ZAWARTOŚĆ 5-HYDROKSY-METYLOFURFURALU (HMF) W POLSKICH MIODACH PSZCZELICH

tekst: Jan Curyło

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XVI, 1972 — Jan Curyło

strona 147

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XVI LISTOPAD 1972

Jan Curyło

Oddział Pszczelnictwa IS

WSTĘP

Heksozy, a zwłaszcza fruktoza, w kwaśnym środowisku ulegają wewnętrznym przemianom i przechodzą w heterocykliczny aldehyd HMF. Reakcja ta zachodzi i w miodzie (Gonnet 1963), gdyż jego pH waha się w granicach 3,3—4,9. Ogrzewanie przyśpiesza reakcję tworzenia się HMF (De Beer, 1932, Curyło 1959). Ilość HMF w miodzie może być w pewnym stopniu miarą starzenia się miodu, jak też i miarą nadmiernego ogrzewania, na przykład podczas standaryzacji (Schade i inni 1955, Curyło 1961).

Na temat wykrywania i ilościowego oznaczania HMF jest wiele prac (Lindemann 1955, Hadorn i Zürcher 1962, Hadorn, Zürcher i Doevelaar 1962, Jacin, Slański i Mosby 1968). Winkler (1955) opracował łatwą metodę do jakościowego i ilościowego oznaczenia tego związku, opartą na tworzeniu się barwnego połączenia HMF z p-toluidyną i kwasem barbiturowym. Za pomocą swej metody wykazał on, że ilość HMF w 11 próbach miodów niemieckich wahała się w granicach 0,2—3,9 mg/100 g miodu. Najwyższa dopuszczalna ilość HMF w miodach krajowych według Polskiej Normy wynosi 3 mg/100 g.

Projekt europejskiej normy FAO/WHO proponuje uznanie metody Winklera za standardową.

Celem tej pracy było sprawdzenie dokładności metody Winklera w zależności od użytego fotometru oraz stwierdzenie jaka ilość HMF znajduje się w miodach polskich.

MATERIAŁ I METODYKA

Miody do badań pochodziły ze zbiorów 1963—66, w głównej mierze z województw południowych, z terenów działalności Okręgowych Spółdzielni

strona 148

Pszczelarskich w Krakowie i Lublinie. Przed analizą były one przechowywane w warunkach laboratoryjnych (18—21°).

HMF oznaczano według metody Winklera (1955), posługując się fotometrem Pulfricha z filtrem S55 o subiektywnym odczycie ekstynkcji. Dokładność takiego pomiaru porównano z dokładnością oznaczeń na spektrofotometrze Zeissa VSU 1, przy długości fali 550 nm. Wyniki opracowano statystycznie, obliczając odchylenie standardowe i błąd standardowy.

WYNIKI I DYSKUSJA

Metoda Winklera wykazuje małą dyspersję wyników, nawet przy subiektywnej ocenie ekstynkcji na fotometrze Pulfricha (tab. 1). Użycie do pomiarów fotometru Zeissa, wyposażonego w fotokomórkę, podnosi stosunkowo nieznacznie dokładność oznaczenia. Do seryjnych pomiarów może być zatem w pełni wykorzystany fotometr Pulfricha tym bardziej, że poziom HMF w miodach polskich jest znacznie niższy od wartości granicznej, dopuszczalnej w normie miodowej, gdyż średnia nie przekracza 1 mg/100 g (tab. 2).

Tabela 1 Dokładność pomiaru HMF metodą Winklera, w zależności od fotometru Genauigkeit der Messung nach der Winkler Methode, je nach dem Photometer

Fotometr / Photometer Liczba analiz / Probenzahl Odchylenie standardowe / Standard Streuung Błąd standardowy / Standard Fehler
Zeiss VSU 1 10 0,048 0,022
Pulfrich (subj.) 7 0,090 0,034

Niską zawartość HMF stwierdziłem nie tylko w tej pracy ale i w poprzedniej (Curyło 1939), gdyż poziom tego związku w 8 partiach miodów przeznaczonych do standaryzacji nie przekroczył 1 mg/100 g, a tylko w jednym przypadku był stosunkowo duży 2,612 mg/100g. I w tym jedynym przypadku nie przekroczył jednak pułapu 3 mg/100 g, wyszczególnionego w polskiej normie.

