CHARAKTERYSTYKA KRAJOWEGO WOSKU WYTOPIONEGO Z WOSZCZYNY ORAZ WOSKU WYEKSTRAHOWANEGO ZE ZBOIN TRÓJCHLOROETYLENEM (TRI)
tekst: Jan Curyło, Helena Rybak
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVI, 1972 — Jan Curyło, Helena Rybak
strona 153PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVI LISTOPAD 1972
Jan Curyło i Helena Rybak
Oddział Pszczelnictwa IS
WSTĘP
W skład woszczyny, prócz wosku, wchodzą części niewoskowe. Jedne z nich, jak np. kał pozostawiony przez larwy, są w wodzie rozpuszczalne, drugie natomiast nie rozpuszczają się w niej (oprzędy czerwiu, pierzga, propolis itp.). Ilość części niewoskowych zwiększa się w woszczynie w miarę wzrostu ilości pokoleń pszczół wyhodowanych w plastrach do czasu ich wybrakowania. Wzrost części niewoskowych powoduje zmianę barwy woszczyny od jasnożółtej aż do czarnej, oraz proporcjonalne zmniejszanie się w niej wosku.
Z ciemnych odmian woszczyny, zaliczanych według projektu normy do klasy III, otrzymuje się przez wytopienie na różnego rodzaju topiarkach i prasach wosk klasy II, o zabarwieniu brązowym, ciemnobrunatnym czy nawet szarym, z odcieniem fioletowym. Wosk klasy I uzyskuje się z wyższych klas woszczyny, I czy II. Jego barwa jest jaśniejsza od wosku klasy II.
Główną masę zboin, pozostałości po wytopieniu woszczyny, stanowią części niewoskowe, nierozpuszczalne w wodzie. Prócz nich zboiny zawierają pewną ilość wosku (20—40%). Ilość wosku w zboinach zależy od klasy woszczyny, z której pochodzą i od sprawności urządzenia zastosowanego do jej topienia.
Wosk ze zboin można wyodrębnić przez ekstrakcję organicznymi rozpuszczalnikami jak benzyną, tri, chloroformem, czterochlorkiem węgla itp.
W ostatnich latach Polska miała deficyt wosku pszczelego, spowodowany zwiększeniem jego zużycia do celów przemysłowych. Deficyt pokrywa się importem. Możemy go wyeliminować przez skup zboin od pasieczników i ich ekstrakcję. W Polsce jest w chwili obecnej czynna jedna ekstrahownia w Miłosławiu, należąca do Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Poznaniu. Ekstrakcję prowadzi się za pomocą tri. Własności
strona 154fizykochemiczne wosku wyekstrahowanego mogą się różnić w znacznym stopniu od własności wosku wytopionego, co z kolei może ograniczać zakres przydatności tego produktu do celów przemysłowych czy pasiecznych. Należałoby więc wykonać odpowiednie analizy, celem wykrycia różnic w cechach obu odmian wosku pszczelego.
Celem pracy było określenie cech charakteryzujących wosk pszczeli — wytopiony klasy I i II oraz wyekstrahowany, a zarazem zbadanie istotności różnic między woskiem wytopionym a wyekstrahowanym.
PRZEGLĄD LITERATURY
Właściwości fizykochemiczne wosku pszczelego wytopionego były oznaczane już przy końcu ubiegłego wieku i są przedstawione w monografiach (Benedikt i Ulzer — 1903, Grün — 1929, Fischer — 1934, Tiemnow — 1948). Baculinschi (1955) oznaczyła liczby właściwe w 353 próbkach wosku pszczelego z RRL i porównała je z danymi analitycznymi wosków pochodzących z różnych państw, także i z Polski. Niektóre dane z literatury, dotyczące analizy wosku wyekstrahowanego, podano w poprzednich pracach (Curyło — 1955, Curyło i Ignaszewska — 1969). Ogólny opis składników wosku pszczelego podał Caldov (1963), a Svoboda (1958), interesując się problemem zwiększenia krajowego wosku pszczelego w ČSRS, określił właściwości fizykochemiczne wosku wyekstrahowanego czterochloroetanem.
