PRZYDATNOŚĆ SYROPU PODEKSTRANOWEGO JAKO POKARMU DLA PSZCZÓŁ

tekst: Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXII, 1988 — Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

strona 19

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXII 1988

Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach

WSTĘP

Od dziesiątków lat naturalny pokarm pszczół — miód — zastępowany jest przez pszczelarzy syropem cukrowym (sacharoza, cukier spożywczy). Od około 15 lat podejmuje się próby wykorzystania do podkarmiania pszczół innych, tańszych produktów, zawierających cukry proste i złożone w różnych proporcjach i sprzedawanych najczęściej w postaci syropu. Produktem wyjściowym do przygotowania tych syropów jest zwykle skrobia lub inne węglowodany, stanowiące produkty odpadowe przemysłu spożywczego lub farmaceutycznego, które poddaje się hydrolizie kwasowej lub enzymatycznej.

Jachimowicz (1974) badał przydatność do podkarmiania pszczół syropu inwertowanego „Laevosan” uzyskanego metodą hydrolizy kwasowej. Syrop ten zawierał znaczną ilość HMF (40 mg/ 100 g) i okazał się nieprzydatny do uzupełniania zapasów zimowych rodzin pszczelich oraz mało przydatny do podkarmiania rodzin podczas sezonu aktywnego. Podobne wyniki uzyskał Ruttner (1974), który syrop inwertowany stosował do produkcji ciasta podawanego rodzinkom weselnym. Doull (1977) karmił pszczoły zamknięte w klateczkach kilkoma dostępnymi w handlu spożywczym syropami cukrowymi (D — fruktozowy, 41 — fruktozowy oraz MCY (4)O). Autor stwierdził małą ich przydatność w pszczelarstwie a nawet szkodliwołć przy dłuższych okresach pozostawania pszczół w ulu, głównie ze względu na wysoką zawartość polisacharydów. Barker i Lehner (1978) oceniali przydatność wysokofruktozowego syropu kukurydzianego oraz syropu gronowego do podkarmiania pszczół, zamkniętych

strona 20

w klateczkach. Stwierdzili negatywny wpływ syropu gronowego, który powodował biegunkę i skracał życie pszczół. Wykazali natomiast, że syrop fruktozowy tylko nieznacznie ustępował roztworowi sacharozy poddawanemu grupie kontrolnej. Severson i Erickson (1984) oceniali przydatność do podkarmiania pszczół wysoko fruktozowych syropów kukurydzianych wytworzonych drogą hydrolizy enzymatycznej. Syropy te okazały się przydatne do podkarmiania rodzin pszczelich, które powstały z pakietów, w okresie od osadzenia ich w ulach do czasu osiągnięcia przez nie siły produkcyjnej.

We Francji w końcu lat siedemdziesiątych, w wyniku intensywnych prac badawczych, opatentowano trzy rodzaje węglowodanowych pokarmów dla pszczół opartych na przemysłowych produktach odpadowych. Są to „Apireve 80 S”; „Apistar 75 S”; „Apisucre 75 S”.

W niniejszej pracy przedstawiono wyniki oceny przydatności syropu podekstranowego (SP) powstającego jako produkt odpadowy w procesie wytwarzania dekstranu. Badania te podjęto w okresie występujących w Polsce trudności w zaopatrzeniu pszczelarzy w cukier spożywczy, które zwróciły uwagę na konieczność poszukiwania innych niż sacharoza źródeł pokarmu węglowodanowego dla pszczół.

Drugą równorzędną pod względem ważności przyczyną podjęcia niniejszych badań była potrzeba utylizacji odpadów przemysłowych powstających podczas produkcji dekstranu. Dotychczas produkty te stanowiły źródła zanieczyszczenia środowiska. Z wcześniejszych obserwacji wstępnych a także w oparciu o analizę składu chemicznego syropu podekstranowego wynikało, że powinien on okazać się przydatny do podkarmiania pszczół w okresie sezonu aktywnego. Celem przedstawionych badań było sprawdzenie słuszności powyższej hipotezy.

MATERIAŁ I METODY

Badania prowadzono w latach 1983 i 1984 głównie w rodzinkach weselnych, w których syrop podekstranowy podawano w pełni sezonu oraz uzupełniająco w roku 1983 w rodzinach produkcyjnych dla stymulacji wychowu czerwiu w sierpniu.

Rodzinki weselne W obu latach badania prowadzono w 2 seriach, w każdej na 56 rodzinkach weselnych osadzonych na węzie w ulikach typu Szymankiewicza. W roku 1983 pierwszą serię badań (A) rozpoczęto 31 maja a zakończono 21 czerwca, drugą serię badań (B) rozpoczęto 28 czerwca a zakończono 19 lipca. W roku 1984 pierwszą serię (A) rozpoczęto 14 czerwca a zakończono 4 lipca, drugą serię badań (B) rozpoczęto 10 lipca a zakończono 5 sierpnia. Uliki nasiedlano pszczołą ulową strząśniętą do transportówki z plastrów z różnych rodzin. Starano się wszystkie uliki nasiedlać jednakową ilością pszczół. Ilość poddanych robotnic

