ROŚLINY WSKAŹNIKOWE DLA TRZMIELI (BOMBUS LATR.) KRÓTKOJĘZYCZKOWYCH

tekst: Andrzej Ruszkowski

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLII, 1998 — Andrzej Ruszkowski

strona 321

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLII, Nr 1 1998

Andrzej Ruszkowski

Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy

Streszczenie

Na podstawie badań własnych i literatury ustalono rośliny wskaźnikowe (najczęściej oblatywane przez dany gatunek trzmiela) dla 12 gatunków trzmieli krótkojęzyczkowych. Miarodajne obserwacje nad występowaniem tych gatunków trzmieli można prowadzić od maja (dla B. terrestris, B. lucorum, B. hypnorum i B. pratorum – od kwietnia) do września (dla B. hypnorum tylko do lipca, a dla B. pratorum – do czerwca). Dla stwierdzenia czy dany gatunek trzmiela występuje w badanej okolicy, wystarczy przeprowadzić dokładne obserwacje na kilku gatunkach jego głównych roślin wskaźnikowych.

Słowa kluczowe: trzmiel, monitoring, roślina wskaźnikowa, zoogeografia.

WPROWADZENIE I METODYKA

Po ustaleniu roślin wskaźnikowych dla trzmieli długo- i średniojęzyczkowych (Ruszkowski 1998), podjęto opracowane listy roślin wskaźnikowych dla 12 gatunków trzmieli krótkojęzyczkowych.

Metodykę stosowano taką samą jak w pracy poprzedniej, uznając za rośliny wskaźnikowe dla danego gatunku trzmiela te, przy których udział tego trzmiela w oblocie był najwyższy (głównie rośliny wskaźnikowe) lub wynosił co najmniej 50% wszystkich oblatujących trzmieli.

Listę roślin wskaźnikowych oparto na wzorcowych składach gatunkowych trzmieli (Ruszkowski i in. 1997abc, a częściowo także Ruszkowski i in. 1998), uzupełniając ją głównymi roślinami pokarmowymi poszczególnych gatunków trzmieli (Ruszkowski 1969ab, 1970, 1971; Ruszkowski, Biliński 1995; Plewka 1995).

strona 322

WYNIKI

Rośliny wskaźnikowe dla Bombus terrestris (L.) i B. lucorum (L.) to: w kwietniu – Salix, Cerasus avium, Ribes nigrum, Hyacinthus, Narcissus i Corydalis solida; w maju – Aesculus hippocastanum i Ae. octandra, a prawdopodobnie również – Malus, Onobrychis i Lupinus polyphyllus; w czerwcu – Medicago, Papaver orientale, Hypericum, Nepeta grandiflora i Aruncus; w lipcu głównie – Thymus pulegioides, Tilia tomentosa (trująca), Eryngium, Linaria, Cirsium arvense, Echium, Echinops, Vicia cracca; w sierpniu głównie – Centaurea, Melampyrum pratense, Eryngium, Medicago, Dracocephalum, Echinops, Trifolium pratense (tylko lokalnie), Althaea rosea, Anchusa, Helianthus; we wrześniu – Senecio, Clematis, Tagetes, Lupinus elegans, Helianthus, Aster; w październiku – Antirrhinum i Dahlia (tab. 1). Obserwacje październikowe mogą już jednak być niemiarodajne.

Bombus lapidarius (L.) obserwować warto tylko od maja do września. Rośliny wskaźnikowe jego to (tab. 2): w maju – Caragana i Onobrychis; w czerwcu – Lotus, a częściowo także – Anchusa, Leonurus i Salvia verticillata; w lipcu głównie – Centaurea, Scabiosa, Sonchus, Sinapis arvensis, Lotus, Geranium, Lavandula, Dipsacus, Echinops, Agastache, Trifolium pratense, Lupinus luteus, Cosmos, ale także – Phacelia, Ballota, Prunella, Cirsium, Stachys, Carduus, Helianthus, Borago, Echium, Ononis, Hyssopus; w sierpniu: Centaurea, Lotus, Arctium, Cosmos, Cirsium, Gaillardia, Tagetes, Scabiosa; we wrześniu – Centaurea, Scabiosa, Cosmos, Carduus, Ballota, Trifolium pratense.

