REAKCJA RODZINY PSZCZELEJ NA ZMIANY TEMPERATURY OTOCZENIA

tekst: Bożena Chuda-Mickiewicz, Jarosław Prabucki, Zbigniew Kostrzewa

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVII, 1993 — Bożena Chuda-Mickiewicz, Jarosław Prabucki, Zbigniew Kostrzewa

strona 51

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVII 1993

Bożena Chuda-Mickiewicz, Jarosław Prabucki

Zakład Pszczelnictwa AR, ul. Dra Judyma 20, 71-466 Szczecin

Zbigniew Kostrzewa

Pracownia Pomiarów Elektronicznych AR, ul. Papieża Pawła VI 1, 71-442 Szczecin

Streszczenie

Reakcja rodziny pszczelej na zmiany temperatury otoczenia wyraża się zmianami koncentracji kłębu zimujących pszczół. Centrum cieplne kłębu w okresie krótkotrwałych spadków temperatury zewnętrznej nie podlega przestrzennemu przemieszczaniu i utrzymuje ciepłotę około 34°C. Zimująca rodzina w okresach podwyższonej temperatury zewnętrznej przy około 7°C wykazuje tendencję do rozproszenia. Wzrost temperatury otoczenia w zakresie temperatury ujemnej o 1°C powoduje podwyższenie ciepłoty gniazda o 0,43°C zaś w zakresie temperatury dodatniej (do +6,8°C) o 0,31°C.

Słowa kluczowe: temperatura, izoterma, rodzina, pszczoła, ul.

WPROWADZENIE

Specyficzną cechą rodziny pszczelej jest tzw. mechanizm regulacji temperatury. Dzięki niemu pszczoła miodna Apis mellifera L. ma możność utrzymania właściwej ciepłoty gniazda w celu wychowu czerwiu oraz egzystencji w niekorzystnych warunkach środowiska. Phillips i Demuth oraz Wilson i Milam (Johanson’s 1979) stwierdzili, że przy spadku temperatury zewnętrznej z 19 do 14°C pszczoły w gnieździe tworzą małe grupki, które przy dalszym jej obniżaniu do 10°C schodzą się w kłąb. Zdaniem Dolittl’a (Minnick i Murphy 1974) pszczoły formują kłąb zimowy przy zewnętrznej temperaturze wahającej się w granicach od +11,1 do -3,3°C. Określenie krytycznej temperatury zewnętrznej zmuszającej pszczoły do tworzenia kłębu nie jest możliwe gdyż skłonność ta jest modyfikowana przez wiele czynników, między innymi przez: siłę i kondycję rodziny oraz właściwości izolacyjne materiału z jakiego wykonano ul. Parametry te podobnie jak obecność lub brak czerwiu czy też matki w rodzinie, konstrukcja ula i warunki pogodowe decydują o termice gniazda rodziny pszczelej (Büdel 1950, Es’kov 1974, 1981, Ritter 1982, Szabo 1985).

