EFEKTY PROCESU WIROWANIA MIODU Z PLASTRÓW

tekst: Andrzej Pidek

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVI, 1982 — Andrzej Pidek

strona 51

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XXVI 1982

Andrzej Pidek

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa

WPROWADZENIE

Miodarki wykorzystywane są do odwirowywania miodu od ponad 100 lat. W Polsce najbardziej rozpowszechnione są 3 lub 4 plastrowe miodarki chordalne. Stosowanie w miodarkach napędu mechanicznego wymaga dokłodniejszej znajomości procesów wirowania.

Literatura w tym zakresie jest wyjątkowo skąpa. Większość opracowań (Kalinowski 1967, Osika 1977, Muszalski 1977) analizuje przydatność w miodarkach konkretnych rozwiązań konstrukcyjnych lub też tylko informacje o dostępnych na rynku rodzajach miodarek (Dadant 1980, Fritz 1979).

Celem niniejszych badań było określenie efektywności odwirowywania miodu z plastrów różnego wieku ze zróżnicowaną zawartością miodu, przy zastosowaniu różnych szybkości obrotu wirnika w miodarkach 3—-4-plastrowych.

METODYKA

Badania przeprowadzono w 1974 i 1975 r. w pasiece doświadczalnej Oddziału Pszczelnictwa IS w Puławach. W trakcie doświadczenia wirowano 144 plastry dadanowskie z miodem rzepakowym w 1974 r. i tyle samo z miodem gryczano-koniczynowym w 1975. Wirowanie przeprowadzono w 3- i 4 plastrowych chordalnych miodarkach czechosłowackich z napędem ręcznym, charakteryzujących się sztywnym połączeniem z wirnikiem miodarki. Znając przełożenia, można było określić liczbę obrotów miodarki, jak również szybko doprowadzać wirnik do pożądanych obrotów. Plastry wirowano. stosując 3 prędkości wirnika: 60, 180 i 270 obrotów na minutę.

strona 52

Przed wirowaniem określono w skali 3 stopniowej kolor plastra (jasno-brązowy = 1, brązowy = 2, ciemno-brązowy = 3). Natomiast stopień zasklepienia plastrów w skali 5 stopniowej. Plastrom z 20% miodu zasklepionego przypisywano 1 punkt, 40% — 2 punkty, 60% — 3 punkty, 80% — 4 punkty, 100% — 5 punktów. Poprzez ważenie określono masę plastra. Nastpnie plaster odsklepiono i wirowano, odwracając o 180° po następujących przedziałach czasowych, licząc od początku wirowania: 0,5 minuty, 1 minutę, 2 minuty, 3 minuty, 4 minuty, 5 minut, 6 minut i 9 minut. Te przedziały czasowe odnoszą się do każdej prędkości. Po każdym przedziale czasowym plaster wyjmowano i ważono.

Po odwirowaniu dawano plastry do osuszenia rodzinom pszczelim a następnie ważono. Z różnicy masy przed osuszeniem i po osuszeniu obliczono ile miodu pozostało w plastrze po odwirowaniu. Obliczenia statystyczne wykonano metodą analizy regresji na wartościach transformowanych. Zastosowano przy tym transformacje Freemana-Tuckeya y = Vx̄+Vx̄+1. Poziom istotności dla współczynników korelacji określono na 0,05.

WYNIKI

Pszczelarz dąży do tego, aby jak najmniej miodu w plastrach pozostawało po wirowaniu. W doświadczeniu najmniejszą ilość miodu pozostałą w średniej masie plastra jaką odnotowano po odwirowanu wynosiła 7 dag. Ilość ta stanowiła 3% całej masy miodu zgromadzonego w plastrze. Pozostałość miodu w plastrze po wirowaniu zależy w zasadzie od wszystkich analizowanych czynników (tab. 1).

Przedłużenie okresu wirowania miodu powoduje zmniejszenie jego pozostałości w plastrach. W zależności od stosowanych prędkości wirnika pozostałości te przy tym samym czasie wirowania mogą być mniejsze lub większe (tab. 2). Po odwirowaniu miodu gryczano-koniczynowego z szybkością 270 obr/min, pozostałość jego w plastrze jest około 10 dag mniejsza niż przy prędkości wirnika 180 obr/min. Podobna różnica zachodzi pomiędzy prędkością 180 obr/min i nie stosowaną w praktyce prędkością wirnika 60 obr/min. Zarówno na obroty jak i na czas trwania wirowania miodu pszczelarz ma bezpośredni wpływ, może je w pewnym stopniu regulować. Przy obrotach bardzo szybkich plastry mogą się jednak wyłamywać. Stosowanie 270 obrotów na minutę nie powodowało żadnych uszkodzeń plastrów.

Wprawdzie pszczelarz dąży do tego, aby w plastrach była jak największa ilość miodu i w pełni zasklepionego ale częściej uzyskuje plastry tylko o częściowo zapełnionych komórkach i częściowym zasklepieniu.

