FRAKCJE BIAŁKOWE W MLECZKU PSZCZÓŁ RÓŻNYCH RAS

tekst: Anna Król

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXV, 1981 — Anna Król

strona 165

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXV 1981

Anna Król

Pszczelniczy Zakład Doświadczalny Górna Niwa, Puławy

WPROWADZENIE

Determinacja osobników żeńskich w rodzinie pszczelej uwarunkowana rodzajem pożywienia jest powszechnie znana. Dotychczas jednak nie są znane czynniki odpowiedzialne za morfogenetyczne działanie mleczka. Gontarski 1961 (cyt. za Melničenko 1963) próbował te zagadnienia związać z biopterami i kwasem pantotenowym. Później Burmistrowa i Melničenko (1963) z aminokwasami, a następnie Wawiłow (1969) z kwasami nukleinowymi RNA i DNA. W 1967 r. Rembold uzyskał nawet biologicznie aktywną frakcję, którą określa jako substancję determinującą rozwój osobniczy matki pszczelej. Autorowi temu, mimo ścisłych badań, nie udało się jednak określić struktury chemicznej tej frakcji, jak też ostatecznie wyjaśnić tego problemu. Wydaje się, że wiele z tych analiz należałoby powtórzyć w oparciu o nowoczesną aparaturę, a badania rozszerzyć na różne rasy pszczół.

Białka w mleczku pszczelim pełnią jak wiadomo szereg bardzo ważnych i specyficznych funkcji biologicznych, dlatego istotnym być może dokładne poznanie ich struktury. Zagadnieniem tym zajmowali się w latach pięćdziesiątych Bamman, Gontarski, Ammon (cyt. Vittek 1968). Autorzy ci próbowali rozdzielić białko mleczka pszczelego w elektroforezie bibułowej i żelu skrobiowym, ale nie udało im się oddzielić frakcji białkowych od polisaharydów. Niemniej sugerują oni, że znalezione frakcje są to albuliny i globuliny, podobne do białka sera krowiego.

Badaniami białek surowicy krwi ludzi oraz zwierząt, ssaków i ptaków, zajmowało się bardzo wielu badaczy. Z najnowszych badań Niespodziewańskiego (1979) wynika, że białko surowicy krwi kury można rozdzielić na pięć frakcji — dwa białka z grupy albumin, prealbumina i albumina i trzy z grupy globulin (α, β, γ i globuliny).

Celem niniejszej pracy było badanie zawartości białka ogólnego i jego frakcji w mleczku pszczelim 4 ras pszczół.

strona 166

MATERIAŁ I METODY

Badano świeże mleczko pszczele, pozyskiwane z mateczników od karmicielek pszczół czterech czystych ras: kaukaska — szara górska (Apis mellifica caucasica), krainka — Troisek import z Austrii (Apis mell. carnica), włoska — import z Włoch (Apis mell. ligustica) i krajowa linia mazurska (Apis mell. L.). Mleczko pobierano z trzydniowych mateczników w ciągu całego sezonu 1979 r., w czterech terminach (maj, czerwiec, lipiec, sierpień) w pasiece PZD Górna Niwa w Puławach. Do tego doświadczenia wytypowano po trzy rodziny każdej z 4 ras pszczół. Mateczniki na mleczko poddawano w ciągu trzech kolejnych dni. Codziennie zakładano mateczniki w innej rodzinie badanej rasy, według wcześniej opisanej metody (Król 1974). Następnie po upływie trzech dni od założenia 1 serii mateczników, pobierano mleczko do naczyniek wagowych. Pozyskano w ten sposób po trzy próby od każdej rasy. Mleczko przechowywano w zamrażalniku lodówki. Po wymieszaniu mleczka przygotowano jedną średnią próbę dla trzech rodzin danej rasy.

W badanych próbach określono procent białka ogólnego metodą Lowry i inni (1951). Następnie białko poddano analizie elektroforetycznej, stosując w tym celu elektroforezę dyskową, wykonaną według Davisa (1964). Użyto kolumienek żelu poliakrylamidowego o wymiarach 0,5×5,5 cm (7,5% akrylamid, 0,2% bis akrylamid) w buforze: Tris + glicyna pH = 8,6 przy natężeniu prądu stałego 3 m/A na żelu w temperaturze 4°C.

