Chów pszczół na terenie kompleksu leśnego

tekst: prof. dr hab. inż. Sławomir Bakier

Artykuł z numeru 1/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Owady zapylające są nieodzownym elementem ekosystemu leśnego. Czy utrzymywanie rodzin pszczelich wyłącznie na terenie lasu wymaga modyfikacji tradycyjnych metod gospodarki pasiecznej?  Jakie są wady i zalety leśnej pasieki? 

Tym razem pragnę podzielić się z Czytelnikami doświadczeniem zdobytym podczas pięciu lat prowadzenia pasieki usytuowanej w głębi lasu, gdzie pszczoły mogą korzystać jedynie z leśnej flory. Od 2020 roku, kiedy to postanowiłem zrezygnować z intensywnej gospodarki pasiecznej na rzecz ekstensywnej, chów pszczół prowadzę w Puszczy Knyszyńskiej.  Zrezygnowałem z przewożenia rodzin na różne pożytki, więc przez cały rok stacjonują w jednym miejscu – w środowisku leśnym, które po części jest siedliskiem borowym, a częściowo lasem mieszanym. Tak jak w większości siedlisk borowych dominuje w nim sosna z niewielką ilością świerka. Sporadycznie można też spotkać modrzew. Siedliska leśne są bogatsze w gatunki – rosną w nich dęby, brzozy, osiki, olchy, jesiony, leszczyny i stosunkowo dużo lipy. 

Obecność lip jest efektem specyficznych uwarunkowań historycznych i własnościowych. Na mniej więcej kilometrowym odcinku leśnej drogi rosną stare lipy, tworzące aleję, która stanowi chroniony prawem pomnik przyrody. Przed stu laty droga ta prowadziła do położonego w lesie dworu. W wyniku wkroczenia Armii Czerwonej na wschodnie rubieże Rzeczypospolitej w 1939 roku i ideologicznego rozprawienia się z „burżujstwem”, po zabudowaniach dworskich pozostało jedynie kilka niewielkich wzniesień porośniętych wieloletnimi drzewami. Nasiona tych starych przydrożnych lip wysiewały się w głąb lasu, a ich siewki nie były wycinane przez leśników, ponieważ przyległe do alei lipowej działki stanowią własność prywatną. W ten sposób powstało kilka hektarów lasu lipowo-sosnowego z egzemplarzami lip w różnym wieku – od rocznych do blisko pięćdziesięcioletnich. To właśnie ta aleja lipowa i liczna populacja tych drzew w okolicy była głównym powodem zakupu działki, na której ustawiona jest moja pasieka. Miałem bowiem nadzieję na pozyskiwanie leśnego miodu lipowego. 

W tym miejscu warto wspomnieć, że lipy w siedliskach leśnych użyźniają glebę i powodują ich silne zakrzewienie. Można w nich wówczas spotkać leszczynę, kruszynę, jarzębinę, czeremchę zwyczajną i czarny bez. W efekcie pierwszy poziom lasu stanowi gęstwinę, która skutecznie utrudnia rozwój siewkom lipy, osiki, jesionu czy brzozy, które próbują się przebić do światła. Jest to doskonałe schronienie dla dzikich zwierząt. Lip nie znajdziemy natomiast w lesie gospodarczym. Ze względu na niską wartość handlową drewna lipowego ten cenny biocenotyczny gatunek jest systematycznie eliminowany przez leśników.

Tak jak wspomniałem, w tym miejscu pszczoły trzymam już pięć lat. Aby nie być gołosłownym, zamieszczam zdjęcia satelitarne terenu, gdzie znajduje się moja pasieka (fot.1). Ule w pasiece ustawione są koliście (fot. 2), co minimalizuje błądzenie pszczół. Po lewej stronie pasieczyska (od strony zachodniej) rozpościera się kilkuhektarowa działka, na której Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (PTOP) prowadzi ekstensywne zasiewy żyta lub owsa dla zwierząt leśnych. Teren położony nieco dalej na zachód to podmokłe łąki, koszone raz lub dwa razy w roku (zależnie od warunków pogodowych). Wspomnę, w formie ciekawostki, że w okolicy znajduje się gniazdo orlika krzykliwego.

Ule ustawione koliście na pasieczysku wzdłuż ściany lasu

Kwitnienie lip latem 2021 roku

Gdy planowałem przewiezienie pasieki w ten rejon, znajomi pszczelarze doradzali mi, abym najpierw ustawił kilka rodzin i sprawdził, czy przeżyją.  Twierdzili, że teren jest ubogi w pożytki, przez co utrzymanie większej liczby rodzin przez cały rok nie będzie możliwe. W czerwcu 2020 roku przewiozłem tu 30 pni. W ciągu lata utworzyłem kilkanaście odkładów i w rezultacie zazimowałem ok. 40 rodzin. Tamtego lata zbiory miodu rzeczywiście były słabe – zaledwie kilka kilogramów z rodziny. W czasie, gdy pszczoły pojawiły się na pasieczysku (w czerwcu) malina z kruszyną (dwa główne pożytki na tym terenie) już praktycznie przekwitły, a lipa prawie nie nektarowała.

Ten artykuł pochodzi z numeru 1/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 1/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Styczeń 2026

  1. Reklama i marketingIntencje zakupowe konsumentów miodu oraz akceptacja wyższej cenyEwa W. Ziemba, Dariusz Grabara pełna treść po wykupieniu11 min
  2. ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele uzupełnienie mieszanek ziołowych ojca Grzegorza Sroki [3]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
  3. InneEuropean Mead Makers Conference 2026Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
  4. Gospodarka pasiecznaStyczeń: zerkać w przyszłość, przyglądać się przeszłościJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  5. Gospodarka pasiecznaZrównoważone i pomyślne pszczelarstwo przez cały rok [1]Mića Petrović pełna treść po wykupieniu18 min
  6. Gospodarka pasiecznaChów pszczół na terenie kompleksu leśnegoSławomir Bakierdostępny dla Ciebie16 min
  7. Gospodarka pasiecznaGdy pszczelarza wspiera aplikacja – nowoczesne pasieki w praktycePiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  8. Pożytki i zapylanieO pożytku z podbiału pospolitego i mniszka lekarskiegoBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu7 min
  9. Produkty pszczeleZwiązki fenolowe w produktach pszczelich – naturalna broń przeciw wolnym rodnikomKatarzyna Jaśkiewicz pełna treść po wykupieniu7 min

Podobne wpisy