CHARAKTERYSTYKA NIEKTÓRYCH WŁAŚCIWOŚCI JADU PSZCZOŁY MIODNEJ
tekst: Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Michał Rybak, Andrzej Pidek
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVIII, 1994 — Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Michał Rybak, Andrzej Pidek
strona 85PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVIII 1994
Helena Rybak-Chmielewska, Teresa Szczęsna, Michał Rybak, Andrzej Pidek
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Celem badań było opracowanie metod oznaczania i określenie aktywności antybakteryjnej, właściwości hemolitycznych i aktywności fosfolipazy A jadu pszczelego. Wykorzystując testowy szczep bakterii Staphyloccocus aureus 209 P FDA oznaczono aktywność bakteriostatyczną 47 próbek jadu. Wynosiła ona średnio 6,2 μg/ml. Czas hemolizy erytrocytów krwi królika wynosił średnio 56,7 sekund, a aktywność fosfolipazy A 5,0 μg/ml pożywki.
Badane zmiany aktywności bakteriostatycznej jadu w czasie przechowywania pozwoliły stwierdzić, że poziom aktywności bakteriostatycznej po 6 miesiącach przechowywania bez dostępu światła obniżył się, w porównaniu do aktywności początkowej, prawie dwukrotnie, zarówno w temperaturze pokojowej jak i w temperaturze około 2°C. Natomiast po 12 i 24 miesiącach przechowywania aktywność bakteriostatyczna badanych próbek jadu była tylko nieznacznie niższa w porównaniu z próbkami przechowywanymi w ciągu 6 miesięcy. Temperatura przechowywania nie miała dużego wpływu na aktywność bakteriostatyczną badanych próbek jadu.
Słowa kluczowe: jad pszczeli, aktywność antybakteryjna, hemoliza, fosfolipaza A, przechowywanie.
WPROWADZENIE
Jad pszczeli to produkt o wyjątkowo wysokiej, ale labilnej aktywności biologicznej, zależnej od wielu czynników, między innymi od sposobu jego pozyskiwania i warunków przechowywania (Owen, Sloley – 1988). W literaturze spotyka się wiele różnych metod określania aktywności tego produktu w celu sprawdzenia jego jakości. Na przykład określa się aktywność antybakteryjną, antygrzybiczą lub ograniczającą rozwój pierwotniaków (Benton, Morse, Kosikowski – 1963, Sikora i wsp. – 1987, Tatu – 1987, Bazzo i wsp. – 1988).
Do oznaczania aktywności melittyny, głównego składnika jadu, wykorzystuje się silne właściwości hemolityczne tego peptydu, określając w metodach ilościowych czas pełnej hemolizy ściśle określonego stężenia erytrocytów w zależności od określonego stężenia jadu (norma RSFSR).
Innym czynnym składnikiem jadu oznaczanym przy jego charakterystyce
strona 86jest enzym fosfolipaza A (Shipolini i wsp. – 1971). Uproszczona metoda oznaczania aktywności tego enzymu polega na określeniu najniższego stężenia jadu, które hamuje proces termicznego żelowania żółtka jaja kurzego (Fleckenstein, Fetting – 1951), a ilościowa – na oznaczaniu aktywności enzymu w jednostkach umownych w reakcji z lecytyną (fosfogliceryd cholinowy), w optymalnych warunkach oznaczania (Farmakopea USSR).
Aktywność hialuronidazy, innego enzymu jadu, określa się najczęściej w umownych jednostkach, oznaczając rozkład kwasu hialuronowego w optymalnych warunkach i przy określonym stężeniu jadu (Kemeny, Vernon – 1983, Farmakopea USSR).
Celem badań było opracowanie metod oznaczania i określenie aktywności antybakteryjnej, właściwości hemolitycznych i aktywności fosfolipazy A jadu pszczelego.
MATERIAŁ I METODY BADAŃ
Materiał do badań stanowiło 25 próbek jadu pszczelego z pasiek Oddziału Pszczelnictwa i 22 próbki z innych pasiek, pozyskiwane w latach 1991 – 1993. Aktywność biologiczną jadu pszczelego oceniano poprzez określenie jego aktywności: antybakteryjnej, melittyny i fosfolipazy A.