strona 21

określano wagowo ważąc ulik przed i po nasiedleniu. W kilku godzin po nasiedleniu ulików poddawano do nich nie unasienione matki, wszystkie rasy kraińskiej, pochodzące z tej samej rodziny wychowującej. Tak utworzone rodzinki przez okres 2 dni pozostawiano w chłodnym pomieszczeniu, w zamknięciu, po czym wystawiano je na pasieczysku i poddawano szczegółowej obserwacji. Pod uwagę brano intensywność spożywania pokarmu i intensywność oblotów, zachowanie pszczół na plastrze wobec siebie i wobec matki. Określano też procent matek unasienionych i termin rozpoczęcia czerwienia przez matki. Ponadto począwszy od drugiej serii badań w roku 1983 ,w dniu zakończenia doświadczenia liczono komórki z czerwiem oraz określano ilość pszczół pozostałych przy życiu w obserwowanych ulikach weselnych. W tym celu po zakończeniu obserwacji ważono pszczoły pozostałe w ulikach. Z różnicy między ciężarem pszczół w dniu nasiedlania a ciężarem pszczół obecnych w ulikach po zakończeniu lotów określano ilość pszczół pozostałych do końca prowadzonych badań. Utworzono następujące kombinacje pokarmowe (po 8 rodzinek w każdej):

I . Syrop podekstranowy (SP) — 100% SP II . Syrop podekstranowy: syrop cukrowy — 3 : 1 — 75% SP III. Syrop podekstranowy: syrop cukrowy — 2 : 2 — 50% SP IV. Syrop podekstranowy: syrop cukrowy — 1 : 3 — 25% SP V . Syrop cukrowy (SC) — 100% SC VI. Ciasto cukrowo-miodowe (CM) VII. Ciasto cukrowo-syropowe (CSP) — 35% SP

Syrop podekstranowy nie był rozcieńczany. Syrop cukrowy uzyskano rozpuszczając 1 kg cukru w 1 litrze wody. Pozostałe roztwory otrzymywano przez mieszanie SP z SC w podanej proporcji. Ciasto przygotowywano na gorąco. Dla otrzymania ciasta cukrowo — miodowego łączono 1 kg cukru z 0,5 kg miodu. Dla otrzymania ciasta cukrowo — syropowego łączono 1 kg cukru z 0,5 kg syropu podekstranowego (nie rozcieńczanego).

W każdym roku i serii jedną kombinację tworzyło osiem rodzinek weselnych. Niekiedy jednak na skutek przypadkowej straty matek liczba ta ulegała zmniejszeniu. Dlatego podawana w tabelach liczba powtórzeń nie jest stała.

W roku 1983 w obu seriach rodzinki przez cały okres obserwacji (od dnia nasiedlenia ulików) otrzymywały ten sam pokarm odpowiadający określonej kombinacji 1.

W roku 1984 zróżnicowanie ulików weselnych na kombinacje nastąpiło dopiero bezpośrednio po wystawieniu ich na pasieczysko a w czasie przebywania w zamknięciu wszystkie rodzinki weselne otrzymywały syrop cukrowy w stężeniu 1 :1.

Rodziny produkcyjne W roku 1983 utworzono dwie grupy, po pięć rodzin w każdej, które przez miesiąc od drugiego sierpnia począwszy karmiono ad libitum ciastem przygotowanym z cukru i miodu (kombinacja I kontrolna

strona 22

CM) lub ciastem przygotowanym z cukru i syropu podekstranowego (CSP). Grupy były wyrównane pod względem siły i składu gentycznego. Pomiary czerwiu przeprowadzono trzykrotnie, co dwadzieścia jeden dni od dnia rozpoczęcia podkarmiania tj. od 2 sierpnia począwszy. Siłę rodzin określano w dniach pomiaru czerwiu oraz w czasie pierwszego wiosennego przeglądu w następnym roku.

Stosowany w niniejszych badaniach syrop podekstranowy charakteryzują następujące parametry:

  1. Gęstość g/cm3 — 1,3
  2. Zawartość rzeczywistej suchej substancji % — min. 65,0
  3. Zawartość cukrów ogółem % — min. 45,0
  4. Zawartość fruktozy % — min. 38,0
  5. Zawartość glukozy % — max. 10,0
  6. Zawartość dekstranu % — max. 9,0
  7. pH — 4,5 — 6,0
  8. Zawartość popiołu nierozpuszczalnego w 4 n HCI % — max. 0,6
  9. Zawartość subst. szkodliwych dla zdrowia, mg/kg syropu — arsen — max. 0,5 — ołów — max. 0,5 — miedź — max. 3,0 — cynk — max. 5,0
  10. Zawartość chlorków mg% — max. 30,0
  11. Zawartość sierczków mg% — max. 5,0
  12. Zawartość fosforanów mg% — max. 50,0
  13. Zanieczyszczenia mechaniczne — niedopuszczalne

Parametry te zostały określone przez producenta syropu, Kutnowskie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa”.

Metodą standardową w syropie podekstranowym a także w ciastach przygotowanych z cukru i miodu oraz z cukru i syropu podekstranowego oznaczono poziom HMF.

WYNIKI

Zawartość HMF w cieście syropowo — cukrowym 2,76 mg/100g nie różni się od jego zawartości w cieście cukrowo — miodowym, 2,71 mg/ 100g) chociaż poziom HMF w syropie z „Polfy” (2,25 mg/100g) jest wyraźnie wyższy od poziomu tego związku w syropie cukrowym, który w ogóle nie zawiera HMF.