Bombus hypnorum (L.) – występujący liczniej tylko do sierpnia – odwiedza przede wszystkim: w kwietniu – Salix i Ribes grossularia; w maju – R. grossularia oraz Spiraea (S. chamaedrifolia i S. media), a także często Cerasus avium, Ribes nigrum i Malus domestica; w czerwcu: Spiraea, Cotoneaster, Rosa, Plantago, a także Rubus, Symphoricarpos, Scrophularia, Hypericum, Atropa, Tilia (T. platyphyllos i T. rubra), Lycium, Salvia verticillata; w lipcu: głównie Cotoneaster, Plantago, Rosa, Rubus, Symphoricarpos albus, Scrophularia, Tilia, Althaea officinalis, Dipsacus, ale również Hypericum, Lycium, Salvia verticillata, Verbascum, Chamaenerion, Coreopsis, Helianthus, Phacelia grandiflora; w sierpniu: Tilia tomentosa (trująca) i Symphoricarpos – przy czym obserwacje sierpniowe mogą już nie być miarodajne.

Bombus pratorum (L.) odnaleźć można głównie: w kwietniu na Primula, Pulmonaria, Ribes grossularia, Cerasus avium i Salix; w maju: na Ribes nigrum, Weigela i Malus; w czerwcu: na Lamium maculatum, Sisymbrium, Rubus idaeus, Chelidonium, rzadziej na Atropa, Weigela, Symphoricarpos, Scrophularia, Stachys silvatica. Natomiast obserwacje lipcowe mogą już nie wykryć obecności tego gatunku.

strona 323

Gdy chodzi o inne rzadsze gatunki to Bombus wurfleini Rad. spotkać można przede wszystkim na Vaccinium myrtillus, a często też na Trifolium pratense, Lamium maculatum, Aconitum, Carlina acaulis, Gentiana;

B. soroeensis (F.) – głównie na Calluna vulgaris i Succisa pratensis, a często też na Vaccinium, Taraxacum, Knautia, Campanula, Centaurea, Leontodon i Carduus;

B. pyraeneus (Pérez) – głównie na Vaccinium myrtillus i Calluna vulgaris, a B. jonellus (Kirby) – także często i na V. vitis-idaea, Rubus, Thymus, Echium, Chamaenerion, Cirsium, Myricaria;

B. sicheli Rad. – najczęściej na Vaccinium, Rhododendron i Trifolium pratense; B. cullumanus serrisquama F. Mor. – na Medicago i Centaurea; a B. semenoviellus Skor. – na Knautia, Leontodon, Polygonum bistorta i Solidago serotina.

Poszukując danego gatunku, w pierwszej kolejności trzeba przeglądać gatunki roślin najchętniej przez niego odwiedzane, a dopiero jeśli tych roślin brak w okolicy, lub jeśłi na nich nie znaleziono tego trzmiela – także i inne.

WNIOSKI

  1. Istnieją dla poszczególnych gatunków trzmieli krótkojęzyczkowych ustalone wskaźnikowe gatunki roślin, które obserwując można ustalić, czy dany gatunek trzmiela występuje w badanej okolicy.
  2. Obserwacje takie należy przeprowadzać w okresie od maja do września, tylko dla Bombus terrestris (L.) i B. lucorum (L.) – także i w kwietniu, a dla B. hypnorum (L.) – od kwietnia do lipca, i dla B. pratorum (L.) – od kwietnia do czerwca.
  3. Dla ustalenia czy dany gatunek występuje na badanym terenie wystarczy przeprowadzić dokładne obserwacje (przy odpowiedniej pogodzie) na kilku gatunkach jego głównych roślin wskaźnikowych.
strona 324

Tabela 1 Rośliny wskaźnikowe dla trzmiela ziemnego i gajowego Monitoring plants for Bombus terrestris (L.) and B. lucorum (L.)

Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X T
Salix 97 – – – – – – m²
Cerasus avium (L.) 90 32 – – – – – –
Ribes nigrum L. 78 18 – – – – – M
Hyacinthus orientalis L. 77 – – – – – – –
Narcissus 77 – – – – – – –
Corydalis solida Sm. 58 – – – – – – M
Aesculus hippocastanum L. – 83 – – – – – m
Aesculus octandra L. – 51 – – – – – –
Malus domestica Borb. – 47 – – – – – –
Lupinus polyphyllus Ldl. – 40 32 16 16 – – m
Onobrychis viciaefolia Scop. – 38 – 16 15 – – –
Medicago media Pers.⁵ – – 84 18 88 – – M
Papaver orientale L. – – 84 – – – – –
Hypericum perforatum L. – – 76 11 – – – –
Nepeta grandiflora M.B. – – 58 12 – – – –
Aruncus silvester Kost. – – 55 – – – – –
Thymus pulegioides L. – – – 95 – – – –
Tilia tomentosa Moench – – – 93 38 – – m
Eryngium planum L. – – – 83 95 – – –
Linaria vulgaris (L.) Mill. – – – 83 49 – – –
Cirsium arvense (L.) Scop. – – – 81 – – – m
Echium vulgare L. – – – 80 48 – – M
Echinops sphaerocephalus L. – – – 73 73 – – m
Vicia cracca L. – – – 70 – – – –
Helianthus annuus L. – – – 58 71 61 19 M
Symphytum officinale L. – – – 57 – – – –
Agastache rugosa Kuntze – – – 56 16 – – –
Trifolium pratense L. – – – 52 77 57 10 M
Geranium pratense L. – – – 50 28 – – –
Melampyrum pratense L. – – – 28 100 – – M
Centaurea phrygia L. – – – 13 100 – – –
Micromeria rupestris Benth. – – – – 100 – – –
Dracocephalum moldavicum L. – – – – 83 – – –
Althaea rosea Cav. – – – – 72 – – –
strona 325
Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X T
Anchusa officinalis L. – – 36 25 71 30 – m
Helianthus debilis Nutt. – – – – 71 70 – –
Satureia montana L. – – – – 70 – – –
Lamium album L. – 13 – 17 68 15 25 –
Carduus acanthoides L. – – – 25 68 – – M
Lycium halimifolium Mill. – – – – 68 – – –
Eryngium maritimum L. – – – – 68 – – –
Lupinus elegans H.B.K. – – – 16 65 71 – –
Teucrium scorodonia L. – – – 28 63 – – –
Dahlia pinnata Cav. – – – 33 62 58 66 M
Borago officinalis L. – – – 19 57 – – –
Stachys lanata Jacq. – – – – 57 – – –
Allium pulchellum Don. – – – – 50 – – –
Senecio clivorum Maxim. – – – – – 96 – –
Clematis tangutica Korsch. – – – – – 95 – –
Tagetes erectus L. – – – – 36 88 – M
Aster novae-angliae L.⁶ – – – – – 62 42 –
Callistephus chinensis Nees. – – – – 49 58 – –
Antirrhinum maius L. – – – – 19 52 80 –
Cosmos bipinnatus Cav. – – – 17 12 21 45 m
Gaillardia aristata Pursh. – – 32 15 32 45 45 –
Ribes grossularia L. +³ – – – – – – M
Vaccinium myrtillus L. – + + – – – – M
Vicia sepium L. – + + + – – – M
Vicia villosa Roth. – – + + + – – M
Calluna vulgaris (L.) Salisb. – – – – + + – M

Odnośniki – Notes:

¹ Procentowy udział danego gatunku trzmiela w składzie wzorcowym (Ruszkowski i in. 1997abcde) Per cent of this species of Bombus in the standard percentage (Ruszkowski et al. 1997abcde Liczby rzymskie oznaczają miesiące – Roman numbers indicate the months.

² G – roślina najchętniej oblatywana – the most willingly visited plant species M – roślina bardzo chętnie oblatywana – the very willingly visited plant species m – roślina chętnie oblatywana – the willingly visited plant species

³ + – prawdopodobny termin oblotu – a probable period of visiting (Szafer, Kulczyński, Pawłowski 1969)

⁴ T – Bombus terrestris (L.) + B. lucorum (L.) (Ruszkowski 1971)

⁵ + M. sativa L. + M. falcata L.

⁶ + A. novi-belgii L.

strona 326

Tabela 2 Rośliny wskaźnikowe dla trzmiela kamiennika Monitoring plants for Bombus lapidarius (L.)

Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X L⁴
Salix 29 – – – – – – –
Caragana arborescens Lam. – 67 – – – – – –
Onobrychis viciaefolia Scop. – 62 – – – – – –
Chelidonium maius L. – 42 – – – – – –
Malus domestica Borb. – 33 – – – – – –
Aesculus octandra L. – 32 – – – – – –
Lotus corniculatus L. – – 79 96 80 – – G²
Anchusa officinalis L. – – 42 52 38 45 – –
Leonurus cardiaca L. – – 40 77 – – – –
Salvia verticillata L. – – 37 38 – 11 – m
Centaurea rhenana Bor. – – – 100 80 94 – –
Centaurea phrygia L. – – – 100 98 – – –
Scabiosa ochroleuca L. – – – 100 57 65 – –
Sonchus – – – 100 – – – –
Sinapis arvensis L. – – – 100 – – – –
Centaurea scabiosa L. – – – 95 74 86 – G
Geranium pratense L. – – – 95 44 – – –
Lavandula officinalis Chaix. – – – 91 – – – –
Dipsacus fullonum (L.) Scholl.⁵ – – – 91 – – – –
Echinops commutatus Jur. – – – 90 – – – –
Agastache anethiodora (Pursh.) – – – 90 – – – –
Trifolium pratense L. – – 24 89 45 60 – G
Lupinus luteus L. – – – 86 – – – –
Cosmos bipinnatus Cav. – – – 85 72 92 33 –
Phacelia tanacaetifolia Benth. – – – 80 – – – –
Ballota nigra L. – – – 79 24 65 – –
Prunella vulgaris L. – – – 78 14 – – –
Cirsium arvense (L.) Scop. – – – 76 – – – –
Stachys palustris L. – – – 76 – – – –
Carduus acanthoides L. – – – 75 40 79 – –
Helianthus annuus L. – – – 72 24 12 – –
Borago officinalis L. – – – 71 16 – – –
Centaurea cyanus L. – – – 70 – – – –
Echium vulgare L. – – – 65 23 14 – M
strona 327
Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X L⁴
Ononis spinosa L. – – – 61 – – – –
Hyssopus officinalis L. – – – 60 43 – – –
Arctium tomentosum Mill. – – – – 96 – – –
Centaurea jacea L. – – – – 88 – – m
Cirsium oleraceum (L.) Scop. – – – – 78 – – –
Gaillardia aristata Pursh. – – – 31 66 49 33 –
Tagetes erectus L. – – – – 56 21 – –
Dahlia pinnata Cav. – – – 16 31 24 14 –
Knautia arvensis (L.) Coult. – + + + + + – M
Medicago media Pers.⁶ – – + + + – – M
Vicia villosa Roth. – – + + + – – M
Vicia cracca L. – – + + + – – M

Odnośniki – Notes:

¹⁻³ jak w tab. 1 – as in the table 1

⁴ L – B. lapidarius (L.) (Ruszkowski 1970)

⁵ + D. silvestris

⁶ + M. sativa L. + M. falcata L.

Tabela 3 Rośliny wskaźnikowe dla trzmiela drzewnego Monitoring plants for Bombus hypnorum (L.)

Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X Y⁴
Salix 64 – – – – – – –
Ribes grossularia L. 65 62 – – – – – M²
Spiraea chamaedrifolia L. – 87 90 – – – – M
Spiraea media Schm. – 80 – – – – – M
Cerasus avium (L.) – 41 – – – – – –
Ribes nigrum L. – 27 – – – – – –
Malus domestica Borb. – 25 – – – – – –
Cotoneaster bullata Bois. – – 96 93 – – – –
Plantago media L.⁵ – – 90 97 – – – –
Rosa canina L.⁶ – – 88 91 – – – –
Rubus idaeus L. – – 74 86 – – – M
Symphoricarpos albus (L.) Blaze – – 70 96 54 16 – M
Scrophularia nodosa L. – – 70 89 – – – –
Hypericum perforatum L. – – 68 61 – – – –
Spiraea japonica L.F.⁷ – – 68 – – – – M
Atropa belladonna L. – – 62 – – – – –
Tilia platyphyllos Scop. – – 62 92 – – – M
strona 328
Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII VIII IX X Y⁴
Lycium halimifolium Mill. – – 59 67 – – – –
Salvia verticillata L. – – 58 60 40 – – –
Tilia rubra DC. – – 51 100 – – – –
Tilia cordata Mill. – – – 92 – – – M
Althaea officinalis – – – 92 – – – –
Tilia euchlora Koch – – – 86 – – – –
Dipsacus fullonum (L.) Scholl. – – – 81 – – – –
Verbascum phlomoides L. – – – 79 – – – –
Phacelia grandiflora A. Gray – – – 78 – – – –
Chamaenerion angustifolium (L.) – – 21 75 – – – M
Tilia tomentosa Moench – – – 74 59 – – –
Coreopsis lanceolata L. – – – 68 – – – –
Helianthus annuus L. – – 18 57 17 – – –
Helianthus debilis Nutt. – – – 53 – 39 – –
Hyssopus officinalis L. – – – 36 20 – – –
Nepeta grandiflora M.B. – – – 28 18 – – –
Teucrium scorodonia L. – – – 16 27 – – –
Lavandula officinalis Chaix. – – – – 18 – – –
Anchusa officinalis L. – – – – – 10 – –
Trifolium pratense L. – – – – – – 29 –
Echium vulgare L. – – +³ + + + + M
Centaurea – – – + + + – M