W centrum bezczerwiowego kłębu zimowego pszczoły utrzymują

strona 52

temperaturę w zakresie od 20 do 25°C (Simpson 1961, Owens 1971), wychowując czerw z jednej strony plastra podnoszą ją w granicach od 25,5 do 33,3°C, zaś pielęgnując czerw po obu jego stronach od 33,3 do 34,4°C (Owens 1971). Cytowane przedziały temperatury utrzymywane są nawet wówczas gdy mają miejsce gwałtowne zmiany temperatury otoczenia (Minnick i Murphy 1974). Zatem obecność czerwiu w rodzinie decyduje o średniej temperaturze gniazda. Ritter (1982) obserwował, że przeciętna ciepłota trójplastrowego ula zawierającego czerw kryty była wyższa o 6°C w porównaniu do rodziny pozbawionej czerwiu. Spadek temperatury otoczenia o 1°C powodował wzrost różnicy między średnią temperaturą gniazda a otoczeniem o 0,7°C w rodzinie wychowującej czerw, zaś bez czerwiu o 0,4°C. Podobnie badania przeprowadzone przez Owensa (1971) nad przewodnictwem cieplnym ula Langstrotha wykazały, że reakcja rodziny pszczelej na zmiany temperatury zewnętrznej uzależniona jest od konstrukcji ścian ula. Rodziny bytujące w nieocieplonych ulach reagowały szybciej (1-2 godziny), a w ulach z dodatkową izolacją zewnętrzną – wolniej, gdyż, po upływie od 6 do 8 godzin. Owens (1971) stwierdził ponadto, że wzrost temperatury otczenia o 1°C powodował zwiększenie objętości kłębu o 8,14 cala w ulach nieocieplonych zaś o 10,59 cala w ulach z dodatkową izolacją zewnętrzną. Wynika stąd że temperatura gniazda i rozprzestrzenianie kłębu wewnątrz ula uzależnione jest również od właściwości cieplnych materiału z którego wykonano ul. Natomiast rodziny zimujące w jednakowych ulach zarówno słabe jak i silne reagują podobnie na zmiany temperatury otoczenia, Severson i Erickson (1990) wykazali, że przy spadku temperatury otoczenia z 4 do -29°C objętość i powierzchnia kłębu zmieniały się odpowiednio o 55 i 44%.

Podjęte badania miały na celu prześledzenie rozkładu temperatury w gnieździe bezczerwiowej rodziny pszczelej bytującej w ulu ocieplonym w początkowym okresie jej zimowli przy znacznych lecz krótkotrwałych zmianach temperatury otoczenia.

MATERIAŁ I METODY

Obserwacje nad reakcją rodziny pszczelej na zmiany temperatury otoczenia przeprowadzono w listopadzie 1988 roku w pasiece Akademii Rolniczej w Szczecinie.

Rodzina pszczela bytująca w 10 ramkowym ulu wielkopolskim (ramka: 360 x 260 mm), dwuściennym (płyta pilśniowa twarda) z wewnętrznym wypełnieniem styropianem o grubości 4 mm, o ciepłym zestawie ramek, zaopatrzona została w 84 czujniki termistorowe. Czujniki rozmieszczone były w uliczkach międzyramkowych na trzech poziomach gniazda: poziom I-8,0 cm od powałki ula, poziom II-14,5 cm i poziom III-21,5 cm od powałki ula. Tak rozmieszczone trzypoziomowe piony czujników tworzyły cztery rzędy (A, B,

strona 53
rysunek perspektywiczny ula (prostopadłościan, krawędzie niewidoczne przerywane) z kropkami oznaczającymi położenie czujników. Opisy na rysunku: wzdłuż lewej górnej krawędzi numery uliczek 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8; na lewej krawędzi pionowej poziomy I, II, III; pod dolną krawędzią rzędy A, B, C, D.

Ryc. 1. Przestrzenne rozmieszczenie czujników termistorowych w ulu wielkopolskim o ciepłym zestawie ramek The spatial position of temperature-sensitive resistors in the hive with the warm set frames

I, II, III – rozmieszczenie czujników w układzie poziomym (trzy poziomy – 32 czujniki) arrangement of sensors in the horizontal area (three levels – 32 sensors) A, B, C, D – rozmieszczenie czujników w układzie pionowym (cztery rzędy po 24 czujniki) arrangement of sensors in the vertical area (four rows 24 sensors each) 2 ÷ 8 – uliczki międzyramkowe, w których zainstalowano czujniki termistorowe (w każdej uliczce po 12 czujników w trzech poziomach i czterech zestawach pionowych) frame interspace, in witch temperature-sensitive resistors are installated (twelve sensors for each frame interspace in three levels and in four vertical sets)

C, D) w przekrojach przód – tył ula. Skrajne rzędy czujników (A, D) oddalone były od ścian bocznych ula o 3,7 cm, wewnętrzne (B i C) o 13,7 cm. Odległość między rzędami wynosiła 10 cm (ryc. 1). W rezultacie pod kontrolą termiczną, licząc od drugiej uliczki znalazło się siedem przestrzeni międzyramkowych.

Temperaturę otoczenia kontrolowano przy pomocy dwóch czujników termistorowych umieszczonych na zewnątrz ula.

