MLECZKO PSZCZELE JAKO POKARM CARPOGLYPHNS LACTIS (L.) (ACARINA, GLYCYPHAGIDAE)
tekst: Wit Chmielewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVII, 1983 — Wit Chmielewski
strona 71PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVII 1983
Wit Chmielewski
Instytut Ochrony Roślin — Poznań
WPROWADZENIE
Mleczko pszczele jest produktem czynności wydzielniczej gruczołów gardzielowych (glandulae pharyngeales) młodych robotnic pszczoły miodnej (Apis mellifica L.). Odżywiają się nim larwy mateczne pszczół przez cały okres rozwoju, a larwy robotnic i trutni przez okres pierwszych 3—4 dni po wylęgu. Pszczoły robotnic karmią nim też swoje matki w okresie składania jaj.
Analizy chemiczne mleczka pszczelego (Belvefer, 1959; Vittek, 1968; Vittek, Janĉi, 1968; Król, 1982) wykazały, że w jego skład wchodzą tłuszcze, węglowodany i białka; jako jego składniki wymienia się m.in. 24 aminokwasy, 11 witamin, 19 składników mineralnych, a także pewne hormony i enzymy. Z dotychczasowych danych z piśmiennictwa wiadomo, że substancja ta charakteryzuje się dużą aktywnością biologiczną. Stwierdzono np., że mleczko pszczele powoduje przyspieszenie dojrzewania płciowego i wzmożenie aktywności rozrodczej gryzoni (myszy, szczury). Zaobserwowano także istotny wpływ mleczka na zwiększenie nieśności kur, a w przypadku muszki owocowej (Drosophila melanogaster (Meig.)) znaczne (o 28%) wydłużenie życia tych owadów. Praktyka lekarska dostarcza również szeregu danych na temat korzystnego oddziaływania mleczka pszczelego na organizm ludzki, a wyniki stosowania go w leczeniu niektórych schorzeń okazały się bardzo obiecujące.
Celem niniejszych wstępnych doświadczeń było zbadanie wpływu mleczka pszczelego na biologię Carpoglyphus lactis (L.) — gatunku roztoczy, który, ze względu na stosunkowo łatwe prowadzenie hodowli laboratoryjnej, dużą płodność i krótki cykl rozwojowy, uznano za odpowiedni i przydatny obiekt w tego typu badaniach.
strona 72MATERIAŁ I METODY
Roztocze do doświadczeń uzyskiwano z hodowli laboratoryjnych, prowadzonych w kontrolowanych warunkach otoczenia (temperatura — 20—25°C, wilgotność względna powietrza — 85%, pokarm — drożdże piekarnicze). Materiałem wyjściowym do założenia tych hodowli były żywe okazy Carpoglyphus lactis (L.) znalezione w zmiotkach z uli pszczelich, w których gatunek ten często występuje (Chmielewski, 1971a).
Mleczko pszczele pozyskiwano z 3—5 dniowych mateczników rojowych i ratunkowych.
Badano wpływ mleczka na wielkość ciała, żywotność, płodność i rozwój roztocza suszowego. Uwzględniono 3 kombinacje doświadczalne (pokarmowe) podając roztoczom jako pokarm: 1) miód (jako pokarm porównawczy), 2) miód z dodatkiem mleczka pszczelego, 3) mleczko pszczele. Doświadczenia nad długością życia i płodnością prowadzono według metodyki stosowanej we wcześniejszych badaniach nad C. lactis (Chmielewski, 1970, 1971b). W każdej kombinacji było 25 powtórzeń (par roztoczy). Pary roztoczy (samica + samiec) umieszczano w oddzielnych komórkach hodowlanych, w 20—25°C, w wilgotności powietrza 85%. W tych samych warunkach prowadzono też doświadczenia nad rozwojem C. lactis, przy czym w każdej kombinacji doświadczalnej wyjściową liczbę roztoczy stanowiło 100 jaj (10 powtórzeń po 10 jaj w każdym). Obserwacje i sprawdzanie doświadczeń prowadzono w zależności od potrzeb i możliwcści, co 1—3 dni, ustalając liczbę złożonych jaj, długość życia i określając stan zaawansowania rozwoju osobniczego roztoczy. Do pomiarów pobierano samice, samce i jaja, po 25 osobników z każdej z 3 wymienionych grup oddzielnie; materiał pochodził z hodowli prowadzonych na każdym z 3 uwzględnionych pokarmów w osobnych komórkach hodowlanych.