MATERIAŁ I METODYKA
Materiałem do badań były próbki wosku pszczelego wytopionego klasy I i II, oraz wosku wyekstrahowanego. Pierwsze z nich pobrano losowo z większych partii wosku handlowego.
Zbadano 31 próbek wosku I klasy, z których 7 pochodziło z terenu działalności OSP w Krakowie, 17 — w Lublinie i 7 — w Poznaniu. Barwa próbek wskazywała, że żaden z wosków nie był uzyskany na topiarce słonecznej, gdyż ta, pod wpływem promieni słonecznych, spowodowałaby ich odbarwienie.
Liczba zbadanych próbek II klasy wynosiła 30, w tym 16 było pobranych w Krakowie, 7 — w Lublinie, a reszta — w Poznaniu.
Próbek wosku wyekstrahowanego było w sumie 14. Wszystkie one pochodziły z Zakładu w Miłosławiu k/Poznania. W tym Zakładzie ekstrahuje się zboiny za pomocą tri. Roztwór wosku w tym rozpuszczalniku sączy się następnie przez warstwę węgla aktywnego, uzyskując znaczne odbarwienie produktu. Główną masę rozpuszczalnika oddestylowuje się a jego resztę usuwa z wosku parą wodną, która działa dezodoryzująco.
strona 155Następnie produkt przetapia się kilkakrotnie, aż do zupełnego sklarowania.
Przed przystąpieniem do analizy próbki każdego wosku klarowano w suszarce w tp. 100—105° w ciągu 2 godzin.
Barwę wosku oceniono wzrokowo, przez oględziny w świetle dziennym, odbitym od powierzchni świeżego przełomu pod kątem 45° do światła padającego.
Zapach wosku oceniono wąchając próbkę, po kilkakrotnym pocieraniu jej szpachelką porcelanową.
Z kolei oznaczano w poszczególnych próbkach 11 cech, dotyczących własności fizykochemicznych wosków.
Ciężar właściwy określono metodą pośrednią mierząc wagą Mohra-Westhala gęstość roztworu etanol — woda, o stężeniu tak dobranym, że kuleczki odlane z wosku, o średnicy około 3 mm, pływały swobodnie w tym roztworze w zanurzeniu na różnych głębokościach. Pomiary wykonano w 15°, a ciężar właściwy (d 15/4) otrzymano przez pomnożenie każdego pomiaru przez 0,99913.
Temperaturę topnienia oznaczono metodą konwencjonalną w kapilarze ⌀ 2×50 mm w glicerynie.
Wskaźnik twardości wosku (WTW20) — wyrażony liczbą sekund, które upłynęły przy zagłębianiu się w wosku igły o przekroju 1,5 mm2, pod obciążeniem 1 kg na głębokość od 1 mm począwszy do 2 mm. Wskaźnik ten mierzono przyrządem opisanym w poprzedniej pracy (Curyło — 1958). Wykonano po 7 oznaczeń dla każdego wosku i wyliczono z nich średnią.
W celu oznaczenia wskaźnika skurczu wosku (WSW20) najpierw wosk stopiono i odwodniono w tp. 100—105° w ciągu godziny a następnie, celem sklarowania, pozostawiono w spokoju przez godzinę w tp. 90°. Po tym czasie napełniono płynnym woskiem pierścienie z duralu, umieszczone na płytkach szklanych. Średnica wewnętrzna pierścieni wynosiła 27 mm a wysokość 15 mm. Po upływie godziny, od czasu wypełnienia przenoszono pierścienie z woskiem do kąpieli wodnej (20°) i pozostawiono je tam przez 12 godzin. Następnie wyjmowano krążki woskowe z pierścieni i mierzono ich średnice suwakiem mierniczym z dokładnością do 0, 05 mm. Wskaźnik skurczu wosku wyliczano ze wzoru:
WSW20 = (a — b) 100 / a %,
w którym a — oznacza średnicę wewnętrzną pierścienia w mm, b — średnicę krążka w mm.
