ANALIZA PYŁKOWA MIODÓW RZEPAKOWYCH I WRZOSOWYCH WOJEWÓDZTWA WARSZAWSKIEGO

tekst: Ludomir Poszwiński, Zofia Warakomska

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XIII, 1969 — Ludomir Poszwiński, Zofia Warakomska

strona 147

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK XIII, Nr 1—2—3 GRUDZIEŃ 1969

ПЫЛЬЦЕВОЙ АНАЛИЗ РАПСОВЫХ И ВЕРЕСКОВЫХ МЕТОД ИЗ ВАРШАВСКОГО ВОЙЕВОДСТВА

Ludomir Poszwiński, Zofia Warakomska

Katedra Chemii Ogólnej WSR w Lublinie Katedra Botaniki WSR w Lublinie

WSTĘP

Wśród miodów odmianowych, określonych przez polską normę N/62 znajdują się również miody rzepakowe i wrzosowe o symbolach MNR i MNW.

W piśmiennictwie spotykamy opracowania powyższych miodów zarówno pod względem właściwości fizyko-chemicznych, jak i od strony analizy pyłkowej. Autorzy opisują w nich, między innymi, skład botaniczny osadów miodowych oparty na obrazie mikroskopowym ziarn pyłku, pochodzących z różnych gatunków roślin.

Opisy miodów rzepakowych podają Zander (1937), Lunder (1945), Maurizio (1958, 1959), Demianowicz Z. (1962, 1966).

Miody wrzosowe opisywali Zander (1937), Lunder (1945), Barbier (1958), Serwatka (1958), Louveaux, Vérgéron (1964), Demianowicz Z. (1966), Louveaux (1966), Woźna (1966).

Praca niniejsza miała na celu zbadanie obrazu pyłkowego miodów rzepakowych i wrzosowych, pochodzących z terenu województwa warszawskiego oraz wyznaczenie rejonów występowania tych miodów. Określono ponadto barwę badanych miodów a także podano terminy kwitnienia rzepaku i wrzosu.

MATERIAŁ I METODA

Próbki miodowe zbierano w latach 1967 i 1968 bezpośrednio w pasiekach rozmieszczonych w różnych punktach województwa warszawskiego. Miejscowości, gdzie dokonywano zbioru próbek, zostały zaproponowane przez Polski Związek Pszczelarski w Warszawie, na podstawie wieloletnich

strona 148

obserwacji występowania pożytków pszczelich w granicach tego województwa. W wytypowanych miejscowościach zawarto indywidualne umowy z pszczelarzami, którzy w okresie głównego pożytku z rzepaku lub wrzosu umieszczali w ulach nadstawki. W czasie przekwitania rośliny pożytkowej nadstawki z ula wyjmowano. Stwierdzono przy tym, że wszytkie plastry w nadstawkach były poszyte i nie zawierały komórek z pierzgą, co wykluczyło wtórne zaprószenie miodu pyłkiem. Nadstawki etykietowano, gromadzono w laboratorium i tam wydobywano miód z plastrów, wyciskając go przy pomocy drewnianej łyżki do numerowanych kiuwet. Kiuwety umieszczano następnie w termostacie o temperaturze +37°C na 4 godziny. Po tym okresie usuwano przez wirowanie cząstki wosku z powierzchni. Oczyszczony w ten sposób miód poddawano analizie pyłkowej.

Przy wykonywaniu preparatów z osadu zastosowano metodę opisaną przez Maurizio, Louveaux (1963), a zmodyfikowaną nieco przez Louveaux, Vérgéron (1964). Podajemy opis metody jako mało znanej w Polsce.

Do czystych naczyń odważano po 20 g miodu i dodawano pipetą miarową po 20 ml 1/10N H2SO4, po czym zawartość dokładnie mieszano bagetką, aby szybciej uległy rozpuszczeniu koloidy i szczawiany, jak również substancje pokrywające ziarna pyłku. Klarowny roztwór wirowano przez 10 min. przy obrotach 3200/min. Płyn dekantowano przy pomocy pompy próżniowej wodnej, pozostawiając około 1 cm słupka cieczy ponad osadem. Następnie osad ten zalewano 20 ml wody destylowanej i powtarzano wirowanie. Płyn potem znów dekantowano do wysokości około 0,5 cm słupka cieczy nad osadem. Osad dopełniano w wycechowanej probówce wirówkowej do objętości 1 ml wodą destylowaną. Następnie przy pomocy mikropipety pobierano z dobrze wymieszanej zawiesiny 0,05 ml i wydmuchiwano tę zawartość na szkiełko podstawowe, rozprzestrzeniając ją równomiernie na obrysowanej tuszem powierzchni 1 cm2. Osad na szkiełkach suszono na ławce grzejnej i potem zamykano pod szkiełkiem nakrywkowym w glicerożelatynie, odpowiednio etykietując.