W plastrach cięższych pozostaje po wirowaniu więcej miodu. Przy stosowanych w doświdaczeniu prędkościach wirnika w ciężkim plastrze

strona 53

Tabela 1 Współczynniki korelacji pomiędzy ilością miodu pozostałego w plastrach a badanymi czynnikami Coeficients of correlation overplus of honey in the combs and investigated factors

Czynniki / Factors Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 3 3 plastrowa / Extractor for 3 combs Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 4 plastrowa / Extractor for 4 combs Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 3 plastrowa / Extractor for 3 combs Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 4 plastrowa / Extractor for 4 combs
Czas trwania wirowania (m n) / Extraction period (min) —0,47 — —0,31 —0,31
Obroty (min / Turns/min — — —0,65 —0,50
Kolor plastra / Color of comb +0,46 — +0,43 +0,44
Powierzchnia zasklepionego miodu / Surface of sealed honey — +0,25 +0,31 +0,44
Masa plastra (dag) / Weight of combs (dag) +0,36 +0,28 +0,48 +0,56

W tabeli podano tylko istotne współczynniki korelacji.

Tabela 2 Pozostałość miodu w plastrach po różnym okresie ich wirowania (dag¹) Overplus of honey in the combs after different period of their extraction (dag)¹

Czasokres wirowania (min) / Extraction period (min) Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 3 plastrowa for 3 combs Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 4 plastrowa for 4 combs Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 3 plastrowa for 3 combs Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 4 plastrowa for 4 combs
0,5 — 54,0 19,0 33,5
1 — 78,3 19,3 22,5
2 117,0 63,8 18,0 15,0
3 97,6 60,5 22,6 21,0
4 112,0 60,0 13,3 21,0
5 91,3 77,5 13,3 24,0
6 80,0 75 0 9,3 15,0
9 50,0 67,0 8,7 8,2
x̄ 53,5 67,1 15,3 20,0

¹ Obroty wirnika na minutę 180 i 270. Turns of etractor per minute 180 i 270.

strona 54

miodu rzepakowego pozostawało po wirowaniu ponad 20 dag miodu więcej niż w lżejszym plastrze miodu gryczano-koniczynowego.

Z reguły na miodarce 3 plastrowej odwirowywano plastry mniej więcej w takim samym stopniu zasklepienia jak na miodarce 4 plastrowej. Daje się jednak zauważyć, że w plastrach całkowicie zasklepionych wirowanych w miodarce 3 plastrowej, pozostawało około 20 dag miodu więcej niż w plastarach z miodarki 4 plastrowe (tab. 3).

Tabela 3 Pozostałość miodu po wirowaniu w plastrach o różnym stopniu ich zasklepiania (dag)¹ Overplus of honey after extraction in different scaled combs (dag)¹

Stopień zasklepienia miodu / Degree of sealed honey Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 3 plastrowa / Extractor for 3 combs Miód rzepakowy / Rape honey: Miodarka 4 plastrowa / Extractor for 4 combs. Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 3 plastrowa / Extractor for 3 combs Miód gryczano-koniczynowy / Buckwheat and clover honey: Miodarka 4 plastrowa / Extractor for 4 comb
1 12,0 25,4 8,5 8,3
2 29,0 41,8 31,0 13,5
3 44,2 40,0 21,3 16,8
4 46,7 45,5 30,8 29,5
5 90,0 73,3 54,0 30,0
x̄ 44,4 45,2 29,12 19,62

¹ Obroty wirnika na minutę 180 i 270. Turns of extractor per minute 180 i 270. Czasokres wirowania od 0,5 do 9 min. Extraction period from 0,5 to 9 min.

Dość zastanawiająca jest dodatnia korelacja pomiędzy ilością pozostałego miodu a kolorem plastra. W plastrach ciemnych pozostawało więcej miodu niż w jasnych. Należałoby przypuszczać, że spowodowane to jest mniejszą objętością komórek w plastrach ciemnych. W związku z czym powierzchnia plastra, z którą styka się miód w odniesieniu do jego masy jest większa. Pomiędzy miodem a powierzchnią komórki, z którą on się styka istnieją przypuszczalnie nie tylko siły lepkości lecz także zachodzą jakieś reakcje. Miód złożony do ciemnych plastrów nabiera ciemnego koloru (Alber 1974). Różnica w masie pozyskanego miodu, w zależności od koloru plastra, przy obrotach wirnika na minutę 180 i 270 w skrajnych przypadkach przekroczyła nawet 20 dag (tab. 4).

Na podstawie obliczeń statystycznych można przedstawić równanie, określające pozostałości miodu w plastrze w zależności od analizowanych czynników.