Liczbę kwasową (LK) oznaczano według metody podanej przez Struszyńskiego (1950 t. III, str. 530) z nieznaczną zmianą, polegającą na miareczkowaniu na gorąco etanolowego roztworu wosku (4—5% roztwór) 0,1 n KOH w etanolu wobec fenolftaleiny, aż do różowego zabarwienia, nie znikającego w ciągu minuty.
strona 156Liczbę zmydlenia (LZ) oznaczono według opisu podanego przez Struszyńskiego (1950 t. III, str. 530), odmiareczkowując 0,5 n HCl, nadmiar 0,5 n KOH, pozostałego w etanolowym roztworze wosku (około 8% roztwór), po godzinnym gotowaniu pod chłodnicą zwrotną.
Liczbę estrową (LE) obliczono jako różnicę (LZ — LK) z poszczególnych oznaczeń.
Liczbę jodową (LJ) oznaczono według metody Hanusa.
Liczbę stosunkową (LS) wyliczono dla każdego wosku ze stosunku LE/LK
Liczbę hydroksylową (LOH), wyrażającą ilość mg KOH potrzebnego do zobojętnienia kwasu octowego, powstałego ze zmydlenia produktu uzyskanego przez zacetylowanie 1 g wosku, oznaczono metodą Wizöffa (Struszyński 1950, str. 542).
Liczbę węglowodorową wosku (LW), odpowiadającą procentowej ilości węglowodorów wydzielonych za pomocą chromatografii kolumnowej na aktywnym żelu krzemionkowym, oznaczono według metody Curyło i Ignaszewska (1969).
WYNIKI I DYSKUSJA
Wosk wyekstrahowany można odróżnić od wytopionego nawet przez pobieżne badanie barwy i zapachu. Barwne substancje pochodzą przeważnie z pyłków kwiatowych. Gromadzą się one w plastrach jako pozostałość po wychowie młodego pokolenia pszczół. Związki te mają lipidofilne właściwości, dlatego rozpuszczają się w wosku podczas wytopu woszczyny. W jasnej woszczynie jest ich mało i dlatego wosk wytopiony z niej ma barwę jasnożółtą do ciemnożółtej lub zielonkawobrązowej i zaliczany jest do klasy I. Natomiast woszczyna ciemna (klasy III) barwi wosk podczas wytopu na kolor rdzawy, rdzawobrązowy, do ciemnobrązowego i brunatnego. Te kolory cechują wosk wytopiony klasy II.
Nie wszystkie barwniki przechodzą do wosku podczas wytopu woszczyny, część z nich pozostaje w zboinach i w czasie ekstrakcji rozpuszcza się w roztworze wosku z tri. Podczas sączenia tego roztworu przez warstwę węgla aktywnego następuje adsorbcja barwników na sorbencie, dzięki czemu wosk wyekstrahowany w ekstrahowni w Miłosławiu ma barwę białawą z lekkim kredowym odcieniem.
Drugą cechą wyróżniającą wosk wyekstrahowany od wytopionego jest jego zapach, bardzo charakterystyczny, gdyż kojarzy się z zapachem wypranego i wysuszonego na słońcu płótna lnianego lub z zapachem powietrza z nieznaczną domieszką ozonu. Zapach wosku wytopionego jest natomiast przyjemny, przypominający zapach miodu i propolisu.
Właściwości fizykochemiczne wosku pszczelego można wyrazić za pomocą szeregu liczb właściwych. Niektóre z nich jak: WTW20, WSW20,
strona 157(tab. 1), LS, LJ, (tab. 2) mają miana istotnie różne dla wosku wyekstrahowanego od miana dla wosku wytopionego. Dlatego oba woski nie stanowią jednej populacji lecz są odrębnymi odmianami.
