Zrównoważone pszczelarstwo u podnóża Karkonoszy (org. Udržitelné včelaření v podhůří Krkonoš)

tekst: Jan Pšenička

Artykuł z numeru 7/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Racjonalne pszczelarstwo jest ściśle powiązane ze zrównoważonym rozwojem populacji pszczół w pasiece. Każdej wiosny pszczelarze z niepokojem udają się na pierwszą, wiosenną inspekcję, która często wiąże się z liczeniem zimowych strat. Czasami są one spowodowane błędami popełnionymi przez pszczelarza, czasami niedostatkiem pokarmu czy różnymi chorobami. Zrównoważone pszczelarstwo może być problemem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym nie tylko dla początkujących pszczelarzy.

W Czechach pszczelarstwo ma długą tradycję. Obecnie należymy do krajów o największej populacji pszczół w Europie. Wiąże się to z wyzwaniami, takimi jak dostępność pastwisk dla pszczół, występowanie i przenoszenie chorób pszczół, lokalne lub powszechne upadki rodzin. W związku ze zmieniającym się klimatem i intensywnym stosowaniem środków chemicznych w rolnictwie i leśnictwie, pszczelarze stają przed koniecznością dostosowania pszczelarstwa do nowej sytuacji. Moja pasieka znajduje się u podnóża Karkonoszy, co w dużej mierze determinuje metody chowu pszczół ze względu na położenie, warunki klimatyczne, opady deszczu, skład roślin nektarodajnych, długość i intensywność trwania pożytku nektarowego. W 2020 roku nasz mikroregion został dotknięty masową zagładą rodzin, spowodowaną silnym zakażeniem pszczół wirusem zdeformowanych skrzydeł (DWV), przenoszonym przez roztocza Varroa destructor. Zginęło wówczas od 80 do 100 proc. rodzin pszczelich. Niektórzy pszczelarze nie odnowili swoich pasiek, a inni długo próbowali rozwiązać jednocześnie kilka problemów, zastanawiając się skąd wziąć nowe rodziny, gdzie je ustawić i jaki wpływ na zdrowie lokalnej populacji pszczół będzie miał fakt, że zostaną tu wprowadzone rodziny z różnych części kraju. Szukałem wraz z nimi odpowiedzi na te kluczowe pytania. Kupowanie rodzin po to, by zastąpić nimi martwe jest nieopłacalne w dłuższej perspektywie. Próbowałem znaleźć rozwiązanie, które pozwoliłoby na kontynuowanie pszczelarstwa bez potrzeby dodatkowych nakładów finansowych, przy jednoczesnym utrzymaniu puli genowej pszczół, które przetrwały masową śmiertelność. Chciałem, aby mogli je wykorzystać także inni pszczelarze z mojego regionu. 

KRYTYCZNE CZYNNIKI PSZCZELARSTWA NA PRZEDGÓRZU 

Przedgórze Karkonoskie cechuje surowy krajobraz, utworzony przez niezliczone doliny i wzgórza, których najwyższe szczyty sięgają 700 m n.p.m. Występuje tu większy udział zalesień zarówno monokulturami świerkowymi, jak i lasami mieszanymi. Dominującymi gatunkami drzew są świerki, jodły, modrzewie, wierzby, buki, klony, olsze, lipy, jarzębiny i jesiony. Pasma leśne są luźno połączone łąkami o zróżnicowanej kompozycji wieloletnich traw i kwitnących ziół. Wokół mojej pasieki znajduje się kilka sadów i ogrodów, ale nie ma intensywnie uprawianych pól rzepaku. Zanim pojawi się pierwszy wiosenny pożytek pyłkowy i nektarowy, głównym jego źródłem są wierzby rosnące w dolinie wzdłuż górskiego strumienia. Dla chowu pszczół krytycznym zagrożeniem są przede wszystkim okresy zimowe i wiosenne, często z obfitymi opadami śniegu i bardzo zmienną pogodą. Wraz z postępującą zmianą klimatu niskie temperatury zimą nie są już tak istotne, aczkolwiek krótsze okresy z temperaturami poniżej -20°C nie są wyjątkiem. 

Jednak tym, co naprawdę martwi pszczelarzy, są długie i zimne przedwiośnia i wiosny. Mają one fundamentalny wpływ na wiosenny rozwój rodzin i wychów czerwiu. Siła rodzin w krytycznym okresie zmiany pokoleniowej pszczół długowiecznych na krótkowieczne zasadniczo wpływa na zdolność wykorzystania bogatego pożytku wiosennego. Opóźnia się również możliwość wczesnowiosennego tworzenia odkładów i hodowli matek. Bliskość gór powoduje, że pogoda zmienia się szybko w ciągu dnia, niespodziewanie pojawiają się nagłe opady deszczu i spadki temperatury, co znacznie ogranicza matkom możliwość odbycia lotów godowych. Bywają lata, kiedy z powodu pogody z lotów godowych nie wraca nawet 30 proc. matek. Możemy jednak oszukać pogodę i mieć matki już w kwietniu, a nawet w marcu. Jak zatem to zrobić? 

Ten artykuł pochodzi z numeru 7/2025

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 7/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Lipiec 2025

  1. Ludzie-miejsca-wydarzeniaTargi Pszczelarskie i Tradycyjnej Żywności w Karczowiskach Górnych k/ElblągaRedakcja pełna treść po wykupieniu3 min
  2. Ludzie-miejsca-wydarzeniaWielka Wystawa Pszczół – pięciolecie akcji Together for Bees Premiera: w Wielki Dzień Pszczół 8 sierpnia 2025, Wolny Jazdów, WarszawaRedakcja pełna treść po wykupieniu3 min
  3. Moja gospodarka pasiecznaSelekcja – droga do utrzymania silnych i zdrowych rodzin pszczelich [3]Wojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu5 min
  4. Gospodarka pasiecznaZrównoważone pszczelarstwo u podnóża Karkonoszy (org. Udržitelné včelaření v podhůří Krkonoš)Jan Pšeničkadostępny dla Ciebie17 min
  5. Hodowla pszczółOchrona zasobów genetycznych pszczół w północno-wschodniej PolsceJakub Słomiński pełna treść po wykupieniu4 min
  6. Pożytki i zapylanieO pyleniu i wydajności pyłkowejBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu4 min
  7. Produkty pszczeleLepkość mioduSławomir Bakier pełna treść po wykupieniu7 min
  8. Opinie, rady, odpowiedziPierwsza pomoc dla pszczelarzy: zadławienia i krwawieniaPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu7 min
  9. Ludzie-miejsca-wydarzeniaZespół do kontroli Varroa w dążeniu do uzyskania pszczół opornych na inwazję tego pasożytaJerzy Wilde pełna treść po wykupieniu15 min
  10. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczoły na fiordach – relacja z konferencji SCAPE 2024Aleksandra Splitt, Jacek Jachuła pełna treść po wykupieniu10 min

Podobne wpisy