Wszystkie termistorowe czujniki współpracowały z komputerowym systemem pomiarowym rejestrującym w przedziałach dwugodzinnych aktualne odczyty na dyskach.

Badania skoncentrowano na analizie zależności pomiędzy średnią temperaturą otoczenia, a średnią temperaturą gniazda w dwóch okresach spadku temperatury zewnętrznej. W pierwszym okresie (18.XI do 22.XI) przy

strona 54

amplitudzie około 13°C (od +6,2 do -7,4°C) i w drugim (25.XI do 28.XI) przy amplitudzie około 6°C (od +6,8 do +1,2°C). Badane okresy przedzielone były trzydobowym wzrostem temperatury otoczenia z -7,4 do +6,8 °C (ryc. 2).

Analiza uzyskanych wyników polegała na wykreśleniu przy wykorzystaniu programu komputerowego Surfer izoterm dla przekroju poziomego gniazda poprowadzonego przez jego centrum cieplne. Otrzymany w ten sposób układ izolinii obrazujący powierzchnię gniazda zajmowaną przez kłąb pozwolił na określenie jego reakcji na zmiany temperatury otoczenia. Zagęszczenie izolinii o wartościach od 9 do 35°C świadczyło o umiejscowieniu kłębu.

Pionowy rozkład temperatury kłębu uzyskano analizując wskazania czujników w uliczce międzyplastrowej objętej najwyższymi wskazaniami czujników. W ten sposób postępując można było prześledzić charakter zmian temperatury wewnętrznej ula zarówno w układzie poziomym jak i pionowym.

Przy określeniu charakteru zmian i zależności temperatury gniazda od temperatury otoczenia wykorzystano współczynniki regresji i korelacji, ułożono równania regresji prostoliniowej i wykładniczej, a ich funkcje przedstawiono graficznie (Eland 1964).

WYNIKI

a. Poziomy rozkład temperatury gniazda.

Pierwszy spadek temperatury otoczenia (18.XI – 22.XI) poprzedzony był okresem wyrównanej ciepłoty powietrza około 6°C. Począwszy od 18 listopada temperatura zaczynała obniżać się, uzyskując wartość minimalną (-7,4°C) 22 listopada (ryc. 2). Układ izoterm gniazda na początku spadku temperatury (19.XI) przy wskazaniach zewnętrznych +2°C miał charakter bardzo luźny. Średnia temperatura wewnętrzna ula przewyższała 10°C. Izoterma 9°C zakreślała powierzchnię niemal całego gniazda (ryc. 3a). Najwyższą temperaturę odnotowano w środkowej części gniazda. Temperatura piątej uliczki międzyramkowej w okolicach przy ścianach ula przekraczała 15°C, zaś w części środkowej dochodziła do 36,75°C. W tym miejscu zlokalizowany był ośrodek cieplny kłębu. Po trzech dobach gdy średnia temperatura zewnętrzna osiągnęła -7,4°C (średnia dobowa) i minimalną -12,9°C izotermy wnętrza ula uległy wyraźnemu zagęszczeniu (ryc. 3b). Izolinia 9°C obejmowała zaledwie 5 uliczek międzyramkowych, zaś ciepłota ponad ½ części gniazda spadła poniżej 9°C, ograniczając przestrzeń kłębu o około 50%.

Część środkowa kłębu mieszcząca się nadal w piątej uliczce międzyramkowej utrzymywała temperaturę 35,75°C. Zatem w stosunku do stanu wyjściowego, centrum kłębu ochłodziło się o 1°C (ryc. 3a, b).

Drugi spadek temperatury otoczenia (25.XI – 28.XI) o amplitudzie około 6°C miał miejsce w zakresie temperatury dodatniej (od +6,8 do +1,1°C) i po-

strona 55
wykres liniowy pięciu krzywych. Legenda nad wykresem: —•— a; —+— b; ···✱··· c; --□-- e; —×— d. Oznaczenia krzywych powtórzone przy prawej krawędzi wykresu (od góry): e, d, c, b, a.