Tabela 1 Własności fizyczne odmian wosku pszczelego Die physikalische Eigenschaften der Bienenwachsvarianten
| Lp. | Cechy badane / Kennziffer | Odmiany wosku / Wachsvarianten*) | Rozstęp wyników / Spannweite | Średnia x / Durchschnitt | Odchylenie standard. / Standard Streuung | Błąd standard. / Standard Fehler |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Wskaźnik twardości (WTW20) / Härteindex | 1 | 1,80-3,71 | 2,47 | 0,673 | 0,19 |
| 2 | 4,20-14,50 | 9,50 | 2,870 | 0,56 | ||
| 3 | 3,50-25,30 | 12,70 | 5,780 | 1,13 | ||
| Różnica średnich: istotna | x̄2-x̄1= 7,03 t0,01 .mD =2,22 | |||||
| Durchschnittdifferenz: effektiv | x̄3-x̄1=10,23 t0,01 .mD =3,20 | |||||
| 2 | Wskaźnik skurczu (WSW20) / Zusammenziehung-index | 1 | 0,18-2,41 | 1,50 | 0,537 | 0,144 |
| 2 | 2,78-3,52 | 2,92 | 0,643 | 0,115 | ||
| 3 | 0,37-3,46 | 2,20 | 1,237 | 0,226 | ||
| Różnica średnich: istotna | x̄2-x̄1=1,42 t0,01 .mD =0,566 | |||||
| Durchschnittdifferenz: effektiv | x̄3-x̄1=0,70 t0,01 .mD =0,670 | |||||
| 3 | Temperatura topnienia (ttp. °C) / Schmelzpunkt | 1 | 63,0-66,4 | 64,34 | 1,127 | 0,301 |
| 2 | 62,1-64,5 | 63,56 | 0,624 | 0,127 | ||
| 3 | 66,2-64,3 | 62,86 | 0,920 | 0,192 | ||
| 4 | Ciężar właściwy (c.wł.), g/cm3 / Spezifisches Gewicht | 1 | 0,9543-0,9577 | 0,9567 | 0,00074 | 0,0002 |
| 2 | 0,9442-0,9620 | 0,9562 | 0,00022 | 0,0010 | ||
| 3 | 0,9481-0,9607 | 0,9547 | 0,0180 | 0,0037 |
Różnice pod poz. 3 i 4 nieistotne (Durchschnittdifferenz:useffektiv) *) 1-wosk wyekstrahowany tri (Ekstraktionsbienenwachs) 2-wosk wytopiony kl. I (Ausgeschmolzenes Bienenwachs I KI) 3-wosk wytopiony kl. II (Ausgeschmolzenes Bienenwachs II Klasse)
Wosk wyekstrahowany ma niski WTW20 (2,47), niższy od wielkości uzyskanych w pomiarach u obu klas wosku wytopionego (9,50 i 12,70). Małe odchylenie standardowe (0,19) i niezbyt duży błąd standardowy (0,567[?]), wskazują na niedużą dyspersję wyników, a zarazem są dostatecznym uzasadnieniem do wprowadzenia tego wskaźnika dla odróżniania w obrocie wosku wyekstrahowanego od wytopionego. Cechy tej nie można jednak zastosować do wyodrębnienia klas w wosku wytopionym, gdyż różnica między jej średnimi nie została udowodniona.