Elektroforezie poddano 100 μg mleczka z dodatkiem 5% sacharozy. Po upływie 2,5 godziny poszczególne kolumienki żelowe umieszczono na 1 godzinę w 1% roztworze czerni amidowej, a następnie odbarwiono tło elektroforetyczne w 7% kwasie octowym. Pozyskane kolumienki z frakcjami białkowymi, po 4 z każdej badanej rasy pszczół, poddano pomiarom densytometrycznym. Użyto densytometru TLD-100 z integratorem UR-402 firmy Vitatron. W ten sposób uzyskiwano elektroforegramy i dane liczbowe, które pozwalały określić procentowy udział każdej frakcji w całości rozdzielonego białka. Przez pojęcie „frakcja” rozumiano tu najmniejszą jednostkę elektroforetycznego rozdziału, której odpowiednikiem na densytometrogramie jest wierzchołek (rys. 2). Wyniki opracowano statystycznie metodą analizy wariancji, a ocenę różnic dokonano za pomocą testu Duncana. Wyniki nie różniące się między sobą oznaczono w tabelach tymi samymi literami alfabetu.

WYNIKI

Nie stwierdzono istotnych różnic w ogólnej zawartości białka w mleczku pszczelim pszczół badanych ras. (tab. 1).

Pewna tendencja wyższej nieco zawartości białka w mleczku pszczół włoszek nie została udowodniona statystycznie. Natomiast istotne różnice

strona 167

Tabela 1 Ogólna zawartość białka w mleczku pszczelim czterech ras pszczół w %

Rasy pszczoły miodnej Terminy pozyskiwania mleczka: maj Terminy pozyskiwania mleczka: czerwiec Terminy pozyskiwania mleczka: lipiec Terminy pozyskiwania mleczka: sierpień Średnio Istotność różnicy przy α = 0,05
Krajowa 12,40 16,92 15,07 14,77 14,79 a₁
Kaukaska 13,40 16,32 14,04 15,58 14,83 a₂
Krainka 13,10 16,84 15,00 14,98 14,95 a₃
Włoszka 14,90 16,88 14,80 15,52 15,52 a₄
Średnio 13,45 16,74 14,73 15,21 15,02 —
Istotność różnicy przy α = 0,05 a₁ ba₃ a₂ a₃b — —

w zawartości białka wystąpiły w mleczku pozyskiwanym od pszczół w różnych terminach, czyli w różnych okresach sezonu letniego.

Największy procent białka zawierało mleczko wyprodukowane w czerwcu i sierpniu, a najmniejszy w maju.

Niższa zawartość białka w mleczku majowym mogła być spowodowana nieodpowiednim wiekiem pszczół karmicielek produkujących mleczko, a raczej było to wynikiem gorszego odżywiania się pszczół z powodu braku dostatecznej ilości pyłku na wiosnę lub jego małą różnorodnością, co mogło również obniżyć wartość mleczka lipcowego. Wydaje się jednak, że mleczko czerwcowe ze względu na podwyższoną zawartość białka uznać można za najwartościowsze jako pokarm dla larw.

Procentowa zawartość białka w mleczku pszczelim u 4 badanych ras stanowiła punkt wyjściowy do badań elektroforetycznych tego produktu. Z analizy kolumienek żelowych (rys. 1) wynika, że zachodzą dwa kierunki migracji frakcji białkowych. W kierunku anody (—) wędruje jedna frakcja, w kierunku katody (+) wędrują trzy frakcje białkowe.

W mleczku wszystkich badanych ras znaleziono 4 frakcje i określono je wstępnie jako frakcja I — najbliżej anody, oraz II, III, IV przy katodzie. Przy ocenie wizualnej kolumienek żelowych stwierdzono pewne różnice w natężeniu barwy i grubości poszczególnych frakcji. Za najbardziej intensywną uznano frakcję II, a najmniej frakcję I i IV. Oprócz tego można było zauważyć bezpośrednio na kolumienkach żelu w mleczku pozyskanym od pszczół karmicielek rasy kraińskiej i włoskiej inne natężenie barwy niż u pozostałych ras frakcji II i IV. Nie jest to niestety widoczne na zdjęciach.