W badanych preparatach stwierdzano początkowo, czy rozmaz jest równomierny, a następnie liczono pod mikroskopem około 300 ziarn pyłku w kolejnych pasach pola widzenia, stosując powiększenie okularu 12,5× a obiektywu 40×.

Ziarna pyłku, zwane dla uproszczenia w dalszym tekście pyłkiem, zaliczano w miarę możliwości do gatunku, na podstawie powszechnie przyjętych w melitopalynologii kluczy i atlasów. W trudniejszych przypadkach pyłek zaliczano tylko do rodzaju, bądź rodziny, czy klasy, wreszcie do nieznanych. Obliczono następnie skład procentowy wszystkich wyróżnionych typów pyłków.

Barwę miodu, po skrystalizowaniu go, określano oddzielnie dla każdej próbki na podstawie atlasu barw Maerz and Paul (1950).

strona 149

Ogółem opracowano 55 próbek miodów, w tym 34 — rzepakowego i 21 — wrzosowego.

WYNIKI

Miód rzepakowy bezpośrednio po wydobyciu z plastra był przeźroczysty, o konsystencji ciekłego syropu, barwie jasnosłomkowej i charakterystycznej woni kwiatów rzepaku. Po kilku dniach miód zaczynał kry-

Rycina — wykres słupkowy (słupki dzielone wzorami kreskowania); legenda, lewa kolumna: Brassica napus; Calluna vulgaris; Centaurea cyanus; Fagopyrum; Frangula alnus; Lotus corniculatus; Lupinus sp.; Lythrum sp.; Malus typ; Melampyrum; Papilionaceae; Plantago
strona 150

Tabela 1 Pochodzenie próbek miodu (R — rzepakowy, W — wrzosowy) Origin of honey samples (R — rape h., W — heather h.)

Liczba próbek i odmiana miodu Okres zbioru w 1967 i 1968 Powiat Typy gleb w punktach zbioru ¹) Barwy miodów
1 2 3 4 5
3 R 1—23. V Ciechanów 6 ABpgs T10 H/3, T11 F/3, T12 H/6
7 R 3—24. V Garwolin 4 Agl T10 D/2, T10 H/3, T10 H/3, T10 D/2, T10 F/2, T11 G/3,
6 W 13—31. VIII Garwolin 7 Bpl T12 L/10, T12 L/10, T12 L/10, T12 L/11, T12 L/10, T12 K/9
2 R 2—20. V Grodzisk Mazowiecki 2 Apłw/g T10 F/2, T10 H/3
5 R 3—25. V Mińsk Mazowiecki 4 Agl T10 H/3, T10 H/3, T11 E/2, T11 H/2, T11 H/6
9 W 13.VIII—2.IX Mińsk Mazowiecki 7 Bpl i LS T12 K/9, T12 L/10, T12 L/10, T12 K/9, T13 L/9, T13 L/9, T13 L/11, T13 L/11
2 R 12 — 26. V Mława 6 ABpgs T10 F/3, T11 G/3
2 W 10. VIII— —10. IX Nowy Dwór 3 zM T12 L/9, T13 L/9
1 R 10—23. V Płock 2 Apłw/g T11 H/2
2 R 2—25. V Pułtusk 2 Ags T10 D/2, T11 F/2
2 R 6—22. V Płońsk 6 ABpgs T10 F/2, T11 C/2
5 R 2—20. V Pruszków 6 ABpgs T10 C/2, T10 F/2 T10 G/3, T10 H/3 T11 H/6
1 W 20. VIII— —15, IX Pruszków LS T12 L/10
strona 151
1 2 3 4 5
1 R 8—20. V Sochaczew 4 Agl T10 D/2
4 R 29. IV—22. V Węgrów 4 Ags T10 D/2, T10 F/2 T10 G/3, T11 F/3
1 W 12—26. VIII Węgrów LS T12 K/9
2 R 10—30. VIII Wołomin LS T12 L/9, T13 L/9

¹) Nomenklatura mapy glebowo-rolniczej opiera się na podstawie Mapy Glebowo-Rolniczej Polski, sekcja woj. warszawskie, w skali 1 : 300 000, opracowanej w Zakładzie Gleboznawstwa i Kartografii Gleb IUNG w Puławach.