strona 158Tabela 2 Własności chemiczne odmian wosku pszczelego Die chemische Eigenschaften der Bienenwachsvarianten
| Lp. | Cechy badane / Kennziffer | Odmiany wosku / Wachsvarianten * | Rozstęp / Spannweite | Średnia x̄ / Durchschnitt | Odchylenie standard. / Standard Sreuung | Błąd standard. / Standard Fehler |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Liczba kwasowa (LK), mg KOH/g / Säurezahl | 1 | 16,69—19,45 | 17,45 | 0,856 | 0,229 |
| 2 | 16,82—19,30 | 17,65 | 0,031 | 0,140 | ||
| 3 | 15,86—18,25 | 17,50 | 0,571 | 1,343 | ||
| 2 | Liczba zmydlenia (LZ), mg KOH/g / Verseifungzahl | 1 | 87,92—92,10 | 90,20 | 1,13 | 0,300 |
| 2 | 87,14—98,40 | 90,80 | 2,39 | 0,432 | ||
| 3 | 80,30—95,10 | 88,10 | 3,25 | 0,641 | ||
| 3 | Liczba estrowa (LE), mg KOH/g / Esterzahl | 1 | 69,54—74,98— | 72,12 | 2,14 | 0,573 |
| 2 | 70,26—80,31— | 73,49 | 2,62 | 0,536 | ||
| 3 | 68,75—78,17 | 73,31 | 2,36 | 0,465 | ||
| 4 | Liczba stosunkowa (LS), mg KOH/g / Verhältniszahl | 1 | 3,56—4,38 | 3,97 | 0,25 | 0,066 |
| 2 | 3,05—4,56 | 4,12 | 2,19 | 0,460 | ||
| 3 | 3,86—4,62 | 4,23 | 0,21 | 0,044 | ||
| Różnica średnich; istotna | x̄2—x̄1 = 0,15 t0,01 .mD = 0,07 | |||||
| Durchschnittdifferenz; effektiv | x̄3—x̄1 = 0,26 t0,01 .mD = 0,13 | |||||
| 5 | Liczba jodowa (LJ), g J2/100 / Jodzahl | 1 | 9,73—17,00 | 13,89 | 2,04 | 0,545 |
| 2 | 7,20—10,93 | 8,70 | 1,59 | 0,190 | ||
| 3 | 6,90—11,12 | 8,84 | 1,08 | 0,200 | ||
| Różnica średnich: istotna | x̄1—x̄2 = 5,19 t0,01 · m0 = 0,13 | |||||
| Durchschnittdifferenz: effektiv | x̄1—x̄3= 505 t0,01m0 = 1,28 | |||||
| 6 | Liczba hydroksylowa (LOH), mg KOH/g / Hydroxylzahl | 1 | 15,65—26,30 | 18,80 | 3,28 | 0,878 |
| 2 | 10,43—24,85 | 16,98 | 4,76 | 0,936 | ||
| 3 | 10,87—25,00 | 17,87 | 4,21 | 0,860 |
ciąg dalszy Tabeli 2
| 7 | Liczba węglowodorowa (LW), % / Kohlenwasserstoggehzahl | 1 | 12,90—14,70 | 13,40 | 0,445 | 0,119 |
| 2 | 11,70—17,00 | 14,60 | 1,460 | 0,263 | ||
| 3 | 12,60—16,20 | 14,70 | 0,554 | 0,109 |
Różnice średnich: pod poz. 1, 2, 3 6, 7 nieistotne (Durchschnittdifferenz: uneffektiv)
*) 1— wosk wyekstrahowany-tri (Ekstraktionsbienenwachs) 2— wosk wytopiony kl. I (Ausgeschmolzenes Bienenwachs I Klasse) 3— wosk wytopiony k . (Ausgeschmolzenes Bienenwachs II Klasse)
Między wskaźnikami twardości a wskaźnikami skurczu, następną cechą odróżniającą wosk wyekstrahowany od wytopionego, istnieje prosta zależność. Przyczyna tej zbieżności tkwi prawdopodobnie w zwiększonej ilości takich związków chemicznych w wosku wyekstrahowanym, które powodują mazistość i obniżają jego twardość. Należą do nich estry kwasu 14-hydroksypalmitynowego, które mogą być wybiórczo adsorbowane na oprzędach i kumulować się w wosku wyekstrahowanym. Ilość tych substancji w wosku wytopionym jest zmienna, zależnie od klasy woszczyny i sposobu jej przerobu. Tym możemy tłumaczyć dużą dyspersję wyników wskaźnika skurczu w obu klasach wosku wytopionego.
Oprzędy pszczele adsorbują na swej powierzchni nie tylko estry hydroksykwasów, o czym świadczy zwiększona L-OH, ale także związki nienasycone. Dlatego LJ wosku wyekstrahowanego jest wysoka (13,89), o dużym rozstępie wyników od 9,7 do 17,0 (tab. 2). LJ może służyć do odróżnienia obu odmian wosku. Nienasycone związki, powodujące wzrost LJ, należą prawdopodobnie do olefinów, gdyż Streibl i jego współpracownicy (1966), udowodnili ich obecność w wosku pszczelim i to w obu odmianach izomerycznych, cis (C15 — C39) i trans (C17 — C31).