Ryc. 2. Temperatura zewnętrzna w okresie badań oraz jej wpływ na kształtowanie się temperatury gniazda The exterior temperature in the test period and its influence on the nest temperature a – minimalna temperatura zewnętrzna – minimum exterior temperature b – średnia temperatura zewnętrzna – average exterior temperature c – maksymalna temperatura zewnętrzna – maximum exterior temperature d – średnia temperatura teoretyczna gniazda – average theoretical nest temperature e – średnia temperatura rzeczywista gniazda – average actual nest temperature

przedzony był trzydobowym skokiem z -7,4 do +6,8°C (ryc. 2).

Maksymalną temperaturę zewnętrzną odnotowano 25 listopada. W dniu tym rozkład izoterm wnętrza ula miał charakter rozrzuconych ośrodków cieplnych o temperaturze przekraczającej +14°C. Niższą od 9°C temperaturę wnętrza zarejestrowano tylko na powierzchni około ¼ całości gniazda. Znamienne jest jednak to, że najwyższą ciepłotę odnotowano w narożniku ula, zaś w uliczce piątej, wcześniej wyróżniającej się najwyższą ciepłotą, temperatura nie przekraczała 16,1°C. Można więc przypuszczać, że pszczoły zareagowały na ocieplenie rozpadem kłębu zimowego (ryc. 4a).

Po trzech dobach temperatura zewnętrzna spadła o około 6°C wywołując koncentrację kłębu w części środkowej gniazda. Również i tym razem najwyższą ciepłotę odnotowano w piątej uliczce międzyplastrowej (ryc. 4b). Zatem kłąb powrócił do swej pierwotnej lokalizacji. Układ izoterm i ich koncentracja uzyskały kształt zbliżony do przebiegu izolinii charakterystycznych przy ujemnej temperaturze zewnętrznej.

b. Pionowy rozład temperatury kłębu.

Piąta przestrzeń międzyramkowa charakteryzowała się, jak to wcześniej wykazano (ryc. 3 i 4) najwyższymi odczytami temperatury. Struktura układu izoterm w początkowym okresie spadku temperatury zewnętrznej miała charakter dzwonu. Jego zewnętrzną powierzchnię wyznaczała izoterma 14°C zakreślająca ponad ¾ powierzchni ramki. Centrum kłębu charakteryzujące się temperaturą 36,75°C umieszczone było w części dolnej ramki (ryc. 5a).

strona 56
mapa izoterm, przekrój poziomy gniazda. Oś pionowa: rzędy A, B, C, D (od dołu); oś pozioma: uliczki 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8. Opisy izoterm: 14, 19, 24, 29 (wokół punktu C–5 dodatkowa mała izolinia zamknięta bez opisu). Przy każdym z 28 punktów pomiarowych wydrukowana wartość temperatury — pole liczbowe

Ryc. 3. Rozkład temperatury w gnieździe (przekrój poziomy) The disposition of temperature in the nest (horizontal section) a. 19 listopada 1988 roku, godz. 15.13, temperatura zewnętrzna +2,0°C November 19th 1988, 15:13 hrs., exterior temperature +2,0°C

mapa izoterm, przekrój poziomy gniazda. Oś pionowa: rzędy A, B, C, D (od dołu); oś pozioma: uliczki 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8. Opisy izoterm: 9, 14, 19, 24, 29. Przy każdym z 28 punktów pomiarowych wydrukowana wartość temperatury — pole liczbowe pominięte (zob. Uwagi transkrypcyjne).

b. 22 listopada 1988 roku, godz. 7.13, temperatura zewnętrzna -12,9°C November 22nd 1988, 07:13 hrs., exterior temperature -12,8°C

strona 57
mapa izoterm, przekrój poziomy gniazda. Oś pionowa: rzędy A, B, C, D (od dołu); oś pozioma: uliczki 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8. Opisy izoterm: 9, 14, 19 (kilka małych izolinii zamkniętych bez opisu). Przy każdym z 28 punktów pomiarowych wydrukowana wartość temperatury — pole liczbowe pominięte (zob. Uwagi