Objaśnienie mianownictwa: 6 ABpgs — kompleks żytni słaby gleb pseudobielicowych i brunatnych, piasków słabo gliniastych i gliniastych. 4 Agl — kompleks żytni bardzo dobry gleb bielicowych i pseudobielicowych, rodzaju gleb lekkich. 2 Apłw/g — kompleks pszenny dobry gleb bielicowych i pseudobielicowych, rodzaju gleb pyłowych; w podłożu zalega glina. 2 Ags — kompleks pszenny dobry gleb bielicowych i pseudobielicowych — gleby średnie. 7 Bpl — kompleks żytnio-łubinowy gleb brunatnych rodzaju piasków luźnych. 3 zM użytki zielone bagienne i pobagienne gleb murszowych. LS — las.

stalizować, przybierając konsystencję półciekłego smalcu i zmieniając barwę na białokremową. Zapach wówczas stawał się słabszy.

Miód wrzosowy po wydobyciu z plastra był jasnobrązowy, galaretowaty, o bardzo charakterystycznym zapachu kwiatów wrzosu z domieszką woni ściółki leśnej. W smaku czuło się wyraźną goryczkę. Po wykrystalizowaniu miód wrzosowy nadal zachowywał konsystencję ciągnąco-galaretowatą. Zestawienie pochodzenia, barwy i typu gleb opracowanych próbek miodowych przedstawia tabela I.

Skład pyłkowy poszczególnych próbek miodu został wyrażony w procentach. Wybrano następnie po 20 miodów rzepakowych i wrzosowych, w których udział pyłku z głównej rośliny pożytkowej przekraczał dla rzepaku 60%, a dla wrzosu 40%. Wielkości te przyjęto dla obu miodów na podstawie podobnych danych, spotkanych w przytoczonym na wstępie piśmiennictwie. Otrzymano obraz stosunków ilościowych, jakie zachodzą pomiędzy ziarnami pyłku poszczególnych gatunków roślin. Analizę pyłkową miodów rzepakowych przedstawia ryc. 1. Udział pyłku rzepaku osiągał 62—93%. Pyłek towarzyszący pochodził głównie z wierzb, kasztanowca, drzew owocowych, a sporadycznie z rdestu, wężownika (Polygonum bistorta L.), kruszyny i koniczyny białej (Trifolium repens L.). Spotkano pojedynczo pyłek ośmiału, sosny, akacji i truskawki.

Pyłek z niektórych roślin był obecny w przeważającej liczbie próbek, mimo iż występował w znikomym procencie. Charakteryzuje on w pew-

strona 152
L.p. | Nazwa rośliny | liczebność próbek (słupki; podziałka: 5, 10, 15) | %
L.p. Nazwa rośliny %
1 Brassica napus 100
2 Malus typ 95
3 Aesculus sp. 90
4 Salix sp. 85
5 Frangula alnus 70
6 Pinus silvestr. 40
7 Prunus typ 35
8 Centaurea cyanus 35
9 Gramineae nn 35
10 Trifolium rep. 35
11 Ranunculus sp. 30
12 Sinapis arvensis 30
13 Lychnis flos-c. 20
14 Rumex sp. 20
15 Plantago 20
16 Taraxacum off. 20
17 Polygonum bist. 15
18 Fragaria 15
19 Acer pseudopl. 15
20 Trifolium prat. 15
21 Secale cereale 15
22 Betula 10
23 Lotus corn. 10
24 Viola tric. cult. 10
25 Rubus 10
26 Raphanus raph. 10
27 Fagopyrum 10
28 Rosaceae nn 10
29 Acer sp. 10
30 Robinia pseud. 10
31 Vaccinium sp. 5
32 Cerinthe sp. 5
33 Umbelliferae nn 5
34 Taxus baccata 5
35 Alnus 5
36 Caryophyllaceae nn 5
37 Papilionaceae 5
nieznane pojedyńcze 85