Brak istotnej różnicy między średnimi z oznaczeń liczby węglowodorowej u obu odmian wosku podważa jednak powyższe sformułowanie. Paradoks można wytłumaczyć całkowitą adsorbcją olefinów na kolumnie chromatograficznej. Benzyna ekstrakcyjna nie wymywa ich (Curyło i Ignaszewska 1969), ani eter naftowy (White i współpracownicy 1960). Rozpuszczalniki te wymywają z kolumny tylko parafiny. Całkowita ilość węglowodorów w wosku jest więc większa od liczby węglowodorowej. Downing i współpracownicy (1961) stwierdzili, że w wosku pszczelim znajduje się 16% węglowodorów.
Według danych z literatury (Benedikt-Ulzer 1903) LS wosku pszczelego ma się mieścić w przedziale 3,6—3,8. W pracy naszej stwierdzono jednak wartości wyższe i to dla obu odmian wosku. Wosk wyekstrahowany ma średnią LS 3,97 i duży jej rozstęp 3,56—4,38. W drugiej
strona 160odmianie nie wykazano istotnej różnicy między średnimi LS u obu klas. Wosk wytopiony ma więc rozstęp LS 3,54—4,62, który obejmuje zbiór osobników obu klas należących do jednej populacji. Jednak między średnimi obu odmian wosku różnica jest istotna. Dlatego LS może być stosowana w obrocie do odróżnienia wosku wyekstrahowanego od wytopionego.
Statystyczne opracowanie wyników oznaczeń ttp. i c. wł. nie wykazało istotnej różnicy między średnimi tych cech z obu odmian wosku pszczelego. Obie odmiany można by uważać za należące do jednej populacji o rozstępie ttp. 60,2—66,4° i c. wł. (d 15/4) 0,9442—0,9577.
Wartość pozostałych liczb właściwych, zbadanych w tej pracy i ocenionych według zasad statystyki matematycznej, nie wykazały istotnej różnicy między średnimi. Gdyby uwzględniać tylko te liczby to podział wosku na odmiany byłby nieuzasadniony. Stanowiłby bowiem jedną klasę o następujących liczbach właściwych: LK — 17,34, LZ — 89,60, LE — 73,10, LOH — 17,70 i LW — 14,43.
WNIOSKI
- Wosk pszczeli wyekstrahowany ze zboin trójchloroetylenem (tri) w Ekstrahowni Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Poznaniu i odbarwiony sączeniem przez węgiel aktywny, ma pewne właściwości fizykochemiczne tak odmienne od właściwości krajowego wosku wytopionego z woszczyny, że obie odmiany nie stanowią jednej populacji. Cechami wyróżniającymi obie odmiany są: barwa, zapach, wskaźnik twardości, wskaźnik skurczu, liczba stosunkowa i liczba jodowa.
a) Barwa wosku wyekstrahowanego jest jednorodna, biaława, ze słabym kremowym odcieniem. Natomiast wosk wytopiony ma barwę jasnożółtawą do ciemnobrunatnej lub szarej, zależnie od klasy.
b) Zapach wosku wyekstrahowanego kojarzy się z zapachem wypranego i wysuszonego na słońcu płótna lnianego lub z zapachem powietrza z małą domieszką ozonu. Natomiast wosk wytopiony przypomina zapach miodu i propolisu.
c) Wskaźnik twardości wosku wyekstrahowanego mieści się w rozstępie 1,8—3,7 (średnia 3,5). U wosku wytopionego rozstęp wynosi natomiast 3,5—25,3, a średnia — 10,70.
d) Rozstęp wskaźnika skurczu wosku wyekstrahowanego zawarty jest w interwale 0,18—2,40 (średnia 1,50), natomiast cecha ta u wosku wytopionego waha się od 0,40 do 3,50. (x̄ = 2,50).
e) Liczba stosunkowa wosku wyekstrahowanego wykazuje rozstęp 3,55—4,40 (średnia 3,97), zaś u wytopionego 3,10—4,60 (x̄ = 10).
