Zrównoważone i pomyślne pszczelarstwo przez cały rok [1]

tekst: Mića Petrović

Artykuł z numeru 1/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Doświadczeniami z prowadzenia pasieki w warunkach geograficznych i klimatycznych Serbii dzieli się jeden z pszczelarzy zamieszkujących ten region. Czy przekazane przez niego zasady gospodarki pasiecznej okażą się przydatne także dla polskich pasieczników?

Wraz ze zmianami klimatu i rosnącym zanieczyszczeniem przyrody spowodowanym powszechnym stosowaniem pestycydów w rolnictwie, a także skażeniem uli środkami chemicznymi przeciwko roztoczom Varroa – pszczelarstwo staje się coraz bardziej ryzykownym i mniej dochodowym zajęciem. 

W przeszłości, aby osiągnąć satysfakcjonujące plony, wystarczyło po prostu utrzymać pszczoły przy życiu i zdrowiu. Żartuję, że udane pszczelarstwo wymagało czterech rzeczy – dwóch, które trzeba było mieć i dwóch, których mieć nie należało. Dwie pierwsze, to dobra lokalizacja pasieki i dobre matki, dwie kolejne, niepożądane, to inwazja Varroa i Nosema

WARUNKI UDANEGO PSZCZELARSTWA

Aby hodowla pszczół przebiegała pomyślnie, konieczne jest spełnienie kilku podstawowych warunków: dobra lokalizacja dla pasieki; silne i zdrowe rodziny; młode i produktywna matki; korzystne źródła nektaru i pyłku; właściwe metody gospodarki pasiecznej dostosowane do rodzaju używanego ula. W literaturze pszczelarskiej można znaleźć wiele zaleceń dotyczących pracy z różnymi typami uli. Mimo że techniki zarządzania, w zależności od modelu, różnią się nieznacznie, to ogólne zasady pozostają takie same dla wszystkich typów uli.

Ważne, aby pamiętać o siedmiu złotych zasadach „liczby 7”.

  • Pod koniec siódmego miesiąca rozpoczyna się siedem najważniejszych tygodni, od przebiegu których zależy dla nasz sukces.
  • Rodziny pszczele, które na początku sierpnia mają mniej niż siedem plastrów należy przeorganizować.
  • Rodzina, która w sierpniu ma siedem plastrów z czerwiem rokuje pomyślne przetrwanie zimy.
  • Jeśli w październiku pszczoły obsiadają siedem plastrów i rodzina dysponuje siedmioma plastrami pełnymi miodu, to jest odpowiednio przygotowana do zimy.
  • Dopóki rodzina nie zajmie wiosną siedmiu plastrów, nie poszerzaj rodni suszem.
  • Dopóki w rodzinie nie ma siedmiu plastrów z czerwiem, nie poszerzaj rodni węzą i nie dodawaj kolejnego korpusu.
  • Gdy rodzina wyprodukuje siedem plastrów miodu, dodaj nadstawkę.

Zasady te dotyczą utrzymywania pszczół w ulach typu Langstroth (L). W przypadku ula typu Dadant Blatt (DB) zastąp liczbę „7” liczbą „5”, a w przypadku ula typu Farrar (F) liczbą „9”.

KALENDARZ PSZCZELARSKI

Pszczelarze, którzy chcą osiągać spójne rezultaty rok po roku, potrzebują czegoś więcej niż tylko kalendarza, który podpowie im, co i kiedy robić. Powinni poznać cykle życia pszczół, roztocza Varroa i innych pasożytów pszczół. Kluczowe jest także rozumienie zależności między ilością i jakością zapasów pokarmu, ilością czerwiu, tendencjami pszczół do rojenia się i wymianą matek. Postaram się przedstawić te relacje w jak najprostszy sposób, zaczynając od podstaw.