Warunki pogodowe panujące w okresie prowadzonych badań ilustruje tabela 1. W roku 1983 podczas prowadzenia badań serii A (31.05—21.06) warunki pożytkowe były korzystne. Pogoda sprzyjała lotom a w okolicy

strona 23

Tabela 1 Warunki klimatyczne panujące w okresie prowadzonych badań Some meteorological data for the period of study

Cecha / Data Rok / Year Miesiąc — Month: czerwiec / June Miesiąc — Month: lipiec / July Miesiąc — Month: sierpień / August
Średnie temperatury dnia (°C) / Average daily temperature 1983 20,5 19,5 —
1984 15,4 16,8 19,5
Średnie opady (mm) / Average reinfall in mm 1983 29 11 —
1984 37,3 11 2

wystąpiła spadź na roślinach liściastych, kwitła i nektarowała lipa. W okresie prowadzenia badań serii B (28.06—19.07) pogoda sprzyjała lotom, ale pożytek nektarowy był bardzo słaby. Pszczoły korzystały przede wszystkim z podawanego im pokarmu węglowodanowego. Pożytek pyłkowy był w roku 1983 w ciągu całego okresu badań dobry.

W roku 1984 podczas prowadzenia badań serii A panowała chłodna i deszczowa pogoda. W okolicy występował umiarkowany pożytek nektarowy i pyłkowy, pod koniec doświadczenia zaczęła kwitnąć lipa. Intensywne opady deszczu znacznie ograniczały jednak zbiór nektaru. Pszczoły korzystały przede wszystkim z podawanego im pokarmu węglowodanowego i gromadziły małe ilości pyłku. Podczas prowadzenia badań serii B pogoda sprzyjała lotom zbieraczek ale w okolicy nie było już pożytków. W pasiece obserwowano dużą skłonność do rabunków a także do ucieczek rodzinek. Pszczoły korzystały przede wszystkim z podawanego im pokarmu węglowodanowego i nie mogły gromadzić pyłku.

Wpływ warunków klimatyczno — pożytkowych na wyniki unasieniania matek pszczelich i stan rodzinek z grupy kontrolnej. Oceniając wyniki uzyskane w 2 grupach kontrolnych (tab. 2), które dokarmiano w sposób standardowy syropem cukrowym (kombinacja V) bądź ciastem cukrowo — miodowym (kombinacja VI) należy stwierdzić, że warunki roku 1983 bardziej niż warunki roku 1984 sprzyjały dobremu unasienianiu matek pszczelich, intensywniejszej odbudowie węzy a także wychowowi czerwiu (tab. 2 i 3).

Wpływ syropu podekstranowego na pszczoły podczas ich zamknięcia w ulikach weselnych. Stwierdzono ujemny wpływ obecności syropu podekstranowego w pokarmie pszczół w okresie, kiedy pozostawały one w zamknięciu. Wpływ ten ujawniał się tym wyraźniej im większy udział w pokarmie miał syrop podekstranowy. W obu seriach z roku 1983 pszczoły

strona 24

Tabela 2 Wyniki unasieniania matek pszczelich w rodzinkach weselnych w porównywanych grupach pokarmowych Mating results in relation to feed source

Cecha Rok badań / Year Kombinacja pokarmowa — Feed source: I 100% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: II 75% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: III 50% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: IV 25% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: V SC Kombinacja pokarmowa — Feed source: VI CM Kombinacja pokarmowa — Feed source: VII CSP (33% SP)
Matek poddano ogółem szt. / Total number of queens 1983 15 15 16 16 14 15 17
1984 15 16 15 15 15 16 16
30 31 31 31 29 31 31
Przeżyło matek szt. / Number surviving queens 1983 6 4 6 13 12 12 13
1984 10 12 11 11 13 10 12
16 16 17 24 25 22 25
Procent matek, które przeżyły / Percentage of surviving queens 1983 40,0 26,7 37,5 81,3 85,7 80,0 76,5
1984 66,7 75,0 73,3 73,3 86,7 62,5 75,0
53,3 51,6 54,8 77,4 86,2 71,0 75,8
Czerwiło matek szt. / Number of egg-laying queens 1983 0 1 5 13 12 12 11
1984 5 9 8 8 10 5 10
5 10 13 21 22 17 21
Procent matek, które czerwiły / Percentage of egglaying queens 1983 0 6,7 31,2 81,2 85,7 80,0 64,7
1984 33,3 56,2 53,3 53,3 66,7 31,2 62,5
16,7 32,3 41,9 67,7 75,9 54,8 63,6
strona 25

Tabela 3 Intensywność wychowu czerwiu i średnia liczba dni, po których matki rozpoczęły czerwienie w rodzinkach z porównywanych grup pokarmowych Brood rearing in relation to feed source