f) Rozstęp liczby jodowej wynosi 9,70—17,0 (średnia 13,9) u wosku wyekstrahowanego a u drugiej odmiany 6,9—11,1.
strona 161- Statystycznie nie udowodniono istotności różnic między średnimi z oznaczeń temperatury topnienia, ciężaru właściwego, liczby kwasowej, zmydlenia, estrowej, hydroksylowej i węglowodorowej w wosku wyekstrahowanym i wytopionym. Obie odmiany można by pod tym względem zaliczyć do tej samej populacji wosku o następujących liczbach właściwych: ttp. 60,26—64,34, c. wł. 0,9442—0,9620, LK 15,86—19,45, LZ 80,30—87,92, LE 68,75—78,17, LOH 10,43—26,30, LW 11,70—17,00.
Autorzy dziękują Pani mgr Teresie Ignaszewskiej za pomoc przy oznaczaniu szeregu liczb właściwych w tej pracy.
LITERATURA
Baculinschi H. (1955) — Cercetări asupra constantelor fizico-chimice ale cereii de albine autohtone. Analele Inst. Cerc., Zootechnice, XIII: 3—15.
Benedikt J. und Ulzer F. (1903) — Analyse der Fette und Wachsarten. Julius Springer Vlg., Berlin, 901—924.
Caldov R. K. (1963) — Chemical and biochemical problems of beeswax. Bee World, 44(3): 95—101.
Curyło J. (1955) — Ekstrakcyjna metoda przerobu ciemnych gatunków suszu na wosk pszczeli, przydatny do wyrobu węzy. Prace Inst. Sadownictwa, t. I: 170—183.
Curyło J. (1968) — Badania nad wytrzymałością mechaniczną węzy pszczelej. Pszczeln. Zesz. Nauk. II(3): 97—107.
Curyło J. i T. Ignaszewska (1969) — Porównanie dwu metod oznaczenia węglowodorów w wosku pszczelim. Pszczeln. Zesz. Nauk., 13(1—2—3): 137—141.
Downing D. T., Z. H. Kranz, J. A. Lamberton, K. E. Murray and A. H. Redcliffe (1961) — Studies in waxes. XVIII. Beeswax. A spectroscopic and gas chromatographic examinations. Austr. J. Chem., 14(2): 253—263.
Fischer E. J. (1934) — Wachse, wachsänliche Stoffe und technische Wachsgemenge. Theodor Steinkopff, Dresden u. Leipzig.
Grün A. (1929) — Analyse der Fette und Wachse. Julius Springer Vlg., Berlin.
Hanus J. zob. Hdb. Lebensmittel-Chemie (1939), t. IV, str. 103, Julius Springer Vlg., Berlin.
Streibl M., K. Strańský and F. Šorm (1966) — Über einige neue Kohlenwasserstoffe im Wachs der Honigbiene (Apis mellifera L.) Fette — Seifen — Anstrichmittel, 68: 799—805.
Struszyński M. (1950) — Analiza ilościowa i techniczna t. III. Centr. Urząd Szkolenia Zawodowego, W-wa.
Svoboda J. (1958) — Zvýšeni produkce včelího vosku sběr a extrakce roštin. Vědecké práce Výzkumného Ústavu Včelařského ČSAZV, 1(1):139—147.
Temnow W. A. (1948) — Produkty pczełowodctwa — Wosk, rozdz. VII. Pczełowodctwo, OGIZ-Sielhozgis, Moskwa.
White J. W. jr., Marilyn K. Reader and Mary L. Riethof (1960) — Chromatographic Determination of Hydrocarbons in Beeswax. J. Ass. off. agric. Chem. 43: 778—780.
strona 162ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЛЬСКОГО ПЧЕЛИНОГО ВОСКА ПОЛУЧЕННОГО МЕТОДОМ ВЫТОПА ИЗ ВОЩИНЫ И ВОСКА ИЗВЛЕЧЕННОГО ИЗ МЕРВЫ ЭКСТРАКЦИЮ ТРИХЛОРОЭТИЛЕНОМ
Я. Цурыло, Х. Рыбак
Резюме
Исследовано физикохимические свойства 61 образцов таргового воска полученного из вытопа вощины (ВВ) и 14 образцов извлеченного экстракцию (ВЭ) из мервы (завод Милослав возле Познаня), обесцветимого при помощи активированного угля.
