Dziesięć lat pracy z pszczołami bez zwalczania dręcza pszczelego
tekst: Łukasz Łapka
Artykuł z numeru 8/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Czy możliwy jest powrót do czasów, kiedy utrzymywanym przez człowieka pszczołom nie aplikowano żadnych substancji leczniczych? Czy zaniechanie stosowania leków na rzecz podejmowania innych działań wystarczy? Wydaje się, że wciąż nie można w jednoznaczny sposób odpowiedzieć na te pytania.
Gdy zacząłem poznawać świat pszczół, nie sądziłem, że pszczelarstwo pochłonie mnie tak bardzo. W początkowym okresie rodziny pszczele leczyłem akarycydami, które stosowałem zgodnie z zaleceniami zamieszczonymi na ulotkach leków weterynaryjnych. Nie zastanawiałem się wówczas, czy można postępować inaczej i czy te zabiegi zawsze są pszczołom potrzebne. Jednak w miarę poszerzania wiedzy i zdobywania doświadczenia pojawiły się wątpliwości.
Kilka lat temu po raz pierwszy usłyszałem o pszczelarzach, którzy pszczół nie leczą lub robią to w bardziej świadomy sposób. W 2015 roku postanowiłem kierować się w swojej pasiece prostą zasadą: utrzymuję jedynie te rodziny, które z inwazją pasożyta Varroa destructor poradzą sobie same. Od podjęcia tej decyzji minęło 10 lat, dlatego chciałbym podzielić się z Czytelnikami doświadczeniem, jakie zdobyłem w tym czasie.
Zacznę od tego, że uzyskanie pszczół, które nie wymagają intensywnych zabiegów chemicznych jest możliwe dzięki zastosowaniu różnych rozwiązań. Możemy zupełnie zrezygnować z wykonywania zabiegów (we wszystkich rodzinach) lub pozostawić bez leczenia część rodzin, a w pozostałych wykonać zabiegi przeciwwarrozowe, ewentualnie stosować leczenie interwencyjne przy równoczesnym podjęciu selekcji pszczół spośród tych rodzin, które radzą sobie najlepiej (poprzez leczenie rozumiem stosowanie wyłącznie naturalnych substancji organicznych, takich jak kwasy czy olejki eteryczne, wykonanie prostych zabiegów, jak np. opylanie pszczół cukrem pudrem oraz zabiegów prowadzących do uzyskania stanu bezczerwiowego w rodzinach). Niezależnie od wyboru drogi dojścia do tego celu niezbędne jest przestrzeganie podstawowych zasad, które warunkują zdrowie pszczół: utrzymywanie pszczół przystosowanych do lokalnych warunków środowiskowych, zapewnienie im naturalnego i czystego środowiska ulowego (wosk bez zanieczyszczeń) oraz stałego dopływu naturalnego pożytku nektarowego i zróżnicowanego pożytku pyłkowego.
Stawiając pierwsze kroki w pszczelarstwie określanym jako naturalne, podążałem ścieżkami utartymi przez Dee i Eda Lusby, jedne z pierwszych osób w USA, które skierowały się w stronę pszczelarstwa bez leczenia (treatment-free beekeeping – TF). Uważa się, że to jedyni pszczelarze zawodowi, którzy nigdy nie stosowali żadnych chemicznych środków roztoczobójczych. Według nich, aby przyjęcie takiego rozwiązania mogło zakończyć się sukcesem, niezbędne jest podjęcie także innych działań: używanie plastrów pszczelich z małymi komórkami (4,9 mm), czyli zbliżonych wielkością do komórek budowanych przez dziko żyjące rodziny pszczele; zapewnienie pszczołom odpowiedniej ilości naturalnego pokarmu (miód, pierzga) i pozbawionego zanieczyszczeń środowiska ulowego oraz chów pszczół uzyskanych w wyniku naturalnej selekcji.
Przekonany o słuszności tych założeń zacząłem przekształcać swoją gospodarkę pasieczną. Dzięki możliwościom, jakie stworzył Internet łatwiej można było dotrzeć do osób, które miały podobne podejście do prowadzenia gospodarki pasiecznej i wiarę, że pszczoły będą mogły żyć w pasiekach bez stosowania leków. W wyniku licznych dyskusji prowadzonych na portalach społecznościowych powstało wówczas Stowarzyszenie Pszczelarstwa Naturalnego „Wolne Pszczoły”. Byłem jednym z jego założycieli. Inicjatywa ta miała za zadanie promować inne spojrzenie na pszczelarstwo, uczyć i informować o projektach, których celem był chów pszczół zdolnych do życia z dręczem pszczelim bez kuracji chemicznych. Wspominam o tym, ponieważ właśnie wtedy całkowicie zaprzestałem używania preparatów przeciwwarrozowych. Pamiętam też jeden z wykładów prof. Krzysztofa Olszewskiego z tamtego okresu, podczas którego stwierdził: „w obecnej sytuacji, a więc przy wadach bazy pożytkowej, rosnącej oporności roztoczy Varroa na leki, zwiększonej chorobotwórczości tych roztoczy na skutek przenoszenia wirusów oraz nie w pełni zdiagnozowanym wpływie innych negatywnych czynników, nie do przecenienia jest nadzór nad właściwym przebiegiem rozwoju jesiennego rodzin pszczelich połączony ze zwalczaniem warrozy. Tak dalece zmieniliśmy środowisko oraz same pszczoły na skutek pracy hodowlanej, że dziś ich przetrwanie zależy tylko od nas”.
Ten artykuł pochodzi z numeru 8/2025
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 8/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Sierpień 2025
- InneZarezerwuj miejsce na Expo2Bee 2026 – 15% do końca sierpniaRedakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaX Forum Pszczelarskie w Stalowej WoliRedakcja pełna treść po wykupieniu2 min
- Moja gospodarka pasiecznaSierpniowe manewry pasieczneWojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu8 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaVarroa destructor znany czy nieznany?Dariusz Karwan pełna treść po wykupieniu13 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaNajazdu azjatyckich szerszeni na Europę ciąg dalszyZbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu4 min
- Pożytki i zapylanieO diecie pyłkowej w liczbachBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
- Programy badawczePozostałości pestycydów w pierzdze – pierwsze wyniki włoskiego projektu monitoringowego BeeNetPiotr Mędrzycki, Laura Bortolotti pełna treść po wykupieniu5 min
- Punkt widzeniaDziesięć lat pracy z pszczołami bez zwalczania dręcza pszczelegoŁukasz Łapkadostępny dla Ciebie20 min
- Produkty pszczeleCenna wartość biologiczna miodu wrzosowego i miodu manukaElżbieta Hołderna-Kędzia pełna treść po wykupieniu8 min
- ApiterapiaApiterapia w praktyce: zastosowanie produktów pszczelich w zapaleniu zatok przynosowychArkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