Analiza densytometryczna potwierdza różną procentową zawartość frakcji białkowych w mleczku wszystkich badanych ras (tab. 2). Najniższy udział stanowi frakcja I, a najwyższy frakcja II. Tylko w mleczku od pszczół rasy kraińskiej i włoskiej uzyskano nieco inne procentowe dane frakcji II i IV. Tak więc mleczko od pszczół krainek charakteryzowało się wyższą zawartością białek frakcji IV (22,12%), a mleczko od pszczół włoszek większą w frakcji II (50,55%). Jak wynika z densytogramu

strona 168
Rys. 1. Frakcje białkowe na żelu poliakrylamidowym w mleczku pszczelim u pszczół 4 ras: a) krajowej, b) kaukaskiej, c) kraińskiej, d) włoskiej
Rys. 1. Frakcje białkowe na żelu poliakrylamidowym w mleczku pszczelim u pszczół 4 ras: a) krajowej, b) kaukaskiej, c) kraińskiej, d) włoskiej Znak + oznacza katodę a — anodę

(rys. 2b) w mleczku od pszczół włoszek zauważyć można jakby przemieszczanie frakcji, gdzie kosztem frakcji IV powiększa się frakcja II. Odwrotna zależność w tych dwu frakcjach zachodzi w mleczku od pszczół krainek (rys. 2a). Wydaje się, że taki rozdział frakcji nie jest wynikiem przypadku, lecz raczej stanowi cechę dziedziczną związaną z określoną rasą, gdyż dane takie utrzymują się we wszystkich badanych terminach w ciągu całego sezonu, a pozyskane próby stanowią przecież średnią dla trzech rodzin tej samej rasy.

Ciekawe byłoby bliższe określenie z jakiego rodzaju białka składają się poszczególne jego frakcje. Według Zeniska (1960) i Vittka (1968) dużą część białek w mleczku pszczelim stanowią albuminy i gamma globuliny. Według Niespodziewańskiego (1979) z migracji frakcji białkowych wnosić można, że białka, które szybciej wędrują do anody są białkami z grupy albumin, natomiast białka wędrujące wolniej w kierunku katody są białkami z grupy globulin. Gdybyśmy zatem przyjęli, że w badanym mleczku pszczelim frakcja I zachowuje się podobnie jak albuminy w surowicy krwi kur, natomiast frakcje: II, III i IV wysalają się podobnie jak globuliny, można by więc przyjąć, że w badanym

strona 169

Tabela 2 Procentowa zawartość różnych frakcji w całkowitej ilości białka w mleczku pszczelim czterech ras pszczół

Frakcje Rasy pszczoły miodnej Terminy pozyskiwanego mleczka: maj Terminy pozyskiwanego mleczka: czerwiec Terminy pozyskiwanego mleczka: lipiec Terminy pozyskiwanego mleczka: sierpień Średnio Istotność różnicy przy α = 0,05
I. Krajowa 15,5 18,2 14,3 15,5 15,87 a₄
Kaukaska 12,7 18,2 13,7 12,0 14,15 a₁
Krainka 14,0 17,8 14,6 13,9 15,07 a₂
Włoszka 15,0 17,3 16,8 13,3 15,60 a₃
II. Krajowa 40,6 43,9 47,1 46,9 44,62 a₂b
Kaukaska 41,1 48,1 47,0 48,6 46,20 b₁
Krainka 36,9 42,5 46,1 47,8 43,32 a₁
Włoszka 44,4 50,0 53,9 53,9 50,55 c₁
III. Krajowa 23,1 19,2 16,4 17,5 19,05 a₂
Kaukaska 24,7 17,0 16,9 19,9 19,62 a₄
Krainka 26,1 19,9 15,0 16,9 19,47 a₃
Włoszka 24,6 17,3 13,7 16,4 18,00 a₁
IV. Krajowa 20,8 18,6 22,1 20,0 20,37 b₂c
Kaukaska 21,4 16,6 22,4 19,4 19,95 b₁
Krainka 22,9 19,9 24,4 21,3 22,12 c₁
Włoszka 15,9 15,4 15,5 16,3 15,77 a₁
Rys. 2. Elektroforegram białka mleczka pszczelego u pszczół: a) rasy kraińskiej, b) rasy włoskiej
Rys. 2. Elektroforegram białka mleczka pszczelego u pszczół: a) rasy kraińskiej, b) rasy włoskiej
strona 170

mleczku pszczelim 4 ras pszczół było około 15% albuminy (frakcja I) i około 85% globuliny (frakcja II, III i IV). Dalej przyjmując dla tych ostatnich klasyczną nomenklaturę α, β, γ globuliny określić można w badanym mleczku frakcję II jako α globuliny, frakcję III β globuliny, a frakcję położoną najwyżej jako γ globuliny.