Ryc. 2. Frekwencja ziarn pyłku w miodach rzepakowych Frequency of pollen grains in rape honeys

strona 153

nym stopniu roślinność stanowiącą bazę paszową pszczół i świadczy o terminie zbioru nektaru. Z diagramu na ryc. 2 wynika, że w miodach rzepakowych na terenie województwa warszawskiego spotyka się prawie zawsze jako towarzyszące — pyłki drzew owocowych, kasztanowca, wierzby i kruszyny. Osiągają one wysoką frekwencję od 70 do 95%. Obecność od 20 do 40% wykazują między innymi sosna, rośliny wiatropylne, jak trawy, szczawie, babki, kwitnące równocześnie z rzepakiem. Niższą frekwencję, bo od 5—10% wykazują pyłki roślin wskazujące na obecność lasu jak: brzoza, olsza, borówka. Na bliskość osiedli ludz-

Rycina — wykres słupkowy (słupki dzielone wzorami kreskowania); legenda, lewa kolumna: Aesculus hippocastanum; Brassica napus; Centaurea cyanus; Cerinthe sp.; Fragaria; Frangula alnus; Gramineae; Lychnis flos-cuculi; Malus typ; Pinus silvestris; Plantago
strona 154
L.p. | Nazwa rośliny | liczebność próbek (słupki; podziałka: 5, 10, 15) | %
L.p. Nazwa rośliny %
1 Calluna vulgaris 100
2 Trifolium repens 95
3 Raphanus raphan. 95
4 Centaurea cyanus 90
5 Trifolium prat. 90
6 Fagopyrum 90
7 Lupinus sp. 75
8 Brassica napus 55
9 Plantago 40
10 Ranunculus sp. 40
11 Lotus corn. 35
12 Vicia sp. 35
13 Sinapis arvensis 30
14 Salix sp. 20
15 Melampyrum 20
16 Robinia pseud. 20
17 Thymus sp. 15
18 Cirsium 15
19 Rosaceae nn 15
20 Prunus typ 15
21 Papilionaceae nn 10
22 Rumex sp. 10
23 Frangula ainus 10
24 Lythrum sp. 10
25 Rubus 10
26 Melilotus offic. 10
27 Umbelliferae nn 5
28 Rosa sp. 5
29 Trifolium sp. 5
30 Alnus 5
31 Matricaria sp. 5
32 Phlox sp. cult. 5
33 Campanula sp. 5
34 Chenopodiaceae 5
35 Taraxacum typ 5
36 Tilia sp. 5
37 Aesculus sp. 5
38 Fragaria 5
39 Chenopodium 5
40 Caryophyllaceae nn 5
41 Malus typ 5
42 Quercus sp. 5
43 Solidago sp. 5
44 Cruciferae nn 5
nieznane pojedyńcze 85

Ryc. 4. Frekwencja ziarn pyłku w miodach wrzosowych Frequency of pollen grains in heather honeys

strona 155
Żuromin; Mława; Przasnysz; Ostrołęka; Sierpc; Ciechanów; Maków Maz.; Ostrów Maz.; Płońsk; Puttusk; Wyszków; Płock; Gostynin; N. Dwór Maz.; Węgrów; Sokołów Pod.; Sochaczew; WARSZAWA; Wołomin; Minsk Maz.; Siedlce; Łosice; Pruszków; Grodzisk Maz.; Piaseczno; Otwock; Garwolin; Grójec; Ryki

kich wskazuje pyłek bratka ogrodowego i cisu, który w naszych lasach występuje tylko w rezerwatach, natomiast bywa często sadzony w parkach i przy zabudowaniach.

Skład pyłkowy miodów wrzosowych przedstawia ryc. 3. Udział pyłku wrzosu wynosi od 42—79%. Towarzyszą mu głównie koniczyna biała (Trifolium repens L.), gryka, koniczyna czerwona (Trifolium pratense L.) i letnie chwasty z rodziny krzyżowych (Cruciferae), w tym głównie ognicha (Sinapis arvensis L.) i łopucha (Raphanus raphanistrum L.). Sporadycznie większy udział wykazały komonica rożkowa (Lotus corniculatus L.) — 10% i chaber bławatek (Centaurea cyanus L.) — 9%. W kilku miodach wrzosowych spotkano pyłek roślin wiosennych i wczesno-letnich, jak np. z drzew owocowych, akacji, maliny. Może to świadczyć prawdopodobnie o przenoszeniu i mieszaniu miodu z zapasów wcześniejszych wewnątrz ula.