WYNIKI
Pomiary ciała roztoczy hodowanych na mleczku pszczelim wykazały, że osobniki dorosłe — zarówno samce jak i zwłaszcza samice C. lactis, a także składane przez nie jaja, są o kilka do kilkunastu % większe od roztoczy hodowanych na samym miodzie (tab. 1).
Długość życia roztoczy hodowanych na mleczku wzrasta średnio o ponad 70% w porównaniu z długością życia roztoczy hodowanych na miodzie. Mleczko podawane roztoczom jako pokarm powoduje też u samic ponad 3-krotny wzrost liczby dni płodnych, a liczebność składanych przez nie w tym okresie jaj wzrasta ponad 18 razy w porównaniu z liczebnością jaj składanych na miodzie (tab. 2). Samice karmione mleczkiem wcześniej rozpoczynają składanie jaj — najczęściej po 2—3 dniach od wylęgu i kopulacji, składając zwykle po kilka do kilkunastu jaj dziennie i na ogół bez przerw przez cały okres płodności. Natomiast sa-
strona 73Tabela 1 Wymiary ciała Carpoglyphus lactis (L.) (w mikronach); pokarm: miód, mleczko pszczele; temperatura: 20—25 °C; wilgotność względna: 85%; liczba zbadanych roztoczy — 25 okazów w każdej kombinacji doświadczenia Dimensions of Carpoglyphus lactis (L.) body (in microns); food: honey, royal jelly; temperature: 20—25 °C; relative humidity: 85%; number of examined mites — 25 specimens at every experiment combinations
| Obiekt Object | Pokarm Food: Miód Honey: długość length | Pokarm Food: Miód Honey: szerokość width | Pokarm Food: Mleczko pszczele Royal jelly: długość length | Pokarm Food: Mleczko pszczele Royal jelly: szerokość width |
|---|---|---|---|---|
| jajo egg | 155,8 (131,2—188,6) | 96,8 (73,8—114,8) | 162,4 (147,6—180,3) | 100,1 (82,0—106,6) |
| samiec male | 479,7 (410,0—598,6) | 288,6 (246,0—328,0) | 529,7 (483,8—574,0) | 310,0 (246,0—369,0) |
| samica female | 558,4 (492,0—697,0) | 314,1 (270,6—410,0) | 636,3 (574,0—688,8) | 350,1 (295,2—393,6) |
Tabela 2 Rozwój Carpoglyphus lactis (L.); pokarm: miód, miód z dodatkiem mleczka pszczelego, mleczko pszczele; temperatura: 20—25 °C; wilgotność względna: 85%, wyjściowa liczba roztoczy w stadium jaja — 100 w każdej kombinacji doświadczenia Life history of Carpoglyphus lactis (L.); food: honey, honey with addition of royal jelly, royal jelly; temperature: 20—25 °C; relative humidity: 85%; initial number of mite eggs — 100 at every experiment combination
| Pokarm Food | Rozwój (w dniach) Life history (days) | % osobników kończących rozwój % specimens finishing life cycle | Frekwencja samic (%) Frequency of females (%) |
|---|---|---|---|
| Miód Honey | 54,4 (45—65) | 9,0 | 66,7 |
| Miód+mleczko pszczele Honey+royal jelly | 42,4 (28—62) | 35,0 | 62,9 |
| Mleczko pszczele Royal jelly | 19,4 (11—28) | 96,0 | 45,8 |
mice odżywiające się miodem zaczynają składać jaja o kilka dni później, a w okresie składania jaj mają miejsce zwykle 1 lub kilkudniowe przerwy. Po okresie składania jaj u samic żerujących zarówno na jednym jak i na drugim pokarmie następuje kilkudniowy bezpłatny okres starości, a następnie śmierć roztoczy.