Cecha Kombinacje pokarmowe — Feed source: III 50% SP Kombinacje pokarmowe — Feed source: IV 25% SP Kombinacje pokarmowe — Feed source: V SC Kombinacje pokarmowe — Feed source: VI CM Kombinacje pokarmowe — Feed source: VII CSP (33 %SP)
Średnia liczba komórek czerwiu / Average number of brood cells 168,8 a 203,5 a 455,7 a 438,6 a 266,3 a
Średnia liczba dni, po których matki rozpoczęły czerwienie / Average number of days until oviposittion 13,5 b 10,6 a 11,6 ab 10,4 a 12,0 ab

z kombinacji otrzymującej syrop podekstranowy czysty (kombinacja I) i mieszaninę zawierającą 75% syropu podekstranowego (kombinacja II) po wystawieniu ulików nie były zdolne do odbycia lotu oczyszczającego lecz z rozdętymi odwłokami pełzały po mostku i trawie. Wiele nie zdołało powrócić do ulików. W związku z tym już w pierwszym dniu po wystawieniu rodzinki należące do tych kombinacji znacznie osłabły. W ciągu następnych dni, przez cały czas trwania obserwacji, pszczoły nie rozchodziły się po plastrze lecz tworzyły w górnej części ramki kłąb, w środku którego znajdowała się matka. Również w rodzinkach otrzymujących mieszaninę zawierającą 50% syropu podekstranowego (kombinacja III) pszczoły miały trudności z oblotem oczyszczającym. Takie pszczoły były jednak w kombinacji III znacznie mniej liczne. Ujemna reakcja zamkniętych pszczół podkarmianych syropem z „Polfy” i jego mieszaninami spowodowała, że w roku 1984 kombinacje pokarmowe tworzono dopiero w dniu wystawienia rodzinek na pasieczysko.

Wpływ pokarmu podawanego rodzinkom weselnym na wyniki unasieniania matek pszczelich. Stwierdzono wyraźną zależność między wynikami unasieniania matek pszczelich a rodzajem pokarmu jaki podawano rodzince weselnej. W rodzinkach karmionych czystym syropem podekstranowym (kombinancja I), jak też w rodzinkach otrzymujących pokarm zawierający znaczny udział tego syropu (kombinacja II i III) przeżyło około 50% poddanych matek. Jednak w kombinacji I czerwienie rozpoczął zna-

strona 26

Tabela 4 Wychów czerwiu i budowa plastra w rodzinkach weselnych z porównywanych grup pokarmowych Brood rearing and comb building in relation to feed source

Cecha Rok badań / Year Kombinacja pokarmowa — Feed source: I 100% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: II 75% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: III 50% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: IV 25% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: V SC Kombinacja pokarmowa — Feed source: VI CM Kombinacja pokarmowa — Feed source: VII CSP ( 33% SP)
Liczba matek poddanych ogółem / Total number of queens 1983 15 15 16 16 14 15 17
1984 15 16 15 15 15 16 16
Liczba matek czerwiących / Number of egg laying queens 1983 0 1 5 13 12 12 11
1984 5 9 8 8 10 6 10
Liczba rodzin z czerwiem krytym / Number of colonies with sealed brood 1983 0 0 0 12 12 12 11
1984 3 8 5 7 9 6 9
Liczba rodzin z całkowicie odbudowanym plasterkiem / Number of colonies with builded comb 1983 0 0 5 10 9 12 6
1984 4 7 7 10 7 10 11
strona 27

cznie mniejszy niż w kombinacji II procent matek (tab. 2). W pozostałych kombinacjach pokarmowych przeżyło powyżej 70% poddanych matek. Najwyższy procent matek przeżywających oraz czerwiących osiągano w kombinacji V, w której pokarm podawany rodzinkom weselnym stanowił syrop cukrowy. Mimo to można stwierdzić, że wyniki unasieniania matek w kombinacjach IV do VII były zadowalające.

W roku 1983 na wynikach unasieniania matek pszczelich w rodzinach otrzymujących pokarmy zawierające SP w sposób wyraźnie ujemny zaważył fakt, iż pokarm ten podawany był również i w okresie zamknięcia pszczół. Warunki roku 1983 sprzyjające unasienianiu matek, nie zniwelowały wpływu tego 3-dniowego okresu. Dlatego wyniki unasieniania matek z kombinacji I, II, III były lepsze w roku 1984, w istocie mniej sprzyjającym unasienianiu niż w roku 1983 (tab. 2).

Wpływ pokarmu podawanego rodzinkom wychowującym na termin rozpoczęcia czerwienia matek i intensywność wychowu czerwiu. Niezależnie od roku badań matki. przebywające w rodzinkach z kombinacji III rozpoczynały czerwienie później niż matki z pozostałych kombinacji, t.j. IV, V, VI, VII (tab. 3, 4), przy czym różnice istotne stwierdzono między kombinacjami III a IV i VI. Podkreślić jednak trzeba, że różnice te nie były duże i nie mają wyraźnego znaczenia praktycznego.

Najmniejszą ilość czerwiu pszczelego stwierdzono w kombinacji III, w której rodzinki podkarmiano mieszaniną syropu cukrowego z syropem z „Polfy” w proporcji 1 : 1 (tab. 3 i 4). Istotne różnice między tą grupą a pozostałymi, w których stwierdzono obecność czerwiu nie zostały jednak statystycznie udowodnione ze względu na znaczną zmienność w obrębie grupy. Wyniki dla kombinacii I i II nie zostały uwzględnione przy obliczeniach statystycznych ze względu na zbyt małą ogólną liczbę rodzin, w których matki czerwiły i czerw był pielęgnowany (tab. 2 i 3).