Ryc. 4. Rozklad temperatury w gnieździe (przekrój poziomy) The disposition of temperature in the nest (horizontal section) a. 25 listopada 1988 roku, godz. 13.17, temperatura zewnętrzna +7,4°C November 25th 1988, 13:17 hrs., exterior temperature +7,4°C

mapa izoterm, przekrój poziomy gniazda. Oś pionowa: rzędy A, B, C, D (od dołu); oś pozioma: uliczki 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8. Opisy izoterm: 9, 14, 19, 24, 29. Przy każdym z 28 punktów pomiarowych wydrukowana wartość temperatury — pole liczbowe pominięte (zob. Uwagi transkrypcyjne).

b. 28 listopada 1988 roku, godz. 1.17, temperatura zewnętrzna -2,5°C November 28th 1988, 01:17 hrs., exterior temperature -2,5°C

strona 58
mapa izoterm, przekrój pionowy piątej przestrzeni międzyramkowej. Oś pozioma (u góry): rzędy A, B, C, D; oś pionowa: poziomy I, II, III (od góry). Opisy izoterm: 14, 19, 24, 29 (wokół punktu C–III dodatkowa mała izolinia zamknięta bez opisu). Przy każdym z 12 punktów pomiarowych wydrukowana (pionowo

Ryc. 5. Rozkład temperatury w piątej przestrzeni międzyramkowej (przekrój pionowy) The disposition of temperature in the fifth frame iterspace (vertical section) a. 19 listopada 1988 roku, godz. 15.13, temperatura zewnętrzna +2,0°C November 19th 1988, 15:13 hrs., exterior temperature +2,0°C

mapa izoterm, przekrój pionowy piątej przestrzeni międzyramkowej. Oś pozioma (u góry): rzędy A, B, C, D; oś pionowa: poziomy I, II, III (od góry). Opisy izoterm: 9, 14, 19, 24, 29 (wokół punktu C–III dodatkowa mała izolinia zamknięta bez opisu). Przy każdym z 12 punktów pomiarowych wydrukowana (pion

b. 22 listopada 1988 roku, godz. 7.13, temperatura zewnętrzna -12,9°C November 22nd 1988, 07:13 hrs., esterior temperature -12,9 °C

strona 59
mapa izoterm, przekrój pionowy piątej uliczki międzyramkowej. Oś pozioma (u góry): rzędy A, B, C, D; oś pionowa: poziomy I, II, III (od góry). Opisy izoterm: 9, 14 (wokół punktu C–II izolinia zamknięta bez opisu). Przy każdym z 12 punktów pomiarowych wydrukowana (pionowo) wartość temperatury — pole

Ryc. 6. Rozkład temperatury w piątej uliczce międzyramkowej (przekrój pionowy) The disposition of temperature in the fifth frame interspace (vertical section) a. 25 listopada 1988 roku, godz. 13.17, temperatura zewnętrzna +7,4°C November 25th 1988, 13:17 hrs., exterior temperature +7,4°C

mapa izoterm, przekrój pionowy piątej uliczki międzyramkowej. Oś pozioma (u góry): rzędy A, B, C, D; oś pionowa: poziomy I, II, III (od góry). Opisy izoterm: 9, 14, 19, 24, 29. Przy każdym z 12 punktów pomiarowych wydrukowana (pionowo) wartość temperatury — pole liczbowe pominięte (zob. Uwagi transk

b. 28 listopada 1988 roku, godz. 1.17, temperatura zewnętrzna -2,5°C November 28th 1988, 01:17 hrs., exterior temperature -2,5°C

strona 60

Izotermy pośrednie ułożone były warstwowo, a ich wartość zmniejszała się w miarę przemieszczania ku górze ramki.

Minimalną temperaturę otoczenia -12,9°C odnotowano 22 listopada obserwując jednocześnie wyraźne ochłodzenie gniazda. Układ izoterm uległ zagęszczeniu. Izoterma o wartości 14°C zakreślająca uprzednio obszar ¾ ramki, wyznaczyła powierzchnię około ½ ramki. Charakterystyczny układ dzwonu został jednak zachowany, zmniejszyły się tylko jego proporcje. Lokalizacja centrum cieplnego nie uległa zmianie (ryc. 5b).

