → исследуемых
- s. 92, streszczenie: „в этомже” → в этом же
- s. 93, streszczenie: „Rotleesorten” → Rotkleesorten
- s. 93, streszczenie: „Necktarzuckerkonzentration” → Nektarzuckerkonzentration
- s. 93, streszczenie: „Sammenertrag” → Samenertrag