Wpływ podawanego rodzinkom weselnym pokarmu na długowieczność pszczół, zużycie pokarmu oraz intensywność budowy plastra. Ze względu na to, że obecność matek w sposób zasadniczy wpływa na całość prac wykonywanych w rodzinie pszczelej, w nieniejszym porównaniu uwzględniono tylko dane dotyczące rodzinek, w których matki zachowały się przez cały okres prowadzonych obserwacji. W kombinacji I i II w rodzinkach, w których matki przeżyły do końca obserwacji pozostawało z matką od kilku do kilkunastu pszczół. Z tego względu obu tych kombinacji nie włączono do analizy statystycznej. Nie ulega jednak wątpliwości, że 100 i 75% syropu podekstranowego w pokarmie tych rodzinek miało wyraźnie negatywny wpływ na długowieczność pszczół.

Z przeprowadzonego porównania wynika, że pokarm podawany do rodzinek w postaci ciasta (kombinacja VI i VII) w sposób istotny skraca średnią długość życia pszczół w porównaniu z pokarmem podawanym w formie syropu (kombinacja III, IV i V). W obrębie każdej z tych dwóch grup nie wystąpiły natomiast różnice istotne (tab. 5). Ilość spożytego przez

strona 28

Tabela 5 Zużycie pokarmu podawanego rodzinkom weselnym i jego wpływ na długowieczność pszczół oraz intensywność budowy plastra Feed intake and its influence on worker bees longevity and the rate of comb building

Cecha Kombinacja pokarmowa — Feed source: II 75% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: III 50% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: IV 25% SP Kombinacja pokarmowa — Feed source: V SC Kombinacja pokarmowa — Feed source: VI CM Kombinacja pokarmowa — Feed source: VII (33 %CSP) CSP
Średni procent pszczół żyjących do końca obserwacji / Percentage of workers et the end of exueriment — 68,93 ab 77,40 b 78,81 b 48,50 a 46,60 a
Średnie zużycie pokarmu przez rodzinkę ml”; g^x / Average intake of feed 682 c” 736,6 c” 933,0 d” 914,8 d” 261,9 a^x 139,7 a^x
Średnia liczba dni, w ciągu których odbudowano plasterek / Average numbers of days of comb building 10,8 a 10,3 a 10,6 a 12,4 ab 12,9 ab 13,6 b

” — ml x — g

pszczoły pokarmu zależała od jego postaci oraz składu (tabela 5). Wyraźnie zaznaczyło się mniejsze zużycie pokarmów w formie ciasta, co jest zrozumiałe, gdyż procent cukrów w cieście jest znacznie wyższy niż w syropie. Różnice w zużyciu przez pszczoły ciasta z cukru i miodu oraz ciasta z cukru i syropu podekstranowego nie zostały potwierdzone matematycznie. Zaznaczyły się natomiast istotne różnice w ilości spożytego pokarmu w postaci płynnej. Pokarmy zawierające 75% i 50% SP (kombinacje II i III) były zjadane przez pszczoły istotnie mniej chętnie niż pokarm z 25% SP i czysty syrop cukrowy (kombinacje IV i V).

Intensywność budowy plastra nie była uzależniona od ilości zjadanego pokarmu ani od udziału SP w pokarmie. Najszybciej plasterki odbudowywały pszczoły z kombinacji II i IV, nieco wolniej z kombinacji V i VI a najwolniej z kombinacji VII. Statystycznie udowodniono istotność różnic między kombinacjami od II do IV a kombinacją VII (tabela 5). Stwierdzone różnice, choć istotne, wynoszą trzy dni i nie mają praktycznego znaczenia.

Statystyczna analiza zarówno średniego zużycia pokarmu jak i liczby dni, w których pszczoły odbudowały plasterek, nie była możliwa w kombinacji I (100% sp), gdyż pszczoły pobierały minimalne ilości tego pokarmu a plasterków nie budowały wcale.

Zastosowanie syropu podekstranowego w produkcyjnych rodzinach

strona 29

Tabela 6 Wyniki podkarmiania stymulacyjnego rodzin produkcyjnych dwoma rodzajami pokarmu Results of stimulatory feeding of comercial colonies

Data pomiaru / Date Rodzaj podawanego pokarmu / Feed source Powierzchnia czerwiu w dm2 — Brood area in dm2: ogólny / total Powierzchnia czerwiu w dm2 — Brood area in dm2: kryty / sealed Powierzchnia czerwiu w dm2 — Brood area in dm2: otwarty / unsealed
2.08.1983 CM 18,68 a 12,01 a 7,92 a
CSP 26,74 a 13,90 a 12,83 b
23.08.1983 CM 16,30 a 9,48 a 6,83 a
CSP 19,59 a 12,63 a 6,96 a
13.09.1983 CM 10,85 a 7,72 a 5,74 b
CSP 6,04 a 4,60 a 1,84 a
Ubytek czerwiu w okresie / Brood decrease in period: 2.08—23.08 CM — 2,35 — 2,53 — 1,09
CSP — 7,15 — 1,27 — 5,87
Ubytek czerwiu w okresie / Brood decrease in period: 2.08—13.09 CM — 7,83 — 4,29 — 2,18
CSP — 10,70 — 9,30 — 10,93