Postępujący proces wzrostu średniej temperatury zewnętrznej z -7,4 do 6,8°C spowodował rozpad kłębu zimowego (ryc. 4). Potwierdzenie tego zjawiska uzyskano w trakcie analizy pionowego układu temperatury w piątej uliczce miedzyplastrowej (ryc. 6a). Opisywana wcześniej struktura dzwonu uległa zanikowi. Temperatura spadła, zaś zauważalny wcześniej ośrodek podwyższonej ciepłoty uległ zanikowi. W jego miejsce pojawiły się dwa miejsca znacznie oddalone od siebie o temperaturze nieco przewyższającej 16°C.

Ponowny spadek średniej temperatury zewnętrznej do +1,1°C a minimalnej do -2,5 °C odzwierciedlał się powrotem kłębu do struktury dzwonu (ryc. 6b). Można więc twierdzić, że zimujący kłąb, nawet po chwilowym rozejściu się powraca do swej pierwotnej lokalizacji w określonej przestrzeni ula. Rodzina pszczela w zimowym kłębie przyjmuje kształt dzwonu, zaś jej centrum cieplne znajduje się u jego podstawy. Układ izoterm w tym kształcie przebiega warstwowo tworząc szerokie, chłodniejsze strefy cieplne w części górnej, zaś wąskie i cieplejsze w części dolnej.

c. Wpływ temperatury zewnętrznej na ciepłotę gniazda.

Ułożone równania regresji prostoliniowej i wykładniczej pozwoliły na wykreślenie krzywej zmiany temperatury wewnętrznej gniazda. Przebieg krzywej jest zbliżony do układu temperatury rzeczywistej (ryc. 2). Zatem występuje ścisła współzależność między ciepłotą gniazda a temperaturą otoczenia. Najtrafniej zależność tą odzwierciedlają prostoliniowe funkcje regresji (ryc. 7a, b) dla pierwszego i drugiego spadku temperatury otoczenia. Współczynniki regresji w obu równaniach były wysokoistotne (p=0,01) i pozwalają twierdzić, że w badanych przedziałach temperatury otoczenia, jej wzrost o 1°C powoduje podwyższenie ciepłoty gniazda, w pierwszym okresie o około 0,43°C i o 0,31°C w drugim okresie. Zależności te potwierdzają wysokoistotne współczynniki korelacji (r= +0,62 i r= +0,79).

Prostoliniowy charakter badanych zależności uległ zmianie na krzywoliniowy, wówczas gdy oba analizowane okresy potraktowano łącznie (ryc. 7c). Przy tej postaci współzależności, współczynnik korelacji przyjmuje wartość r= +0,40, a funkcja wykładnicza wskazuje, że temperatura gniazda rośnie 1,03-krotnie na każdy stopień przyrostu temperatury zewnętrznej, w zakresie badanego przedziału temperatury to jest od -12,9°C do +7,4°C.

strona 61
wykres punktowy z prostą regresji; na polu wykresu pionowa kreska bez opisu.

Ryc. 7. Charakter zależności temperatury gniazda od temperatury otoczenia The character of nest temperature dependence on environment temperature a. w czasie spadku temperatury otoczenia z +2,0°C do -12,9°C during the env. temp. decrease from +2,0°C to -12,0°C

wykres punktowy z prostą regresji; na polu wykresu pionowa kreska bez opisu.

b. w czasie spadku temperatury otoczenia z +7,4°C do -2,5°C during the env. temp. decrease from +7,4°C to -2,5°C

wykres punktowy z krzywą wykładniczą; na polu wykresu pionowa kreska bez opisu.

c. w czasie spadku temperatury otoczenia z +7.4°C do -12,9°C during the env. temp. decrease from +7,4°C to -12,9°C

strona 62

WNIOSKI

  1. Zmiany temperatury otoczenia kształtują warunki cieplne gniazda rodziny pszczelej.
  2. Spadek temperatury zewnętrznej powoduje wzrost zwartości zimującego kłębu.
  3. Kłąb zimującej rodziny przyjmuje kształt dzwonu, a jego centrum cieplne lokalizuje się u jego podstawy.
  4. Rozkład temperatury kłębu jest warstwowy, szerokie, coraz chłodniejsze strefy cieplne znajdują się w części górnej, zaś węższe ale cieplejsze w części dolnej.
  5. Przy temperaturach ujemnych do -12,9°C wzrost temperatury otoczenia o 1°C powoduje podwyższenie temperatury gniazda o 0,43°C, zaś przy temperaturach dodatnich do +7,4°C ciepłota gniazda wzrasta o 0,31°C na 1°C wzrostu temperatury zewnętrznej.

