Jak bardzo trzeba się napracować i ile zainwestować, żeby nie rozwiązać żadnego z pszczelarskich problemów [2]
tekst: Bartłomiej Maleta
Artykuł z numeru 5/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Wizje pszczelarstwa we współczesnym świecie są mocno zróżnicowane. Ale nawet wtedy, gdy mamy odmienne zdanie, warto przemyśleć argumenty, będące niejako w kontrze do tych bardziej powszechnych, utartych poglądów.
Naukowcy już dawno rozwiązali problem warrozy. Stało się to co najmniej dwadzieścia lat temu, a może nawet wcześniej – wówczas bowiem opisano odporne na pasożyta V. destructor populacje pszczół i podstawowe mechanizmy, dzięki którym radziły sobie z dręczem. Już w 1988 roku profesor Jerzy Woyke stwierdził, że narzędziem, za pomocą którego można będzie zapanować nad inwazją Varroa jest hodowla. Nie był to odosobniony pogląd, od dawna docierają do nas informacje (choć ze strony polskiego środowiska naukowego dość rzadko), co należy zrobić, aby pszczoły same potrafiły „ujarzmić” szkodliwego pajęczka. U podstaw tej wiedzy leżą wyniki realizowanych metodami naukowymi badań różnych populacji pszczół. Poparte są one dokładnymi analizami ich zachowań (choć nie wszystkie zaobserwowane mechanizmy odporności są dogłębnie wyjaśnione). Wystarczy je poznać, zaakceptować i wdrożyć w praktyce, czyli dostosować prace pasieczne do rzeczywistości, zamiast walczyć z nią według naszych wyobrażeń. Trzeba więc warunki, w których „to działa” skopiować do naszej prowadzonej według wzorów z lat ubiegłych gospodarki. Przykładem niech będą pszczelarze (niestety nieliczni), którzy przyjmując te zasady rozwiązali problem warrozy w swoich pasiekach i czerpią z nich dochód.
Czy w powszechnej świadomości coś się zmieniło? Nie, bee-washing trwa w najlepsze. Owszem, sporadycznie prowadzone są dyskusje nad niektórymi rozwiązaniami, ale do ich akceptacji jest daleko. Traktuje się je raczej jako ciekawostki, o ile bowiem naukowcy rozwikłali zagadkę inwazji zabójczego dla pszczół pasożyta Varroa, to nie podali recepty na rozwiązanie tego problemu w ramach intensywnego pszczelarstwa przemysłowego. Wiemy, jak prowadzić chów pszczół w sposób zrównoważony, a przy tym przynoszący zysk, ale nie potrafimy przeprowadzić zabiegów zwalczania inwazji roztocza tak, by pozbyć się go raz na zawsze. Proponowane rozwiązania nie podobają się pszczelarzom. Całe środowisko (upraszczając nieco) wyznaje dziewiętnastowieczną filozofię kontroli człowieka nad przyrodą – na zasadach człowieka, a nie natury. Dlaczego? Nie wiem, ale pszczelarze nie chcą utrzymywać pszczół w sposób wspierający ich adaptację do obecnych warunków i wciąż nie akceptują alternatywnego rozwiązania.
Według mnie z wypracowanego przez niektórych naukowców rozwiązania wynika natomiast, że wystarczy jedynie prowadzić chów lokalnych pszczół (nie wyklucza to możliwości selekcji w kierunku zwiększenia ich produktywności czy łagodności), wystrzegać się sprowadzania obcych matek, a do rozmnażania wybierać te, których rodziny mają najwolniejszą dynamikę przyrostu populacji dręcza i nie wykazują objawów chorób wirusowych. Tylko tyle. Jednak zasadniczym warunkiem powodzenia tych działań jest podjęcie ich przez większość pszczelarzy, a nie zaledwie kilka procent, a może nawet promili. Poza tym, powinny być realizowane z żelazną konsekwencją. Być może konieczne będzie także ograniczenie przepszczelenia. Niezbędna będzie również przy tym rzeczywista dbałość o pożytki. Nikt natomiast nie twierdzi, że należy zaniechać starań o produktywność pasiek, czy pozwolić pszczołom ginąć.
Ten artykuł pochodzi z numeru 5/2026
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 5/2026 — 10,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Maj 2026
- Pożytki i zapylanieFenologia kwitnienia rzepaku a wydajność pasiek i jakości miodu rzepakowegoPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
- Inne zapylaczePszczoły bezżądłowe i meliponikultura [3]: propolis, geopropolis, cerumen i batumenWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu11 min
- ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele jako wsparcie flory bakteryjnej jelit.Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu6 min
- Pożytki i zapylanieGłogi sprzymierzeńcem pszczelarzaBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
- InneStanowisko Pszczelniczego Towarzystwa Naukowego w sprawie projektu Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych.Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaII Trzebiński Dzień PszczołyRedakcja pełna treść po wykupieniu2 min
- Gospodarka pasiecznaMaj – czas pszczelarskiej fiestyJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu17 min
- Punkt widzeniaJak bardzo trzeba się napracować i ile zainwestować, żeby nie rozwiązać żadnego z pszczelarskich problemów [2]Bartłomiej Maletadostępny dla Ciebie14 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaNauka i praktyka w doniesieniach z 63. Naukowej konferencji pszczelarskiejKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu19 min