pszczelich do stymulacji wychowu czerwiu w okresie przygotowawczym do zimy. Pomimo strymulacyjnego podkarmiania, w obu grupach rodzin w okresie prowadzonych pomiarów następował spadek ogólnej ilości czerwiu. Był on szybszy w kombinacji doświadczalnej, otrzymującej CSP (tab. 6), co wskazuje na mniejszą wartość stymulacyjną tego pokarmu w porównaniu z ciastem cukrowo-miodowym. Mimo wspomnianej tendencji różnice istotne pomiędzy rodzinami z porównywanych grup wystąpiły jedynie dla czerwiu otwartego. Rodziny z kombinacji doświadczalnej miały go w ostatnim terminie pomiaru istotnie mniej (tab. 6).

Bezpośrednio przed rozpoczęciem zimowania w obu grupach pszczoły obsiadały pięć ramek dadanowskich. Po zimie z rodzin grupy kontrolnej, które przeżyły, ujęto średnio 1,5 plastra, z grupy doświadczalnej 2,5 plastra.

W grupie doświadczalnej (CSP) spadły 3 rodziny, podczas gdy w kontrolnej (CM) osypała się jedna rodzina. W zimowych zapasach pozostałych w spadłych rodzinach z kombinacji doświadczalnej stwierdzono obecność kryształów charakterystycznych dla SP.

DYSKUSJA

Objawy stwierdzone u pszczół, które w czasie 3-dniowego zamknięcia w ulikach otrzymywały wysoki procent SP w pokarmie (czysty SP, 75% i 50% SP) świadczą o tym, iż nastąpiło u nich zatrucie pokarmowe.

strona 30

Niewątpliwie jego przyczyną nie był HMF, którego zawartość w SP nie przekracza poziomu stwierdzonego w cieście cukrowo-miodowym, bardzo dobrze tolerowanym przez pszczoły pozostające w zamknięciu. Nie mogła zadecydować o tym także zawartość substancji mineralnych w syropie podekstranowym (0,6%). Jest ona wprawdzie wyższa od stwierdzonej w miodzie nektarowym (0,2%), nie przekracza jednak zawartości stwierdzonej w miodach spadziowych (0,8%), które przy kilkudniowym zamknięciu pszczół nie wywołują objawów zatrucia. Można przypuszczać, że w SP występują inne niż wyżej omawiane substancje w stężeniu szkodliwym dla pszczół. Ujemne działanie wysokich stężeń SP w pokarmie nie było tak wyraźne gdy pszczoły mogły się regeularnie oblatywać. Prawdopodobnie wynikało to z możliwości częstego uwalniania przez nie przewodu pokarmowego z substancji toksycznych. Podobne obserwacje poczynił Ruttner (1974) przy podawaniu pszczołom syropów inwertowanych.

Jeszcze wyraźniej na niwelację ujemnego działania wysokich stężeń SP w pokarmie wpływają warunki umożliwiające pszczołom intensywne loty oraz dobry pożytek nektarowo-pyłkowy. Ddostatek płyku w pokarmie również dorosłych pszczół jest czynnikiem zasadniczym dla utrzymania ich kondycji (Gerig (1975), Konopacka, Muszyńska (1987)). Można więc sądzić, że obecność pyłku w pokarmie w jakimś stopniu również niweluje ujemne działanie SP na pszczoły. Przybytek nektaru do gniazda ma, jak się wydaje, inne znaczenie. Powoduje obniżenie stężenia SP w dziennej dawce pokarmu, zacierając tym samym różnice między kolejnymi kombinacjami pokarmowymi.

Obok objawów typowych dla zatrucia pokarmowego, pszczoły otrzymujące wysokie stężenie SP cechowało odmienne, nietypowe zachowanie. Pomimo panujących na zewnątrz wysokich temperatur (tabela 1) pszczoły z kombinacji SP — 100% i SP — 75% oraz w warunkach ograniczonych lotów na pożytek pszczoły z kombinacji SP — 50% miały wyraźną skłonność do tworzenia kłębu. Pszczoły otrzymujące czysty SP w zasadzie z kłębu nie wychodziły, zmieniała się jedynie jego zwartość. Wskazywałoby to na zaburzenia w możliwości regulacji temperatury w gnieździe. Są one spowodowane, jak się wydaje, naruszeniem procesów metabolicznych. Pszczoły otrzymujące wysokie stężenie SP różniły się także wyglądem od pszczół z kombinacji kontrolnych. Te pierwsze były ciemniejsze i połyskliwe, podobne do chorych na czerniawkę spadziową, które tracą owłosienie. Utrata włosków może również być przyczyną trudności w utrzymaniu temperatury w gnieździe (Southwick 1958). Pomimo tej odmienności, zachowania i wyglądu, pszczoły z rodzinek otrzymujących pokarm zawierający wysokie stężenie SP (kombinacje I, II, III) opiekowały się matkami starannie, dzięki czemu średnio połowa z poddanych przeżyła do końca trwania obserwacji. Niektóre matki wyleciały na lot godowy, i zostały unasienione i rozpoczęły czerwienie.

strona 31

Jednakże pszczoły karmione wysokimi stężeniami syropu podekstranowego wychowywały niewielkie ilości czerwiu. Najmniej wyraźny był wpływ pokarmu zawierającego znaczne ilości SP na budowę plastrów, gdyż budowały wszystkie rodzinki, w których matki czerwiły. Większość z nich odbudowała plaster w całości (tabela 4 i 5).