Wydaje się, że podział taki może być przyjęty tylko do wstępnego scharakteryzowania frakcji białkowych w mleczku pszczelim, gdyż wszystkie badane frakcje są od siebie wyraźnie oddzielone, co widoczne jest zarówno na fotografiach, jak i na elektroforegramach (rys. 1 i 2).

Ściślej scharakteryzować białka w mleczku pszczelim można jedynie przez określenie ich masy cząsteczkowej, przy użyciu detergentów. W 1969 r. Veber i Osborn w ten sposób scharakteryzowali 40 białek surowicy krwi. Stosowanie analogii w tym przypadku nie jest możliwe, gdyż trzeba określić matrycę białek dla mleczka pszczelego. Badania takie winny być podjęte, gdyż być może pozwoli to na ścisłe określenie składu białka, a w szczególności może wyjaśnić różnice frakcji II i IV w mleczku pszczół włoszek i krainek. Możliwe, że czynniki te mogą mieć wpływ na morfogenetyczne zmiany w budowie poszczególnych osobników żywionych przez karmicielki badanych ras.

WNIOSKI

Stwierdzono, że mleczko pszczele 4 badanych ras pszczół (krajowe, kaukaskie, kraińskie, włoskie) nie różni się pod względem ogólnej zawartości białka, którego w świeżej jego masie jest około 15%.

Pszczoły wszystkich 4 badanych ras w czerwcu 1979 r. w Puławach produkowały mleczko istotnie bogatsze w białko (16,74%) niż w maju (13,45%), a także w lipcu (14,78%).

Badania elektroforetyczne wykazały, że w ogólnej masie białka zawartego w mleczku pszczelim około 15% stanowią albuminy, a około 85% globuliny.

Zaznaczają się wyraźnie różnice w zawartości niektórych frakcji białek w mleczku badanych ras pszczół: mleczko pszczół kraińskich wykazuje wyraźnie wyższą zawartość frakcji IV (na elektroforegramie — rys. 2a), natomiast mleczko pszczół włoskich więcej frakcji II (na elektroforegramie — rys. 2b).

Wydaje się, że należałoby w dalszych badaniach dążyć do bardziej ścisłego scharakteryzowania białek w mleczku pszczelim, gdyż w tym mogą tkwić czynniki decydujące o morfogenetycznych różnicach w budowie pszczół poszczególnych ras.

LITERATURA

Davis G. (1964) — Disc electrophoresis. II. Method and application to human serum proteins. Ann. N.Y. Acad. Sci. 121: 404—427

strona 171

Król A. (1979) — Wpływ rasy żywicielek i rasy poddanych larw na efektywność wychowu matek pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk. 18: 135—143

Lowry O. H., Rosenbrough N. J., Farr A. L., Rondal R. V. (1951) — Protein measurement with the Folin reagent. J. biol. Chem. 193: 265—275

Melničenko A. N., Burmistrowa N. D. (1963) — Controlled changes in the heredity of colonies and their biochemical bases. Compl. textes of Lect. XIX Congr. of Apimondia in Praque 2: 482—487

Melničenko A. H., Wawiłow Ju. L. (1969) — O sodierżani nukleinowych kisłot w matocznym mołoczkie. XXII, Mieżdunar. Kongr. po Pczełowodctwu. dokłady: 94—102

Niespodziewański M. (1979) — Białko surowicy krwi, a użytkowość nieśna kur rasy Zielononóżka Kuropatwiana. Wyd. Akad. Rolniczej, Lublin, 62: 3—45

Rembold H. (1979) — Biochemical aspects of queen bee determination. 21. Intern. Beekeeping Congr. Munich, 467

Vittek J. (1968) — Včelia materska kašička. Slovenske Vydavat. Podohospoderskej Liter. 9—382

Weber K., Osborn M. (1969) — The reliability of molekular weight determinations by dodecyl sulfate—polyacrylamide gel electroforesis. J. of biol Chem. 244(16): 4406—4412

Zenišek A. (1960) — Materia kašička a jeji pauziti koźmin lekarstvi i kosmetica. Vcelařštvi 13(94): 167

БЕЛКОВЫЕ ФРАКЦИИ В МОЛОЧКЕ ПЧЕЛ РАЗНЫХ ПОРОД

А. Крул

Резюме

В исследованиях маточного молочка, веденных в 1979 году в П.О.З. Гурна Нива, приняли во внимание 4 породы пчел: кавказскую — серую горную, краинскую — импорт из Австрии, итальянскую — импорт из Италии и отечественную — линия Мазурка. В исследованиях учитывали по три семьи каждой породы.