Установлено, что ВЭ отличается существенно от ВВ цветом, запахом показателем твердости, показателем способности к усадке, относительным числом и йодовым числом (таб. 1 и 2).
Цвет ВЭ однородный, беловатый, а цвет ВВ светло-жёлтый до темно бурого и серого. Запах ВЭ напоминает запах льняного полотна, выстиранного и просушенного на солнце или запах воздуха с примесью озона. Запах ВВ приемный, напоминающий запах меда и прополиса.
На основе статистики установлено, что ВЭ и ВВ не отличаются существенно следующими свойствами: температурой плавления, плотностью (д 15/4), кислотным числом, числом омыления, эфирным числом, гидроксильным числом и углеводородным числом (таб. 1 и 2).
CHARAKTERISTIK DES VON WABEN AUSGESCHMOLZENEN, EINHEIMISCHEN WACHSES, SOWIE DES MITTELS TRICHLORÄTHYLEN AUS TRESTREN GEWONNENEN EXTRAKTIONSBIENENWACHSES
Jan Curyło und Helena Rybak
Zusammenfassung
Es wurden die physikalisch-chemischen Eigenschaften der von Waben ausgeschmolzenen Bienenwachssorten (WW) in 61 Proben, sowie des in Miłosław bei Poznań extrahierten und mit Aktivkohle entfärbten Bienenwachses (WE) in 14 Proben, geprüft.
Es wurden die wesentlichen Differenzen zwischen den beiden Bienenwachsen festgestellt, die folgenden Eigenschaften betrafen: Farbe, Geruch, Härteindex, Zusammenziehungsindex, Verhältniszahl und Jodzahl (s. Tafel 1 und 2).
Die Farbe des WE war weisslich, einheitlich und des WW — von hellgelb bis zu dunkelbraun oder grau.
Der Geruch des WE erinnerte an das gewaschene und in der Sonne getrocknete Leinenzeug oder war er ähnlich der mit Ozon gesättigten Luft.
Das WW roh angenehm ähnlich wie Honig oder Fropolis.
Betreffend die Kennziffern, wie Schmelzpunkt, spezifisches Gewicht d 15/4, Säurezahl, Verseifungszahl, Esterzahl, Hydroxylzahl und Kohlenwasserstoffzahl (s. Tafel 1 und 2) stellte man statistisch keine Differenzen zwischen den beiden Bienenwachsen fest.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 155: „Mohra-Westhala” → Mohra-Westphala
- s. 157, tab. 1: „Zusammenziehung-index” → Zusammenziehungsindex
- s. 157, tab. 1, ttp., odmiana 3: „66,2-64,3″ → 60,2-64,3
- s. 157, tab. 1: „useffektiv” → uneffektiv
- s. 157, tab. 1: „Bienenwachs I KI” → Bienenwachs I Kl.
- s. 157, 159, tab. 1 i 2: „Ekstraktionsbienenwachs” → Extraktionsbienenwachs
- s. 158, tab. 2: „Sreuung” → Streuung
- s. 158, tab. 2: „Verseifungzahl” → Verseifungszahl
- s. 158, tab. 2, Lp. 5: „505″ → 5,05
- s. 159, tab. 2: „Kohlenwasserstoggehzahl” → Kohlenwasserstoffzahl
- s. 159, tab. 2: „wytopiony k .” → wytopiony kl. II
- s. 161: „Curyło J. (1968)” → Curyło J. (1958)
- s. 161: „wachsänliche” → wachsähnliche
- s. 162, streszczenie: „таргового” → торгового
- s. 162, tytuł niemiecki: „TRESTREN” → TRESTERN
- s. 162, Zusammenfassung: „roh angenehm” → roch angenehm
- s. 162, Zusammenfassung: „Fropolis” → Propolis