Odnośniki – Notes:

¹⁻³ jak w tab. 1 – as in the table 1

⁴ Y – B. hypnorum (L.) (Ruszkowski 1969a)

⁵ + P. lanceolata L.

⁶ + R. polyantha S. et Z.

⁷ + S. bumalda Burv.

strona 329

Tabela 4 Rośliny wskaźnikowe dla trzmiela leśnego Monitoring plants for Bombus pratorum (L.)

Gatunek rośliny – Plant species IV V VI VII R⁴
Primula elatior (L.) Grufb. 30 – – – –
Pulmonaria obscura Dum. 25 – – – –
Ribes grossularia L. 1 – – – G²
Cerasus avium (L.) 15 – – – –
Salix 10 – – – –
Ribes nigrum L. – 17 – – G
Weigela – 16 16 – –
Malus domestica Borb. – 10 – – –
Lamium maculatum L. – – 37 – –
Sisymbrium – – 32 – –
Chelidonium maius L. – – 23 – –
Atropa belladonna L. – – 19 – –
Symphoricarpos albus (L.) Blaze – – 18 – –
Scrophularia nodosa L. – – 18 11 –
Stachys silvatica L. – – 16 – –
Trifolium pratense L. – – – 16 –
Echium vulgare L. – – – 11 –
Vaccinium myrtillus L. +³ + + – M
Vaccinium vitis-idaea L. – + + + M
Rubus idaeus L. – + + – G
Rubus fruticosus L. – + + + M

Odnośniki – Notes:

¹⁻³ jak w tab. 1 – as in the table 1

⁴ R – B. pratorum (L.) (Ruszkowski 1969b)

strona 330

Tabela 5 Rośliny wskaźnikowe dla niektórych rzadkich gatunków trzmieli Monitoring plants for the some rare species of Bombus

Gatunek rośliny / Plant species IV V VI VII VIII IX X W⁴ O J Py Si Sq Se⁵
Primula + + – – – – – m – – – – – –
Vaccinium myrtillus + + + – – – – G M G G M – –
Rhododendron – + – – – – – – – – – M – –
Rubus idaeus – + + – – – – m – M – – – –
Taraxacum officinale – + + – – – – – M – – – – –
Vaccinium vitis-idaea – + + + – – – – M M – M – –
Trifolium pratense – + + + + + – M – – – M – –
Lotus corniculatus – + + + + + – m – – – – – –
Knautia arvensis – + + + + + – – M – – – – M
Lamium maculatum – + + + + + + M – – – – – –
Campanula rotundifolia – + + + + + + – M – – – – –
Medicago media – – + + + – – – – – – – M –
Centaurea jacea – – + + + + – – M – – – – –
Leontodon autumnalis – – + + + + – – M – – – – M
Thymus – – + + + + – – – M – – – –
Echium – – + + + + – – – M – – – –
Myricaria – – – + – – – – – M – – – –
Chamaenerion angustif. – – – + + – – m – M – – – –
Cirsium – – – + + – – – – M – – – –
Polygonum bistorta – – – + + – – – – – – – – M
Aconitum callibotryon – – – + + + – M – – – – – –
Salvia glutinosa – – – + + + – m – – – – – –
Succisa pratensis – – – + + + – – G – – – – –
Carduus crispus – – – + + + – – M – – – – –
Centaurea – – – + + + – – – – – – M –
Carlina acaulis – – – – + + – M – – – – – –
Gentiana asclepiadea – – – – + + – M – – – – – –
Calluna vulgaris – – – – + + – – G G G – – –
Solidago serotina – – – – + + + – – – – – – M