Opisane wyżej objawy nie występowały w rodzinkach weselnych otrzymujących równwież SP z dodatkiem znacznej ilości sacharozy. Zachowanie i wygląd pszczół otrzymujących syrop podekstranowy, gdy jego udział w pokarmie wynosił 25% (kombinacja IV) i 33% (kombinacja VII) nie różniło się od zachowania wyglądu pszczół z kombinacji kontrolnych (V i VI). Wyniki unasieniania matek, wychów czerwiu oraz intensywność budowy plasterków w rodzinkach z tych grup były podobne do uzyskiwanych w grupach kontrolnych (tabele 2, 3, 4, 5).

Syrop podekstranowy można zatem wykorzystywać do podkarmiania ulików weselnych w czasie ich przebywania na pasieczysku. Syrop ten można stanowić dodatek do syropu z sacharozy lub ciasta cukrowego a jego udział w podawanym pokarmie nie powinien przekraczać 33%.

Tak przygotowany pokarm można stosować również w rodzinach produkcyjnych, jednak tylko w warunkach swobodnych lotów pszczół. Nie powinien on natomiast wchodzić w skład pokarmu spożywanego w czasie przebywania w zamknięciu rodzinek weselnych ani w skład zapasów zimowych rodzin produkcyjnych. W naszych badaniach podkarmianie CSP wprawdzie skutecznie stymulowało sierpniowe czerwienie matek, jednak stało się przyczyną złego zimowania rodzin gdyż, pewna ilość tego ciasta została przez pszczoły przeniesiona do komórek i weszła w skład pokarmu zimowego.

WNIOSKI

  1. Syrop podekstranowy może być wykorzystywany do podkarmiania pszczół jako dodatek do syropu lub ciasta cukrowego.
  2. W podawanym pokarmie udział SP nie może przekraczać 33%.
  3. Pokarm zawierający SP może być podawany w okresie lotów pszczół. Pokarm ten nie powinien być podawany pszczołom podczas sezonu aktywnego pozostającym w zamknięciu (rodzinki weselne przed wystawieniem na pasieczysko). Nie powinien też trafiać do zapasów zimowych.

1988

LITERATURA

Barker R., J.; Lehner Y. — 1978 — Laboratory comparison of high fructose corn syrup, grape syrup, honey and sucrose syrup as maitenance food for caged honey bees. Apidologie 9 (2) : 111—116

strona 32

Doull K., M. — 1977 — Futterungsversuche mit im Handel Erhältlichem Zuckersirup. Apiacta 12 (1) : 11—14

Gerig L. — 1975 — Unterschiede in der Giftempfindlichkeit verschieden schwerer Bienen. Schweiz. Bienen-ztg 98 (7) : 293—300

Jachimowicz — 1974 — „Invertzucker” Levosan in der Bienenzucht. Apidologie 5 (3) : 300—301

Konopacka Z., Muszyńska J. — 1987 — Wpływ intensywności wychowu czerwiu i kondycji fizycznej pszczół robotnic na ich podatność na zarażenie sporowcem pszczelim (Nosema apis Zander) Pszczeln. Zesz. Nauk. 31

Ruttner H. — 1974 — „Vorläufiger Bericht über die Invertzuckerverwendung im Begattungs — Kästchen”, Arbeitsgemeinschaft der Institute für Bienenforschung. Apidologie 5 (3) : 301

Severson D., W.; Erickson E., H. — 1984 — Honey Bee (Hymenoptera Apidae) Colony Performance in Relation to Supplemental Carbohydrates. I. econ. Ent. 77 (6) : 1473—1478

Southwick E., E. — 1985 — Bee hair structure and the effect of hair on metabolism at low temperature. J. apic. Res 24 (3) : 144—149

ПРИГОДНОСТЬ ПОДЭКСТРАНОГОВО СИРОПА, КАК ПИЩИ ДЛЯ ПЧЕЛ

Я. Мушиньска, З. Конопаска

Резюме

Целью исследований было выяснение, можно ли использовать для подкормки свадебных и проиводственных семьей, высокосахарный побочный продукт, созданный во время продукции декстрана.

Свадебные семьи получали пищу, содержащую 100% подэкстранового сиропа (SP) и 75%, 50% и 25% SP в растворе сахарозы (SC), а также 33% SP в сахарном тесте (CSP). Для этих исследований контрольными группами были свадебные семьи, получающие чистый 50% раствор сахарозы (SC) и канди CM). Исходной пищевой группой было восемь свадебных семьей. Оценку пригодности SP при подкормке ульев для оплодостворения матки проведено в годах 1983 и 1984 в двух сериях (начало июня и начало июля) в течение 21 дня. В каждой серии определено опроцент маток, которые пережили, а также маток, откладываемых яйца, по отношению к общему числу подсаживаемых маток. Определено срок начала червления матками, а также количество потребленной пищи долговечность пчел и интенсивность постойки сота. Наблюдано также за видом поведением рабочих пчел сравниваемых групп.