LITERATURA

Büdel R. (1950): En varm kupa sparar honung. Bitidningen 49(1):5-7.

Eland R. (1964): Statystyka matematyczna w zastosowaniu do doświadczalnictwa rolniczego. PWN Warszawa

Es’kov E. K. (1974): Mikroklimat ulja i biologiceskoje sostajanie pcelinoj semi. Pcelovodstvo (3):19-21.

Es’kov E. K. (1981): Temperatura zimovki pcel. Pcelovodstvwo (10):12-13.

Johansson T. S. K., Johansson M. P. (1979): The honeybee colony in winter. Bee Wld. 60(4):155-170.

Minnick D. R., Murphy M. (1974): The effect of population density on the maintenance of cluster temperatures by the honey bee Apis mellifera L. Am.Bee J. 114(6):210-211.

Owens C. W. (1971): The thermology of wintering honey bee colonies. Tech.Bull. U.S. Dep.Agric. No 1429:1-32.

Ritter W. (1982): Experimenteller beitrag zur termoregulation des Bienenvolks (Apis mellifera L.). Apidologie 13(2):169-195.

Severson D. W., Erickson E. H. Jr. (1990): Quantification of cluster size and low ambient temperature relationship in the honney bee. Apidologie 21:135-142.

Simpson J. (1961): Nest climate regulation in honey bee colonies. Science (3461):1327-1332.

Szabo T. I. (1985): The thermology of wintering honey bee colonies in 4-colony packs as affected by various hive entrances. J.apic.Res. 24 (1):27-37.

strona 63

THE RESPONSE OF A BEE COLONY TO ENVIRONMENTAL TEMPERATURE VARIATION

Bożena Chuda-Mickiewicz, Jarosław Prabucki, Zbigniew Kostrzewa

Summary

The observations of the dependence of nest temperature on environmental temperature were conducted in November of 1988. A bee colony existing in thermally isolated hive with a 360×260 mm frame, without brood, was supplied with 84 thermal sensors which cooperated with a computer measuring system. The tests were conducted during two short periods of temperature decrease: in the first one the temp. decreased from +6,2 to -7,4°C and in the second one from +6,8 to +1,2°C. In these periods the vertical and horizontal nest temperature arrangements were analysed on the basis of graphed isotherms with the use of computerized system. It was proven that the environmental temperature modifies thermal conditions of the nest and affects the contraction of bees in the winter cluster. The arrangement of warmth zones in the wintering cluster forms the shape of a bell with wider, colder layers at the top part and thinner, warmer ones at the bottom. Negative environmental temperatures decrease the volume, while its increase by 1°C causes an increase of the nest’s warmth by 0,43°C. Positive temperature affects the cluster’s structure up to a smaller extent, nevertheless causing its split-up at +6,8°C. The increase of environmental temp. by 1°C in the positive temperature interval (up to +6,8°C) causes an increase of the warmth of the nest by 0,31°C.

Keywords: temperature, isotherm, colony, bee, hive.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 51: „Johanson’s 1979″ → Johansson 1979
  • s. 52: „otczenia” → otoczenia
  • s. 53, ryc. 1: „in witch” → in which
  • s. 55: „rozład” → rozkład
  • s. 56, ryc. 3b: „-12,8°C” → -12,9°C
  • s. 57, ryc. 4: „Rozklad” → Rozkład
  • s. 58, ryc. 5: „iterspace” → interspace
  • s. 58, ryc. 5b: „esterior” → exterior
  • s. 60: „miedzyplastrowej” → międzyplastrowej
  • s. 61, ryc. 7a: „to -12,0°C” → to -12,9°C
  • s. 62, piśmiennictwo: „Pcelovodstvwo” → Pcelovodstvo
  • s. 62, piśmiennictwo: „honney bee” → honey bee

Podobne wpisy