Dla miodarki 4 plastrowej i miodu rzepakowego model ten przedstawiałby sę następująco:

y=170,7 — 30,4×1 — 10,1×2+0,6×3+10,9×4+0,1×5

strona 55

Tabela 4 Ilość miodu w plastrach pozostałego po wirowaniu w zależności od ich koloru (dag) Honey overplus after extraction from combs depending on its color (dag)

Barwa plastra / Color of comb Miód rzepakowy / Rape honey Miód gryczany koniczynowy / Buckwheat – clover honey
Jasno-brązowa / Light-brown 29,2 19,9
Brązowa / Brown 32,9 20,5
Ciemno-brązowa / Dark-brown 55,1 25,4

Dla tejże samej modarki i miodu gryczano-koniczynowego model miałby postać:

y=14,8+1,0×1 — 1,5×2+4,8×3+0,6×4 — 0,1×5

gdzie y — pozostałość miodu (dag) 170,7 i 14,8 — wyrazy wolne x1 — obroty (obr/min) x2 — czas wirowania (min) x3 — kolor plastra (wg przyjętej skali) x4 — stopień zasklepienia (wg przyjętej skali) x5 — masa miodu w plastrze przed wirowaniem (dag)

WNIOSKI

  1. Wirowanie miodu w miodarkach chordalnych można wykonywać przy obrotach wirnika 270 na minutę bez obawy wyłamywania się plastrów.
  1. Pozostałości miodu rzepakowego w plastrach o różnej masie po wirowaniu są większe niż miodu gryczano koniczynowego.
  1. Pozyskiwanie miodu z plastrów ciemnych jest trudniejsze. W plastrach tych po wirowaniu pozostaje więcej miodu niż w plastrach jasnych.

LITERATURA

Alber M. A. (1974) — Light and dark honey from whithe and dark combs. Am. Bee I. 10 s. 373.

Dadant and Sons (1980) — Beekeeping supplies. Katalog.

strona 56

Fritz G. (1979) — Honigschleudermaschinen — Bienenzuchtgërate. Katalog.

Kalinowski J. (1967) — Miodarka promienista i jej pratkyczne wykorzystanie. Pszczelarstwo nr 7—8 s. 14—19.

Muszalski K. (1977) — Miodarka radialna wykonana we własnym zakresie. Pszczelarstwo nr 11 s. 11.

Osika P. (1977) — Przystawka do miodarki. Pszczelarstwo nr 10 s. 8.

ИТОГ ОТКАЧКИ МЕДА ИЗ СОТОВ НА МЕДОГОНКЕ

А. Пидек

Резюме

Мед откачали на 2 типах медогонок, 3 и 4 сотовых. Располагали сотами с медами рапсовым, гричишным и клеверным. Применяли 3 скорости откачки на медогонке: 60, 180 и 270 на 1 минуту. Определано цвет сотов и степень запечатаня меда. Эти показатели брали до анализирования итогов откачки меда.

Во всех сотах посьле откачки оставалось немношко меда, но в темных более чем во светлых. Найболфшая скорость медогонки (270 на 1 мин.) не разрушада сотов.

RESULTS OF HONEY EXTRACTION FROM COMBS

A. Pidek

Summary

The process of extraction of honey was investigated on the two types of extractors, for 3 und for 4 combs with rape honey combs and with buckwheat and red clover honey as well. Hhere was a differetiation 60, 180, 270 turns (min of extractors, honey quantity in the combs, their color and surface of sealed honey. Honey extraction was determined by each investigation factor as extraction’s turns per minute, weight and color of combs and their part of sealed. There was some honey left in every kind of comb. The dark combs have got usually from 0,6 t. 5,9 dag of honey more than light combs. Ehe highest value of investigated extractors turns (270 times per minute) did’nt destroy even white combs.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 51: „dokłodniejszej” → dokładniejszej
  • s. 52: „Nastpnie” → Następnie
  • s. 52: „odwirowanu” → odwirowaniu
  • s. 52: „transformacje Freemana-Tuckeya” → transformację Freemana-Tukeya
  • s. 52: „doświdaczeniu” → doświadczeniu
  • s. 53, tab. 1: „Coeficients” → Coefficients
  • s. 53, tab. 2: „etractor” → extractor
  • s. 54: „plastarach” → plastrach
  • s. 54: „miodarki 4 plastrowe (tab. 3)” → miodarki 4 plastrowej (tab. 3)
  • s. 54, tab. 3: „different scaled combs” → different sealed combs
  • s. 54: „przedstawiałby sę” → przedstawiałby się
  • s. 55: „modarki” → miodarki
  • s. 55, literatura: „whithe” → white
  • s. 55, literatura: „Am. Bee I.” → Am. Bee J.
  • s. 56, literatura: „Bienenzuchtgërate” → Bienenzuchtgeräte
  • s. 56, literatura: „pratkyczne” → praktyczne
  • s. 56, streszczenie: „гричишным” → гречишным
  • s. 56, streszczenie: „Определано” → Определено
  • s. 56, streszczenie: „запечатаня” → запечатания
  • s. 56, streszczenie: „посьле” → после
  • s. 56, streszczenie: „немношко” → немножко
  • s. 56, streszczenie: „Найболфшая” → Наибольшая
  • s. 56, streszczenie: „разрушада” → разрушала
  • s. 56, streszczenie: „for 3 und for 4″ → for 3 and for 4
  • s. 56, streszczenie: „Hhere” → There
  • s. 56, streszczenie: „differetiation” → differentiation
  • s. 56, streszczenie: „Ehe highest” → The highest
  • s. 56, streszczenie: „did’nt” → didn’t

Podobne wpisy