- Aktywności antybakteryjna – najmniejsze stężenie jadu w μg/ml pożywki hamujące wzrost testowego szczepu bakterii Staphylococcus aureus 209 P FDA. Test mikrobiologiczny polegał na seryjnym rozcieńczaniu jadu w pożywce płynnej i dodawaniu do kolejnych rozcieńczeń zawiesiny standardowego szczepu bakterii. Do hodowli zastosowano pożywkę bulionową Bacto Nutrient Broth firmy Difco. Odczytu dokonywano po 24-godzinnej inkubacji w temperaturze 37°C. Najmniejsze stężenie, w którym nie obserwowano zmętnienia pożywki przyjmowano jako minimalne stężenie jadu hamujące wzrost szczepu Staphylococcus aureus 209 P FDA. Wstępnie określano minimalne stężenie jadu hamujące rozwój bakterii z dokładnością do 10 μg/ml, a ilościowo, poprzez zastosowanie odpowiedniej liczby rozcieńczeń pośrednich pomiędzy rozcieńczeniami 10⁻² a 10⁻³, z dokładnością do 2 μg/ml.
- Aktywność melittyny – czas pełnej hemolizy 2% suspensji erytrocytów krwi królika roztworem jadu o stężeniu 100 μg/ml (dokładność 2 sek.).
- Aktywność fosfolipazy A – minimalne stężenie jadu w μg/ml, hamujące proces termicznego żelowania żółtka jaja kurzego w temperaturze 37°C, w ciągu 10 minut, przy pH 6,9-7,0 – dokładność 2 μg/ml (norma RSFSR).
WYNIKI
Aktywność bakteriostatyczna próbek jadu pszczelego z pasiek Oddziału Pszczelnictwa, w stosunku do testowego szczepu bakterii z gatunku Staphylococcus aureus 209 P FDA wahała się w granicach od 4 – 10 μg/ml, średnio 6,6 μg/ml pożywki i utrzymywała się na podobnym poziomie w trzech porównywanych latach. Porównywalne wyniki od 4 do 8 μg/ml, średnio 5,8 μg/ml pożywki uzyskano dla próbek jadu z pasiek z terenu całej Polski.
Czas hemolizy dla próbek z pasiek Oddziału Pszczelnictwa mieścił się w granicach od 37 do 95, średnio 61,4 sekund.
Tabela 1 Aktywność biologiczna jadu pszczelego Biological activity of honey bee venom
| Rok Year | Próbki Samples | Aktywność bakteriostatycza Bacteriostatic activity (μg/ml): od – do range | Aktywność bakteriostatycza Bacteriostatic activity (μg/ml): średnio average | Czas hemolizy (sek.) Time of hemolysis (sec.): od – do range | Czas hemolizy (sek.) Time of hemolysis (sec.): średnio average | Aktywność fosfolipazy A Phospholipase A activity (μg/ml): od – do range | Aktywność fosfolipazy A Phospholipase A activity (μg/ml): średnio average |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1991 | Oddział Pszczelnictwa ISK (11 próbek) Institute of Apiculture (11 samples) | 4 – 8 | 5,6 | 54,3-86,3 | 68,2 | 4 – 6 | 4,8 |
| Inne pasieki (10 próbek) Other apiaries (10 samples) | 4 – 8 | 5,2 | 44,0-64,0 | 54,9 | 4 – 6 | 4,5 | |
| 1992 | Oddział Pszczelnictwa ISK (7 próbek) Institute of Apiculture (7 samples) | 6 – 8 | 6,6 | 60,0-95,0 | 71,0 | 4 – 8 | 5,3 |
| Inne pasieki (5 próbek) Other apiaries (5 samples) | 4 – 8 | 6,0 | 45,0-80,0 | 69,0 | 4 – 8 | 5,0 | |
| 1993 | Oddział Pszczelnictwa ISK (7 próbek) Institute of Apiculture (7 samples) | 6 – 10 | 7,4 | 37,0-61,0 | 45,0 | 4 – 8 | 5,2 |
| Inne pasieki (7 próbek) Other apiaries (7 samples) | 4 – 8 | 6,2 | 15,0-53,0 | 32,0 | 2 – 8 | 5,3 |
Natomiast nieco krótszy czas hemolizy, od 15 do 80, średnio 52 sekundy uzyskano dla próbek jadu z innych pasiek.
Aktywność fosfolipazy A wahała się w granicach 2 – 8 μg jadu/ml i nie wykazywała większych zmian, ani przy porównywaniu próbek z trzech lat, ani przy porównywaniu próbek z różnych pasiek (tabela 1).