Rozwój osobniczy roztoczy na mleczku pszczelim przebiega 2—3 razy szybciej, a liczba osobników kończących rozwój przekształceniem się w roztocze dorosłe jest ponad 10 razy większa niż na miodzie, mimo że % larw wylęgających się z jaj złożonych zarówno na jednym jak i na
strona 74drugim pokarmie jest zbliżony. Dzieje się tak dlatego, że śmiertelność roztoczy w młodocianych stadiach rozwojowych jest znacznie mniejsza na mleczku niż na miodzie (tab. 3).
Tabela 3 Długość życia i płodność Carpoglyphus lactis (L.); pokarm: miód, miód z dodatkiem mleczka pszczelego, mleczko pszczele; temperatura: 20—25 °C wilgotność względna: 85%; liczba zbadanych roztoczy — 25 par w każdej kombinacji doświadczenia Longevity and fecundity of Carpoglyphus lactis (L.); food: honey, honey with addition of royal jelly, royal jelly; temperature: 20—25 °C; relative humidity: 85%; number of examined mites — 25 pa pairs at every experiment combination
| Pokarm Food | Długość życia (dni) Longevity (days): samiec male | Długość życia (dni) Longevity (days): samica female | Liczba jaj składanych przez samicę w ciągu całego życia Number of eggs per egg laying female per whole life | Liczba dni płodnych samicy Number of fecundig days per egg layint female |
|---|---|---|---|---|
| Miód Honey | 30,0 (19—59) | 34,2 (20—80) | 12,6 (2—41) | 11,0 (2—36) |
| Miód+mleczko pszczele Honey+royal jelly | 41,0 (21—77) | 47,8 (31—119) | 34,2 (3—144) | 21,5 (3—62) |
| Mleczko pszczele Royal jelly | 55,5 (30—81) | 53,9 (30—96) | 32,1 (69—483) | 38,4 (18—62) |
WNIOSKI
Roztocze rozwijające się na mleczku pszczelim są dorodniejsze od hodowanych na miodzie; dotyczy to zarówno osobników dorosłych (samice i samce) jak również składanych przez nie jaj.
Długość życia roztoczy karmionych mleczkiem ulega wydłużeniu średnio o ponad 70% w porównaniu z długością życia roztoczy żerujących na miodzie.
Samice C. lactis odżywiające się mleczkiem składają ponad 18 razy więcej jaj w ciągu całego życia niż hodowane na miodzie.
Liczba dni płodnych u samic, którym podaje się mleczko pszczele wzrasta ponad 3-krotnie w porównaniu z samicami odżywiającymi się samym miodem pszczelim.
Cykl rozwojowy roztocza suszowego na mleczku trwa 2—3 razy krócej niż na miodzie pszczelim.
Mleczko pszczele jako pokarm roztoczy zwiększa ich żywotność również w młodocianych stadiach rozwojowych powodując ponad 10-krotne zmniejszenie ich śmiertelności w czasie rozwoju w stosunku do roztoczy rozwijających się na czystym miodzie.