В свежем молочке определено процент общего белка по Lowry. Затем по методу Девиса (Dawis) разделено белок на полиакриламидном геле на фракции. Не обнаружено разниц в процентном содержании белка у пчел разных пород.

На основании анализа колонок из геля обнаружено, что белок в молочке всех 4 исследованных пород разделяется на 4 фракции разной толщиной и интенсивностью цвета. Констатировано, что у пчел итальянской и краинской пород выступают разницы в интенсивности цвета фракций II и IV.

Денситометрический анализ подтвердил появление разниц в процентном участии отдельных фракций в разделенном белка.

Молочко из пчел краинок отличалось высшим содержанием белков во фракции IV (22,12%), а молочко пчел итальянок — высшим во фракции II (50,55%). Констатировано, что в маточном молочке у этих пород происходит перемещание белка в этих двух фракциях, в которых за счет одной фракции увеличивается вторая фракция. Кажется, что разделение этих фракций не является результатом случая, только наследственной чертой, связанной с определенной породой, так как такие данные сохраняются во всех исследованных сроках в течение всего сезона, а полученные пробы являются средней из трех семьей этой же породы.

strona 172

PROTEIN FRACTIONS IN ROYAL JELLY OF VARIOUS HONEY BEE RACES

A. Król

Summary

In the studies on Royal Jelly conducted by the Honeybee Experimental Station at Górna Niwa, Pulavy (Poland), in 1979 the following bees were involved: Caucasian (mountain grey), carniolan (imported from Austria), Italian (imported from Italy) and the native race of Mazurek’s strain. Three hives of each race were used throughout the study.

In every portion of the fresh Royal Jelly the percentage contents of total proteins were determined according to the Lowry’s method. Then the proteins were separated into fractions on poliacrylamide gel columns. No significant differences in the percentage of protein contents were found among the jelly samples collected from various bee races. Based on the results obtained from gel column analysis, It has been shown that the proteins contained in Royal Jelly of all bee races can be separated into protein fractions of different thickness and colour intensity. Changes in colour intensity were observed in fractions II and IV of Italian and Carniolan bee races.

Results of densitometric analysis confirmed the existence of the differences in percentage contribution of the individual fractions in the total amount of protein being separated.

The Royal Jelly of Carniolan honey bees was characterised by the higher protein contents in fraction IV (22, 12%) while that of Italian bees being higher in fraction II (50, 55%) only. It has also found that there is a protein migration affect in these two fractions of Royal Jelly of the two bee races such that protein concentration in one fraction will increase on the expense of that in the other. It seems, however, that such protein distribution between the two fractions in not governed by a ranolom reason but it rather an inherent feature connected with a given bee race since this relationship persisted any examination day over the whole season and samples obtained represented the average sample taken from three hives of the same bee race.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 165: „albuliny” → albuminy
  • s. 166: „3 m/A” → 3 mA
  • s. 170: „Veber” → Weber
  • s. 171, piśmiennictwo: „Rosenbrough” → Rosebrough
  • s. 171, piśmiennictwo: „Rondal R. V.” → Randall R. J.
  • s. 171, piśmiennictwo: „Praque” → Prague
  • s. 171, piśmiennictwo: „sodierżani” → sodierżanii
  • s. 171, piśmiennictwo: „Pczełowodctwu” → Pczełowodstwu
  • s. 171, piśmiennictwo: „Podohospoderskej” → Pôdohospodárskej
  • s. 171, piśmiennictwo: „molekular” → molecular
  • s. 171, piśmiennictwo: „electroforesis” → electrophoresis
  • s. 171, streszczenie: „Dawis” → Davis
  • s. 171, streszczenie: „перемещание” → перемещение
  • s. 171, streszczenie: „трех семьей” → трех семей
  • s. 172, streszczenie: „Pulavy” → Puławy
  • s. 172, streszczenie: „poliacrylamide” → polyacrylamide
  • s. 172, streszczenie: „in not governed” → is not governed
  • s. 172, streszczenie: „ranolom” → random

Podobne wpisy