Na podstawie porównania aktywności bakteriostatycznej i czasu hemolizy nie stwierdzono większych różnic w aktywności biologicznej w próbkach jadu pozyskanych w Oddziale Pszczelnictwa ISK w różnych terminach sezonu pszczelarskiego w poszczególnych latach. Aktywność bakteriostatyczna wahała się w granicach 4 – 8 μg/ml pożywki, a czas hemolizy wynosił od 37 do 95 sekund (tabela 2).
Tabela 2 Aktywność biologiczna próbek jadu uzyskanych w 1992 i 1993 roku w zależności od daty zbioru Biological activity of bee venom samples obtained in 1992 and 1993 years in dependence on collection date
| Nr próbki Sample no | Data zbioru Collection date | Aktywność bakteriostatyczna (μg/ml) Bacteriostatic activity (μg/ml) | Czas hemolizy (sek.) Time of hemolysis (sec.) |
|---|---|---|---|
| 1 | 02.07.92 | 8 | 73 |
| 2 | 22.07.92 | 8 | 95 |
| 3 | 29.07.92 | 6 | 60 |
| 4 | 06.08.92 | 6 | 60 |
| 5 | 12.08.92 | 6 | 63 |
| 6 | 19.08.92 | 6 | 75 |
| 7 | 26.08.92 | 6 | 71 |
| Średnio Average | 6,6 | 71 | |
| 1 | 01.06.93 | 8 | 45 |
| 2 | 15.06.93 | 8 | 43 |
| 3 | 29.06.93 | 10 | 61 |
| 4 | 14.07.93 | 6 | 45 |
| 5 | 23.07.93 | 8 | 44 |
| 6 | 10.08.93 | 6 | 41 |
| 7 | 26.08.93 | 8 | 37 |
| Średnio Average | 7,7 | 45 |
Aktywność bakteriostatyczna próbek jadu przechowywanych w temp. pokojowej bez dostępu światła obniżyła się, przy czym po 6 miesiącach średnio z 5,0 do 7,3; po 12 miesiącach do 8,0; a po 24 miesiącach do 8,7 μg/ml. Podobnie obniżyła się aktywność bakteriostatyczna próbek jadu
strona 89przechowywanych w temp. 2°C. Po 6 miesiącach średnio z 5,0 do 7,0; po 12 miesiącach do 8,4; a po 24 miesiącach do 8,7 μg/ml (tabela 3).
Tabela 3 Aktywność bakteriostatyczna jadu przechowywanego bez dostępu światła w zależności od czasu i temperatury przechowywania. Bacteriostatic activity of bee venom stored in darkness in dependence on duration and temperature of storage (μg/ml)
| Nr próbki Sample no | Aktywność początkowa Initial activity | Po 6 miesiącach After 6 months: ~2°C | Po 6 miesiącach After 6 months: ~20°C | Po 12 miesiącach After 12 months: ~2°C | Po 12 miesiącach After 12 months: ~20°C | Po 24 miesiącach After 24 months: ~2°C | Po 24 miesiącach After 24 months: ~20°C |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 4,0 | 6,0 | 10,0 | 10,0 | 8,0 | 10,0 | 10,0 |
| 2 | 6,0 | 8,0 | 8,0 | – | – | – | – |
| 3 | 4,0 | 6,0 | 8,0 | 8,0 | 8,0 | 8,0 | 8,0 |
| 4 | 4,0 | 10,0 | 6,0 | 8,0 | 8,0 | 8,0 | 8,0 |
| 5 | 6,0 | 6,0 | 6,0 | 8,0 | 8,0 | – | – |
| 6 | 6,0 | 6,0 | 6,0 | 8,0 | 8,0 | – | – |
| Średnio Average | 5,0 | 7,0 | 7,3 | 8,0 | 8,0 | 8,7 | 8,7 |
WNIOSKI
- Badane próbki jadu charakteryzowały się wysoką aktywnością bakteriostatyczną (średnio 6,2 μg/ ml).
- Aktywność antybakteryjna, a także właściwości hemolityczne i aktywność fosfolipazy A jadu pszczoły miodnej utrzymywały się w podobnych granicach w trzech porównywanych latach. W poszczególnych latach nie stwierdzono też większych różnic sezonowych, związanych z datą pozyskiwania próbki oraz jej pochodzeniem.
- Poziom aktywności bakteriostatycznej po 6 miesiącach przechowywania bez dostępu światła obniżył się, w porównaniu do aktywności początkowej, prawie dwukrotnie, zarówno w temperaturze pokojowej jak i w temperaturze około 2°C. Po 12 i 24 miesiącach przechowywania aktywność bakteriostatyczna badanych próbek jadu była tylko nieznacznie niższa w porównaniu z próbkami przechowywanymi w ciągu 6 miesięcy.