strona 75LITERATURA
Belfever B. (1958) — La Gelèe Royale des abeilles. Libraire Malaine, Paris
Chmielewski W. (1970) — Charakterystyka morfologiczna i biologiczno-ekologiczna Carpoglyphus lactis (L.) — gatunku występującego na miodzie naturalnym w przechowalniach i w ulach pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk., 14 (1-2-3): 109—127
Chmielewski W. (1971a) — Badania nad składem gatunkowym roztoczy w zasiedlonych ulach pszczelich i przechowalniach miodu. Pszczeln. Zesz. Nauk. 15 (1—2): 69—80
Chmielewski W. (1971b) — Morfologia, biologia i ekologia Carpoglyphus lactis (L., 1758) (Glycyphagidae, Acarina). Prace Nauk. Inst. Ochrony Roślin, 13 (2): 63—166
Chmielewski W. (1975) — Roztocze (Acarina) występujące w zbieranym przez pszczoły i przechowywanym pyłku kwiatowym. Zeszyty Problemowe Post. Nauk Roln. 171: 237—244
Chmielewski W. (1978) — Płodność i rozwój niektórych gatunków roztoczy ulowych na pyłku. Pszczeln. Zeszyty Nauk. 22: 173—180
Król W. (1978) — Zastosowanie mleczka pszczelego. Pszczelarstwo 29, 5: 20—21
Król A. (1982) — Aminokwasy w mleczku pszczelim. Pszczelarstwo 33, 11: 2—3
Vittek J. (1968) — Vĉelia materska kaŝiĉka. Slovenske Vydavat. Podohospoderskej Liter. 9—382
Vittek J., Janĉi J. (1968) — Vĉelia materska kaŝiĉka. Priroda, Bratislava
МАТОЧНОЕ МОЛОЧКО КАК КОРМ CARPOGLYPHUS LACTIS (L.) (ACARINA, GLYCYPHAGIDAE)
Вит Хмелевски
Резюме
Маточное молочко имеет влияние на величину и жизнеспособности клещей. Взрослые особья Carpoglyphus lactis (L.) — как самцы так и самки питающиеся этим кормом оказались крупнейшими чем особья питающиеся медом. Размеры яиц отложенных этими самками тоже крупнейшие чем на меде (табл. I). Цикл развития C. lactis питающегося маточным молочком 2—3 раза коротши) составляя II-28 дней и смертность в течение развития свыше 10 раз меньше чем на меде (таб. 2). Маточное молочко вызывает удлинение продолжительности жизни C. lactis в среднем на 70,4% в сравнении с продолжительностью жизни клещей на меде. Число плодовитых дней самок питающихся маточным молочком увеличивается свыше трижды (38,4 дней) и численность откладаемых яиц прямо свыше чем 18 раз (232,,1 яиц, в сравнении с этими данными на меде (таб.3). Результаты чётко обнаруживают биологическую активность маточного молочка, которое является эффектным кормом для сухофруктового клеща. Разведение этого вида на маточном молочке это один из лабораторных методов размножения тироглифоиндных клещей проживающих в пчелиных ульях.
strona 76ROYAL JELLY AS A FOOD OF CARPOGLYPHUS LACTIS (L.) (ACARINA, GLYCYPHAGIDAE)
Wit Chmielewski
Summary
Royal jelly influences the largeness of the body and vitality of mites. The adults of Carpoglyphus lactis (L.) — males as well as females feeding on this kind of food are greater then the specimens feeding on honey. Dimensions of the eggs of these females are greater then these on honey, too (table 1).
The life history of C. lactis feeding on royal jelly is 2—3 times shorter and takes from 11 to 28 days and its mortality during the whole development is above 10 times lower then these data on honey (table 2). Royal jelly effects prolongation of longevity of C. lactis on the average by 70,4% in comparison to longevity of mites living on honey. Number of fecundity days of females feeding on royal jelly increases above 3 times (38,4 days) and numerousnes of their eggs as many as above 18 times (232,1 eggs) in comparison to the same data on honey (table 3).
The results indicate distinctly the biological activity of royal jelly, which is an attractive kind of food to C. lactis. Rearing of this species on royal jelly is one of the methods of laboratory culture of beehive tyroglyphids.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- tytuł: „CARPOGLYPHNS” → CARPOGLYPHUS
- s. 71: „robotnic karmią” → robotnice karmią
- s. 72: „możliwcści” → możliwości
- s. 73: „bezpłatny okres” → bezpłodny okres
- s. 74, tab. 3: „32,1 (69—483)” → 232,1 (69—483)
- s. 74, tab. 3: „25 pa pairs” → 25 pairs
- s. 74, tab. 3: „layint” → laying
- s. 75, piśmiennictwo: „Gelèe” → Gelée
- s. 75, streszczenie: „величину и жизнеспособности” → величину и жизнеспособность
- s. 75, streszczenie, 2×: „особья” → особи
- s. 75, streszczenie: „коротши” → короче
- s. 75, streszczenie: „откладаемых” → откладываемых
- s. 75, streszczenie: „тироглифоиндных” → тироглифоидных
- s. 76, streszczenie, 2×: „greater then” → greater than
- s. 76, streszczenie: „lower then” → lower than
- s. 76, streszczenie: „numerousnes” → numerousness