Polskie miody wykazują nie tylko małą ale zarazem i niższą ilość HMF od miodów zagranicznych. Wyliczona bowiem przeze mnie średnia z danych z pracy Winklera (1955) wynosi 1,85 ± 0,41 mg/100 g dla miodów niemieckich i 2,02 ± 0,55 mg/100 g dla miodów pochodzących z innych krajów. Gonnet (1963) wykazał, że miody przechowywane w warunkach laboratoryjnych od 24 do 60 miesięcy miały 3,89 do 16,43 mg% HMF. Stosował on jednak inną metodę, opartą na oznaczeniu w

strona 149

spektrofotometrze (500 nm) barwnego związku rezorcyny z HMF, wyekstrahowanego uprzednio z miodu eterem naftowym. Wyniki Gonneta nie mogą być więc porównywalne z wynikami uzyskanymi metodą Winklera.

Tabela 2 Zawartość HMF w miodach polskich Der Gehalt an HMF in den polnischen Honigen

Rok zbioru / Trachtzeit Odmiana miodu / Honigsorte Liczba analiz / Probenzahl Czas przechowywania miesiące / Lagerzeit, Monate Ilość HMF / HMF-Gehalt mg/100 g
1963—1964 nektarowy wielokwiatowy / Blütenhonig 7 36—48 0,3461±0,1788
spadziowy / Honigtauhonig 11 36—48 0,4857±0,1136
1965 nektarowy wielokwiatowy / Blütenhonig 50 24 0,5000±0,0790
spadziowy / Honigtauhonig 20 24 0,3017±0,1405
nektarowy gryczany / Buchweizenhonig 12 24 0,4707±0,1488
1966 nektarowy wielokwiatowy / Blütenhonig 10 12 0,2649±0,1468

Projekt normy na miód FAO/WHO podaje 4 mg HMF w 100 g miodu, jako ilość graniczną. Miody o wyższej zawartości tego związku mają być zaliczane do tak zwanych miodów przemysłowych: „industrial honey”, względnie „baking honey”.

White’a (1967) interesował czas, w ciągu którego wytworzy się graniczna ilość HMF w miodzie przechowywanym w różnych temperaturach. Stwierdził, że przy magazynowaniu w 20° wytworzyło się 3 mg% HMF w ciągu 1000 dni. Przy przechowywaniu natomiast w 25° czas ten skrócił się dziesięciokrotnie a w 45° graniczna ilość HMF (4 mg%) powstawała już w ciągu 10 dni.

Wyniki moich badań nie pokrywają się ani z wynikami Winklera, ani White’a czy Gonneta. Stwierdziłem wprawdzie istotną różnicę w poziomie HMF między średnimi partiami miodów nektarowych, ze zbiorów w latach 1965 i 1966, z których pierwsze, wykazujące wyższy poziom tego związku, były przechowywane w warunkach laboratoryjnych przez

strona 150

24 miesiące a drugie przez 12 miesięcy, jednak różnica jest mała, gdyż wynosi zaledwie 0,2353 mg MHF na 100 g miodu. Gdyby przyrost HMF z upływem czasu był równomierny i taki sam dla różnych odmian miodu, to przy założeniu, że miody polskie mają w czasie zbioru 1 mg tego związku w 100 g, poziom graniczny (3 mg) osiągnęłyby one dopiero po 8,5 latach magazynowania.

Według badań White’a czas ten wynosi 3 lata. Nie miałoby to nawet w takim wypadku praktycznego znaczenia, ponieważ popyt na miód w Polsce jest duży i rzadkie są przypadki, by placówki handlowe przechowywały go dłużej niż 3 lata.

WNIOSKI

  1. Do seryjnych oznaczeń zawartości HMF w krajowym miodzie pszczelim metodą Winklera, może być powszechnie stosowany fotometr Pulfricha z filtrem S55, gdyż uzyskuje się na nim powtarzalne i dokładne wyniki.
  1. Zawartość HMF w krajowych miodach pszczelich jest niższa od wymagań polskiej normy, gdyż nie przekracza 1 mg/100 g. Niski poziom tego związku stawia polski miód w korzystnym świetle, tak na rynku wewnętrznym jak i w eksporcie.
  1. Krajowy miód pszczeli o zawartości HMF nie niższej niż 1 mg/100 g, nie powinien być przechowywany w temperaturze pokojowej dłużej niż 8 lat, gdyż według wyliczenia w tym czasie wzrosłaby w nim ilość HMF do 3 mg/100 g, tj. do wartości granicznej w PN.

LITERATURA

Bartels W. (1938) — Honig und Kunsthonig. Handb. der Lebensmittel-Chemie, Band V: 298—331, Springer-Vlg. Berlin.

Curyło J. (1959) — Untersuchungen über den Gehalt an Oxymethylfurfurol in Honigsorten vor und nach der Standardisierung. XII Internationaler Bienenzüchter-Kongress. Bolonia-Rom 1958.

