PRÓBA OCENY NEKTAROWANIA KONICZYNY CZERWONEJ PRZY SELEKCJI NOWYCH ODMIAN
tekst: Bolesław Jabłoński
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok VI, 1962 — Bolesław Jabłoński
strona 81PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE ROK VI. NR 2 PAŹDZIERNIK 1962
Bolesław Jabłoński
Zakład Pszczelnictwa I. S.
WSTĘP
W czasie odbywanej praktyki w Svalöf (Szwecja) w lecie 1961 r., autor miał możność zetknięcia się bliżej z zagadnieniami hodowli i zapylania koniczyny czerwonej. Problem dobrego zawiązywania nasion u tej rośliny starano się rozwiązać w Svalöf głównie drogą selekcji odmian o krótkich rurkach koron kwiatowych. Dotychczas nie udało się jednak otrzymać koniczny, która charakteryzowałaby się jednocześnie wysoką wydajnością siana z 1 ha i krótkimi rurkami koron. Warto wobec tego podjąć próby wyselekcjonowania odmian obficie nektarujących, o kwiatach wysoko wypełniających się nektarem.
Celem niniejszej pracy było znalezienie łatwego sposobu oceny materiału hodowlanego koniczny czerwonej pod względem nektarowania jako czynnika wpływającego na zwiększenie oblotu kwiatów przez pszczoły, a w rezultacie na polepszenie zapylania tej rośliny.
PRZEGLĄD LITERATURY
Zagadnieniem zapylania koniczyny czerwonej zajmowało się wielu badaczy na całym świecie. Pionierem prac w tej dziedzinie był Karol Darwin, który w połowie XIX w. ustalił, że koniczyna czerwona jest rośliną obcopylną i owadopylną, a zapylania jej dokonują głównie trzmiele. Pszczoły oblatują tę roślinę niechętnie, ponieważ nie mogą dosięgnąć nektaru, który jest ukryty głęboko na dnie rurki kwiatowej.
strona 82Badania nad polepszeniem zapylania koniczyny czerwonej poszły w pięciu zasadniczych kierunkach: 1) poszukiwania pszczół większych, a przede wszystkim o dłuższych języczkach (Chochołow, Michajłow, Skorikow, Ałpatow, Goetze, Chalifman, Henriksen, Hammer — cyt. za Gromiszem 1961, a w Polsce współcześnie — Demianowicz 1957, Bornus 1960, Gromisz 1961), 2) różnego rodzaju zmuszanie lub zwabianie pszczół do oblotu koniczyny czerwonej poprzez: a) tresurę, czyli aromatyczne podkarmianie (Gubin 1936, Firsow i Kamiejewa 1951, Demianowiczowa 1956, Pritsch1959, Hansson 1960, b) zwabianie pszczół przez rozstawienie aluminiowych lusterek na polach (Brajnies i Istomina-Cwietkowa 1956), c) stosowanie głodu pyłkowego pszczołom (Anfierowa 1958, Villumstad 1960), oraz d) stosowanie wsiewek pasów facelii w koniczynę, względnie domieszek koniczyny białoróżowej (Głuchow 1950, Demianowiczowa 1953), 3) zwiększenie liczby dzikich zapylaczy w terenie, głównie trzmieli (May 1959, Haas i Holm 1960, Wójtowski 1962), 4) hodowla nowych odmian koniczyny o krótkich rurkach koron (Lindhard – cyt. za Gubinem 1936, Akerberg 1953, Scheibe — cyt. za Eisfeldem 1959), 5) polepszenie nektarowania koniczyny czerwonej, poprzez stosowanie różnych zabiegów agrotechnicznych, przede wszystkim nawożenia (Weprikow, Monachin — cyt. za Gubinem 1936, Jakowlewa 1952).
Większość badaczy podkreśla, bardziej lub mniej wyraźnie, ogromne znaczenie dobrego nektarowania koniczyny dla oblotu i zapylania jej przez owady. Wielu autorów wskazuje również na konieczność wyhodowania odmian koniczyny czerwonej nie tylko o krótszych rurkach koron oraz szerszych w górnej ich części (Demianowiczowa 1957), ale także lepiej nektarujących. W Polsce na te zagadnienia po raz pierwszy zwróciła uwagę Demianowiczowa (1953).