Odnośniki – Notes:

¹ (Ruszkowski, Biliński 1995)

²⁻³ jak w tab. 1 – as in the table 1

⁴ Symbole gatunków trzmieli – Symbols of Bombus species W – Bombus wurfleini Rad. trzmiel sześciozębny

strona 331

O – B. soroeensis (F.) – t. różnobarwny J – B. jonellus (Kirby – t. wrzosowiskowy Py – B. pyrenaeus (P,rez) – t. wysokogórski Si – B. sicheli Rad. – t. żółtopasy Sq – B. cullumanus serrisquama Mor. – t. ukraiński Se – B. semenoviellus Skor. – t. wschodni

⁵ (+ Plewka 1995).

LITERATURA

Plewka T. (1995) – Bombus semenoviellus Skor. – nowy dla Polski gatunek trzmiela (maszynopis referatu odczytanego na 42 Zjeździe Polskiego Towarzystwa Entomologicznego, Poznań 8- 10.IX.1995).

Ruszkowski A. (1969a) – Rośliny pokarmowe trzmiela parkowego – Bombus hypnorum (L.) i jego znaczenie gospodarcze. Pam. Puł., 36:321-338.

Ruszkowski A. (1969b) – Rośliny pokarmowe trzmiela leśnego – Bombus pratorum (L.) i jego znaczenie gospodarcze. Pam. Puł., 36:339-354.

Ruszkowski A. (1970) – Rośliny pokarmowe trzmiela kamiennika – Bombus lapidarius (L.) i jego znaczenie gospodarcze. Pam. Puł., supl. 37:43-60.

Ruszkowski A. (1971) – Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze trzmiela ziemnego – Bombus terrestris (L.) i trzmiela gajowego – B. lucorum (L.). Pam. Puł., 47:215-250.

Ruszkowski A. (1998) – Rośliny wskaźnikowe dla trzmieli długo- i średniojęzyczkowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 42:332-342.

Ruszkowski A., Biliński M. (1995) – Rośliny pokarmowe i znaczenie gospodarcze trzmieli górskich, leśnych i niektórych innych. Biuletyn Ekologiczny, Karniowice: 4:14-54.

Ruszkowski A., Biliński M., Gosek J., Kaczmarska K. (1998) – Ocena składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) w różnych miejscowościach metodą porównywania ze składem wzorcowym. Pszczeln. Zesz. Nauk., 42(1):355-369.

Ruszkowski A., Zadura M., Biliński M., Gosek J., Kaczmarska K. (1997a) – Wiosenny wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:43-51.

Ruszkowski A., Zadura M., Biliński M., Gosek J., Kaczmarska K., Wojdaszka J. (1997b) – Letni wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:53-62.

Ruszkowski A., Zadura M., Gosek J., Biliński M., Kaczmarska K. (1997c) – Jesienny wzorzec składu gatunkowego trzmieli (Bombus Latr.) na różnych roślinach. Pszczeln. Zesz. Nauk., 41:63-76.

Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. (1969) – Rośliny polskie. Warszawa.

strona 332

INDICATOR PLANTS FOR SHORT-TONGUED BUMBLE-BEE (Bombus LATR.)

Andrzej Ruszkowski

Summary

There were stated indicator plants for 12 species of short-tongued bumble-bee species (Bombus terrestris L., B. lucorum L., B. lapidarius L., B. hypnorum L., B. pratorum L., B. wurfleini Rad., B. soroeensis F., B. pyraeneus Pér., B. jonellus (Kirby), B. sicheli Rad., B. cullumanus serrisquama F. Mor., B. semenoviellus Skor.), based on own investigations and on literature.

The competent observations, on the appearance of these bumble-bee species may be made since May (for Bombus terrestris L., B. lucorum L., B. pratorum L. and B. hypnorum – since April) to September (for B. hypnorum only to July, and for B. pratorum – to June). For the confirmation wheather a certain bumble-bee species appears in the investigated locality, it will be sufficient to make the accurate observations on a few species of its main indicator plants.

Keywords: bumble-bee, monitoring, indicator plant, zoogeography


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 323: „jeśłi” → jeśli
  • s. 323, 332: „pyraeneus” → pyrenaeus
  • s. 327, 329: „Blaze” → Blake
  • s. 331: „P,rez” → Pérez
  • s. 332, streszczenie: „wheather” → whether

Podobne wpisy