Производственные семьи получали SP в форме теста (CSP) во время стимуляционной подкормки пасеки в 1983 г. Пригодность этой пищи сравнивалась с действием канди, обе пищевые группы охватывали пять семьей.

Констатировано, что нельзя подкармливать производственные семьи тестом, содержащим подэкстрановый сирооп, хотя эффект стимуляции червления, получаемый во время подкормки этой пищей, подобный получаемому во время подкормки канди. Однако эта пища, применяемая в течение августа, может

strona 33

в определенных климатически-взяточных условиях не вполне быть потреблена осенью и можно ее также причислить к зимним запасам.

На основании настоящих исследований обнаружено, что потребление пищи содержащей SP запертыми пчелами является вредным для них. Даже запирание, продолжающееся несколько дней, сваденых маток, получаюхищ высокие сгущения SP (100%, 75%, 50%), вызывает признаки пищевого отравления у пчел.

Существует возможность использования SP для подкормки выставленных к пасечной усадьбе свадебных семьей, если этот сироп является небольшим добавлением к сахарному сиропу (25% SP) или к сахарному тесту (33% SP). Поведение семьей, подкармливаемых этой пищей, а также результаты осеменения маток там находящихся, не отличаются от обнаруженных в контрольных группах.

THE SUITABILITY OF POST-DEXTRAN SYRUP AS A HONEY BEE FEED

Janina Muszyńska, Zofia Konopacka

Summary

A study was undertaken to explain whether a high-sugar waste product generated during dextran manufacture can be utilized as a supplemental feed source for mating nucleuses and commercial honey bee colonies.

Mating colonies nucleuses were fed 100% post-dextran syrup (SP) and 75% 50%, and 25% SP in sucrose solution (SC) as well as 33% SP in sugar paste (CSP). Mating colonies receiving pure 50% sucrose solution (SC) and candy were the control groups in this study. The initial feeding group consisted of eight mating colonies. The suitability of SP to feed mating colonies were tested in the years 1983 and 1984, each in two series (beginning of June and beginning of July) over the period of 21 days. The percentages of surviving and egg-laying queens were determined in relation to the total number of studied queens. Records were taken of the beginning of oviposition by a queen, feed ingested, bee longevity, and the rate of comb building. The bees from the groups under comparison were also checked for external appearance and behaviour.

Commercial colonies received SP as paste (CSP) during the stimulatory feeding period in 1983. This suitability of that feed was compared with the effect of candy, both groups consisting of five colonies each.

There was evidence that it is not advisable to use suplemental feeding of post-dextran syrup-containing candy to commercial colonies even though the egg-laying stimulation obtained with that feed is similar to that with supplemental feeding of candy proper. However, when fed SP during August the bees may be unable, under certain climatic and flow conditions, to use up the entire supply of that feed and thus it may enter the winter stores.

The present study demonstrated that ingestion of SP -containing feed is unequivocally deleterious to bees under confinement. Even if kept indoors for just a couple of days the bees from mating colonies fed high concentrations (100%, 75%, 50%) of SP develop symptoms of food poisoning. There is a possibility to use SP for supplemental feeding of mating colonies set out into a field provided the syrup constitutes a small additive to sugar syrup (25% SP) or to candy (33%/ CSP). It is because the performance of 25% and 33% SP fed mating colonies as well as the results of insemination of the queens from those colonies do not differ from the bee performance in control groups.


Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji

  • s. 19: „szkodliwołć” → szkodliwość
  • s. 21: „W kilku godzin” → W kilka godzin
  • s. 21: „35% SP” → 33% SP
  • s. 22: „gentycznego” → genetycznego
  • s. 22: „HCI” → HCl
  • s. 23, tab. 1: „reinfall” → rainfall
  • s. 24, tab. 2, kol. VII, suma poddanych matek: „31″ → 33
  • s. 25, tab. 3: „oviposittion” → oviposition
  • s. 25: „kombinancja” → kombinacja
  • s. 27: „kombinacii” → kombinacji
  • s. 27: „nieniejszym” → niniejszym
  • s. 28, tab. 5: „et the end” → at the end
  • s. 28, tab. 5: „exueriment” → experiment
  • s. 29, tab. 6: „comercial” → commercial
  • s. 29: „strymulacyjnego” → stymulacyjnego
  • s. 30: „regeularnie” → regularnie
  • s. 30: „Ddostatek płyku” → Dostatek pyłku
  • s. 31: „równwież” → również
  • s. 31: „można stanowić” → może stanowić
  • s. 31, piśmiennictwo: „maitenance” → maintenance
  • s. 32, piśmiennictwo: „I. econ. Ent.” → J. econ. Ent.
  • s. 32, streszczenie: „ПОДЭКСТРАНОГОВО” → ПОДЭКСТРАНОВОГО
  • s. 32, streszczenie: „проиводственных” → производственных
  • s. 32, streszczenie: „оплодостворения” → оплодотворения
  • s. 32, streszczenie: „опроцент” → процент
  • s. 32, streszczenie: „постойки” → постройки
  • s. 32, streszczenie: „сирооп” → сироп
  • s. 33, streszczenie: „сваденых” → свадебных
  • s. 33, streszczenie: „получаюхищ” → получающих
  • s. 33, streszczenie: „suplemental” → supplemental

Podobne wpisy