Okres pełni lata sygnalizują pyłek nawłoci, krwawnicy, macierzanki. Wystąpiły one jednak tylko w niewielkim procencie.

Frekwencję pyłku z różnych gatunków roślin w miodach wrzosowych przedstawia ryc. 4. Koniczyna biała (Trifolium repens L.), koniczyna czerwona (Trifolium pratense L.), łopucha (Sinapis arvensis L.), chaber bławatek (Centaurea cyanus L.) i łubin osiągnęły od 75—95% frekwencji.

strona 156
a; b; c
a; b; c
a; b; c

Są to gatunki wierne miodom wrzosowym w województwie warszawskim. Kwitnienie wrzosu i łubinu zbiega się w czasie, w połowie sierpnia, a łubin jest dla pszczół poszukiwanym źródłem pyłku. Mimo iż w plastrach z nadstawek nie było pierzgi, pyłek łubinu w miodach wrzosowych osiągał 75% frekwencji.

Rycina 5 przedstawia miejsca pobrania próbek miodu, położone na obszarze województwa warszawskiego. Występują one na terenach upraw rzepaku ozimego i na wrzosowiskach lub w ich pobliżu. Miody rzepakowe pochodziły z terenów o glebach zaliczanych do kompleksów żytnich i pszennych, od słabych do bardzo dobrych. Miody wrzosowe występowały na terenach leśnych, leżących na luźnych piaskach oraz na glebach murszowych, bagiennych i pobagiennych.

strona 157

STRESZCZENIE

Miody rzepakowe i wrzosowe są spotykane na terenie województwa warszawskiego w powiązaniu z rejonami upraw rzepaku, jak też na wrzosowiskach w większych kompleksach leśnych. Rośliny te są powiązane z charakterystycznymi warunkami siedliskowo-glebowymi.

Udział pyłku rzepaku w miodach rzepakowych przekraczał w każdym przypadku 60%. Jako pyłek towarzyszący, czasem o wysokiej frekwencji, był spotykany pyłek drzew owocowych, wierzb i kasztanowca. Wysoką frekwencją odznaczał się ponadto pyłek kruszyny.

Udział pyłku w miodach wrzosowych przekraczał 40%. Wysoką frekwencję wykazał tu pyłek z następujących gatunków: z koniczyny białej, koniczyny czerwonej, gryki, bławatka i chwastów z rodziny krzyżowych — z ognichy i łopuchy. Łubin, którego pyłek wystąpił w niewielkim procencie udziału, osiągnął wysoką frekwencję w próbkach.

Miody rzepakowe i wrzosowe z terenu województwa warszawskiego mają właściwe cechy organoleptyczne i nadają się do wprowadzenia na rynek jako miody odmianowe. Produkcja ich i kontraktacja byłaby ułatwiona w powiatach Grodzisk Mazowiecki, Pruszków, Garwolin, Mińsk Mazowiecki i Węgrów dzięki występowaniu tam większych upraw rzepaku i wrzosowisk.

LITERATURA

Barbier E. (1958) — Examen pollynique de quelques miels unifloraux. Annales de l’abeille, seria C bis, 2: 73—76.

Commision internationale de botanique apicole (IUSB) (1963) — Méthodes d’analyse pollynique des miels. Annales de l’abeille, seria C bis, 1: 75—76

Demianowicz Z. (1962) — Charakteristik der Einartenhonige. Annales de l’abeille, 7 (4): 25—46.

Demianowicz Z. (1966) — Przyczynek do poznania 8 miodów jednogatunkowych. Pszczeln. Zesz. Nauk. 10 (1-2-3-4): 79—89.

Louveaux J. (1966) — Essai de caractérisation des miels de callune (Calluna vulgaris Slisb.). Annales de l’abeille, 4: 351—358.

Louveaux J., Vergeron Ph. (1964) — Étude du spectre pollynique de quelques miels espagnols. Annales de l’abeille, 4: 329—347.

Maurizio A. (1958) — Beitrage zur quantitativen pollenanalyse des honigs. Annales de l’abeille, seria C bis, 2: 73—76.