Curyło J. (1961) — Badania nad wpływem standaryzacji na β-amylazę i inwertazę w miodach oraz na zawartość w nich 5-hydroksymetylofurfuralu. Pszczeln. Zesz. Nauk. V (2): 65—74.

Cziczibabin A. E. (1957) — Podstawy chemii organicznej t. I. P.W.N., W-wa.

De Beer (1932) — Chem. Weekbl. 29. 253. za Bartels- Handb. der Lebensmittel-Chemie, Band V, 338, Springer-Vlg. Berlin.

Eland R. (1964) — Statystyka matematyczna w zastosowaniu do doświadczenia rolniczego, P.W.RiL., W-wa.

FAO/WHO — Recomended European Regional Standars for Honey. Food Standards Programe. Codex Alimentarius Commision — 1969.

strona 151

Gonnet M. (1963) — L’hydroxymethylfurfural dans les miels. Mise an point d’une methode de dosage. Ann. Abeille 6 (1): 53—69.

Hadorn H. u. Zürcher K. (1962) — Über Veränderungen im Bienenhonig. Mitt. Lebensmittel- Untersuch. u. Hygiene 53: 28—34.

Hadorn H., Zürcher K. u. Doevelaar F. H. (1962) — Über Wärme und Lagerschädigungen der Bienenhonig. Mitt. Lebensmittel-Untersuch. u. Hygiene 53: 191—229.

Jacin H., Slański J. a. Mosby R. J. (1968) — Quantitative determination of 5-hydroxymethyl-2-furalaldehyde. J. Chromat. 31: 359—362.

Lindemann E. (1955) — Die spektralphotometrische Bestimmung von Furfurol und 5-Oxymethylfurfurol in Kohlenhydrat-hydrolysaten. Stärke 7: 280—284.

Rao B. Y., Taiwade M. G. (1966) — Benzidine method for colorimetric estimation of 5-hydroxymethyl-furfural in honey. Indian J. Techn. 4 (7): 221—222. (A.A. 216/68).

Schade J. E., Marsh G. L., Eckert J. E. (1955) — Diastase activity and hydroxy- methyl-furfural in honey and their usefulness in detecting heatalteration. Food Res. 23. 446—463.

White J. W. jr. (1967) — Measuring Honey Quality. Amer. Bee J. 10: 374.

Winkler O. (1955) — Beitrag zum Nachweis und zur Bestimmung von Oxymethylfurfurol in Honig und Kunsthonig. Z. Lebensmit. -Untersuch. 102: 161—167.

СОДЕРЖАНИЕ 5-ОКСИМЕТИЛФУРФУРАЛЯ (ГМФ) В ПОЛЬСКИХ МЕДАХ

Я. Цурыло

Резюме

В польских медах исследовано содержание ГМФ методом Винклера и установлено, что его менее чем 1 миллиграмм в 100 граммах меда. Медов нельзя сохранять в комнатной температуре большое времени потому что содержание ГМФ постоянно растиот и посьле 8 годах, по теоретическому вычислению — может превысшать показатель польской нормы — 3 миллиграмма в 100 граммах меда.

DER GEHALT AN 5-HYDROXYMETHYL-FURFURAL (HMF) IN POLNISCHEN HONIGEN

Jan Curyło

Zusammenfassung:

Es wurden die polnischen Honige auf den Gehalt an HMF, nach der Methode von Winkler mittels Pulfrich-Photometer mit Filter S 55, geprüft.

Sie enthielten weniger als 1 mg HMF in 100 g des Honigs.

Diese Honige darf man nicht länger als 8 Jahre bei Zimmertemperatur bewahren, sonst der Zuwachs an HMF kann den Grenzwert (zulässige, polnische Norm) 3 mg/100 g, überschreiten.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 150: „MHF” → HMF
  • s. 150, bibliografia (FAO/WHO): „Recomended” → Recommended
  • s. 150, bibliografia (FAO/WHO): „Standars” → Standards
  • s. 150, bibliografia (FAO/WHO): „Programe” → Programme
  • s. 150, bibliografia (FAO/WHO): „Commision” → Commission
  • s. 151, bibliografia (Gonnet): „Mise an point” → Mise au point
  • s. 151, bibliografia (Jacin): „furalaldehyde” → furaldehyde
  • s. 151, streszczenie rosyjskie: „растиот” → растёт
  • s. 151, streszczenie rosyjskie: „посьле” → после
  • s. 151, streszczenie rosyjskie: „превысшать” → превышать

Podobne wpisy