UTRZYMUJ SILNE RODZINY

To pierwsza i najbardziej podstawowa zasada pszczelarstwa. Słabe rodziny „są słabe” w pełnym tego słowa znaczeniu. Nie będą produkować miodu, a nawet mogą się osypać. Aby rodzina mogła osiągnąć pożądaną siłę, musi mieć wystarczająco dużo miejsca na wychów czerwiu. Silne rodziny potrzebują: jednego pełnego korpusu gniazdowego  w ulu Dadancie lub dwóch korpusów w ulu Langstrotha lub trzech korpusów w ulu Farrara. To minimalna przestrzeń dla rodzin o każdej porze roku. 

W ciągu roku liczba pszczół w silnej rodzinie zmienia się. W maju może ich być ponad 50 tys., podczas gdy w styczniu – poniżej 15 tys. Oczywiście pszczół nie da się policzyć, dlatego zamiast tego liczymy, ile plastrów (lub całych uliczek) pszczoły obsiadają.

Każdą rodzinę zajmującą wiosną i jesienią mniej niż połowę zalecanych dla danego typu ula plastrów należy połączyć z inną. Silne powinny mieć na początku głównego pożytku nektarowego ok.: osiem plastrów z czerwiem w DB, 10 plastrów z czerwiem  w L lub 15 w ulu F. W Serbii pożytek z robinii akacjowej rozpoczyna się zazwyczaj około 7 maja, więc aby osiągnąć maksymalną liczbę pszczół w tym czasie, harmonogram rozwoju czerwiu powinien wyglądać mniej więcej tak, jak w tabeli 2.

WYCHÓW CZERWIU, POPULACJA PSZCZÓŁ I KONTROLA CHORÓB

Wychów czerwiu ustaje na początku grudnia i zazwyczaj w tym miesiącu nie ma go wcale w rodzinach (ryc. 2 –  niebieska linia). Spadek liczby dorosłych pszczół w okresie zimowym nie jest natomiast tak gwałtowny (ryc. 2 – różowa linia), jak można by się spodziewać na podstawie wstrzymania wychowu czerwiu. Jest to spowodowane tym, że wylęgające się jesienią pszczoły zimowe żyją znacznie dłużej niż letnie dzięki fizjologicznemu przystosowaniu do przetrwania tej pory roku. Poza tym to pokolenie pszczół nie jest wyczerpane zbieraniem pokarmu. W styczniu wychów czerwiu rozpoczyna się ponownie i gwałtownie wzrasta. Królowa rozpoczyna czerwienie, składając mniej niż 100 jaj dziennie. Wraz z wydłużaniem się dni, co stanowi sygnał dla rodzin, aby przygotowały się na pierwszy dopływ nektaru, intensyfikuje składanie jaj.

Ten artykuł pochodzi z numeru 1/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 1/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Styczeń 2026

  1. Reklama i marketingIntencje zakupowe konsumentów miodu oraz akceptacja wyższej cenyEwa W. Ziemba, Dariusz Grabara pełna treść po wykupieniu11 min
  2. ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele uzupełnienie mieszanek ziołowych ojca Grzegorza Sroki [3]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
  3. InneEuropean Mead Makers Conference 2026Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
  4. Gospodarka pasiecznaStyczeń: zerkać w przyszłość, przyglądać się przeszłościJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  5. Gospodarka pasiecznaZrównoważone i pomyślne pszczelarstwo przez cały rok [1]Mića Petrovićdostępny dla Ciebie18 min
  6. Gospodarka pasiecznaChów pszczół na terenie kompleksu leśnegoSławomir Bakier pełna treść po wykupieniu16 min
  7. Gospodarka pasiecznaGdy pszczelarza wspiera aplikacja – nowoczesne pasieki w praktycePiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  8. Pożytki i zapylanieO pożytku z podbiału pospolitego i mniszka lekarskiegoBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu7 min
  9. Produkty pszczeleZwiązki fenolowe w produktach pszczelich – naturalna broń przeciw wolnym rodnikomKatarzyna Jaśkiewicz pełna treść po wykupieniu7 min

Podobne wpisy