Maurizio A. (1959—1960) — Blüte, Nektar, Pollen, Honig. München.

Maerz A., Paul M. R. (1950) — A dictionary of color. New York.

Lunder R. (1954) — Pollenanalytiska undersökningar av svensk honung. Stetens Växtskyddsanstalt, Meddelande, 45: 1—31.

Serwatka E. (1958) — Wyniki analizy pyłkowej miodów wrzosowych z 1958 r. Pszczeln. Zesz. Nauk., 2: 5—66.

strona 158

Woźna J. (1966) — Obraz pyłkowy i barwa niektórych odmianowych miodów handlowych. Pszczeln. Zesz. Nauk., 10 (1-2-3-4): 139—153

Zander E. (1937, 1938) — Beitrage zur Herkunftbestimmung bei Blütenhonig Bd. 1 Berlin, Bd. 2 Leipzig.

ANALYSE POLLINIQUE DES MIELS DU COLZA ET DE LA CALLUNE DANS LE DEPARTÉMENT DE VARSOVIE

Poszwiński L., Warakomska Z.

Resumé

Ce travail a été effectué dans les environs de Varsovie en 1967 et 1968 ans. On a examiné les échantillons de miels de rallonge: du colza (34 échantillons) et de callune (21 échantillons). Analyse pollinique de ces échantillons a été faite selon la méthode Louveax, Vergeron (1964). Le pourcentage du pollen du colza était a pen près 60. Comme pollen d’acopagnement on a trouvé le pollen des arbres fruitiers alnus, dans le miel du colza.

Le pollen de callune franchit 40 pour cent. Comme pollen d’acompagnement on a constatè la présence du pollen: Trifolium repens, T. pratense, Fagopyrum, Cantaurea caynus, et des muvais herbes de la famille Cruciferae. Le pollen de Lupinus a montré une grande fréquence dans ce miel.

Les traveaux executés ont permit de constater, que les miels de colza et de callune possedent dans le département de Varsovie touts les traits nécessaires et caracteristiques et peuvent être contractés comme les miels commerceaux de son sort.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 147, tytuł rosyjski: „МЕТОД” → МЕДОВ
  • s. 147, tytuł rosyjski: „ВОЙЕВОДСТВА” → ВОЕВОДСТВА
  • s. 147, 148 (2×): „Vérgéron” → Vergeron
  • s. 148: „wszytkie” → wszystkie
  • s. 148: „bagetką” → bagietką
  • s. 151, tab. 1, Wołomin: „2 R” → 2 W
  • s. 154, ryc. 4, Lp. 23: „Frangula ainus” → Frangula alnus
  • s. 155, ryc. 5: „Puttusk” → Pułtusk
  • s. 155, ryc. 5: „Minsk Maz.” → Mińsk Maz.
  • s. 155, ostatni akapit: „łopucha (Sinapis arvensis L.)” → łopucha (Raphanus raphanistrum L.)
  • s. 157, literatura: „Commision” → Commission
  • s. 157, literatura (3×): „pollynique” → pollinique
  • s. 157, literatura: „Slisb.” → Salisb.
  • s. 157, 158, literatura (2×): „Beitrage” → Beiträge
  • s. 157, literatura: „Stetens” → Statens
  • s. 158, literatura: „Herkunftbestimmung” → Herkunftsbestimmung
  • s. 158, tytuł francuski: „DEPARTÉMENT” → DÉPARTEMENT
  • s. 158: „Resumé” → Résumé
  • s. 158, résumé: „Louveax” → Louveaux
  • s. 158, résumé: „a pen près” → à peu près
  • s. 158, résumé: „d’acopagnement” → d’accompagnement
  • s. 158, résumé: „d’acompagnement” → d’accompagnement
  • s. 158, résumé: „constatè” → constaté
  • s. 158, résumé: „Cantaurea caynus” → Centaurea cyanus
  • s. 158, résumé: „muvais” → mauvaises
  • s. 158, résumé: „traveaux” → travaux
  • s. 158, résumé: „executés” → exécutés
  • s. 158, résumé: „ont permit” → ont permis
  • s. 158, résumé: „possedent” → possèdent
  • s. 158, résumé: „touts” → tous
  • s. 158, résumé: „caracteristiques” → caractéristiques
  • s. 158, résumé: „commerceaux” → commerciaux

Podobne wpisy