- Temperatura przechowywania nie miała dużego wpływu na aktywność bakteriostatyczną badanych próbek jadu.
- Badane właściwości można wykorzystać do biologicznej standaryzacji jadu pszczelego.
LITERATURA
Benton A. W., Morse R. A., Kosikowski F. V. (1963) – Bioassay and standarization of venom of the honey bee., Nature, 198(4877): 295296.
Bazzo R., Tappin M.J., Pastore A., Harvey T.S., Carver J.A., Campbell I. D. (1988) – The structure of melittin. Eur.J.Biochem., 173:139-146.
Farmakopea USSR – FS -42-2683-89.
Fleckenstein A., Fetting B. (1951) – Die Hemmung der Hitze – Koagulation des Eidotters durch Bienengift und Schlangengifte und die Verhinderung dieses Gift-Effektes durch Phoshatase-Inhibitoren. Z.Naturforschg., 6b:213-216.
Jad pščelinyj-syriec. Techničeskije uslovija. TU-46 RSFSR 67-72.
Kemeny D. M., Vernon E. A. (1983) – Hyaluronidase from the venom of the honeybee (Apis mellifera). Toxicon Supplement, 3:227-228.
Owen M. D., Sloley B. D. (1988) – 5-Hydroxytryptamine in the venom of the honey bee (Apis mellifera) variation with season and with insect age. Toxicon, 26(6):577-581.
Shipolini R. A., Callewataert G. L., Cottrell R. C., Doonan S., Vernon C. A., Banks B. E. C. (1971) – Phospholipase A from bee venom. Eur.J.Biochem., 20:479.
Sikora J., Muszyńska J., Rybak-Chmielewska H., Wasik A. (1987) – Use of Protozoa Paramecium bursaria in honey bee venom activity assy. The XXXIst International Apicultural Congress of Apimondia, Warszawa, 474-477.
Tatu E. (1987) – Studies on the antimicrobial and antifungal action of rumanian bee venom. The XXXIst International Apicultural Congress of Apimondia, Warszawa, 478-482.
SOME PROPERTIES OF HONEY BEE VENOM
H. Rybak-Chmielewska, T. Szczęsna, M. Rybak, A. Pidek
Summary
Total 47 honey bee venom samples were obtained in the apiaries of Institute of Apiculture and from other apiaries in Poland. Collection years: 1991 – 1993.
Biological activity of the samples was characterized by:
a/ bacteriostatic activity measured by a quantitative test relative to the standard strain of Staphyloccocus aureus (μg/ml medium);
b/ melittin activity measured as the time needed to full hemolyze 2% suspension of rabbit blood erythrocytes;
c/ phospholipase A activity measured as the minimum venom concentration (μg/ml) to inhibit thermal gelation of egg yolk under defined conditions.
The bacteriostatic activity of bee venom samples ranged from 4 to 10 and averaged 6,6 μg/ml. Hemolyses time in seconds was from 15 to 95; 56,7 average. Phospholipase A activity was from 2 to 8 and averaged 5,0 μg/ml.
After 6 months the bacteriostatic activity of bee venom samples stored at room temperature (ca. 20°C) in the dark decreased from 4,5 to 8 μg/ml on average; there was no further significant decrease after 12 and 24 months.
Keywords: bee venom, antibacterial activity, hemolyse, phospholipase A, storage.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 85, streszczenie: „Staphyloccocus” → Staphylococcus
- s. 86: „Aktywności antybakteryjna” → Aktywność antybakteryjna
- s. 87, tab. 1, główka: „bakteriostatycza” → bakteriostatyczna
- s. 87, tab. 1, 1993, Oddział Pszczelnictwa ISK, średnia aktywność bakteriostatyczna: „7,4″ → 7,7
- s. 89, tab. 3, średnia po 12 miesiącach w ~2°C: „8,0″ → 8,4
- s. 90, piśmiennictwo: „standarization” → standardization
- s. 90, piśmiennictwo: „295296″ → 295-296
- s. 90, piśmiennictwo: „Phoshatase-Inhibitoren” → Phosphatase-Inhibitoren
- s. 90, piśmiennictwo: „Callewataert” → Callewaert
- s. 90, piśmiennictwo: „assy” → assay
- s. 90, streszczenie: „Staphyloccocus” → Staphylococcus
- s. 90, streszczenie: „to full hemolyze” → to fully hemolyze
- s. 90, streszczenie: „Hemolyses time” → Hemolysis time