Ta sama autorka (1957) podaje, że podczas doświadczenia z tresurą pszczół, spośród dwu badanych odmian koniczyny czerwonej pszczoły oblatywały lepiej tę, która wydzielała nektar o wyższej koncentracji cukrów.
W dostępnej mi literaturze nie spotkałem jednak danych dotyczących łatwego sposobu oceny materiału hodowlanego koniczyny czerwonej pod względem nektarowania.
MATERIAŁ, METODYKA I PRZEBIEG BADAŃ
Materiałem, na którym wykonałem obserwacje i pomiary, była koniczyna czerwona diploidalna i tetraploidalna w Svalöf. Początkowo określiłem nektarowanie 10 odmian koniczyny tetraploidalnej przy pomocy
strona 83metody pipetowej (Demianowiczowa i inni 1959). Wkrótce okazało się jednak, że metoda ta, nadająca się bardzo dobrze do oznaczania wydajności nektarowej różnych roślin, nie odpowiada wymaganiom stawianym przez selekcję koniczyny. Jedną z przyczyn tego jest stosunkowo duża pracochłonność oraz trudność jednoczesnego badania większej liczby odmian. Ponadto nie wystarcza samo określenie ilości i jakości wydzielanego nektaru. Zaobserwowałem, że u jednych odmian rurki koron są cieńsze, u innych zaś grubsze, wobec czego ta sama ilość nektaru wznosi się w nich na różną wysokość, co ma zasadnicze znaczenie dla pszczół.
W poszukiwaniu innej, szybszej metody oceny koniczyny czerwonej pod względem nektarowania wykorzystałem fakt, że: a) prawie z reguły wszystek nektar pozostaje w dolnej części rurki korony po wyrwaniu jej z główki i b) przy odpowiednim ustawieniu korony pod światło, widoczny jest górny poziom nektaru (ryc. 1). Zacząłem wobec tego mierzyć odległość od górnego brzegu rurki kwiatowej („uszka”) do poziomu nektaru. Początkowo robiłem to przy pomocy przezroczystej linijki, na której narysowałem trójkąt podobny do używanego w Svalöf przy mierzeniu długości rurek kwiatowych koniczyny.
Następnie skonstruowałem z folii celuloidowej specjalny suwak, oparty na zasadzie trójkąta, który umożliwia wykonywanie pomiarów zarówno całkowitej długości rurki korony, jak i odległości od górnego brzegu rurki do poziomu nektaru (ryc. 2). Mierzony kwiat koniczyny ustawia się tak w suwaku, aby górny brzeg rurki korony, tj. miejsce, gdzie zaczyna się tzw. „uszko”, pokrywał się z brzegiem przesuwanej linijki. Przez cały czas trwania pomiaru kwiat jest lekko przytrzymywany przy pomocy specjalnego sprężynowego zacisku. Następnie linijkę przesuwa się na tyle, aby skośna linia suwaka pokrywała się z widoczną górną powierzchnią słupka nektaru w kwiecie. Odczyt na podziałce w miejscu pokrycia się tych linii daje odległość w mm od górnego brzegu rurki korony do poziomu nektaru. W podobny sposób mierzy się całkowitą długość rurki korony. Z różnicy tych dwu pomiarów otrzymuje się wysokość słupka nektaru w kwiecie.

Ryc. 1. Korona kwiatu koniczyny; a — długość rurki, b — odległość od górnego brzegu rurki (uszka) do poziomu nektaru, c — wysokość słupka nektaru.
Fig. 1. Flower of clover: a — length of flower tube, b — distance between the top of flower tube and surface of nectar, c — height of nectar contents.
strona 84
Ryc. 2. 1 — oprawka; 2 — przesuwana linijka z przebiegającą ukośnie wycechowaną podziałką; 3 — sprężynowy zacisk do przytrzymywania korony kwiatu w czasie pomiaru; 4 — płytka zapobiegająca zgnieceniu rurki korony; 5 — korona kwiatu koniczyny ułożona we właściwej pozycji podczas pomiaru, 8,3 mm — przykładowy odczyt długości rurki korony.
Fig. 2. 1 — frame; 2 — scale written across a movable ruler; 3 — small fram with spring for tighten a flower tube; 4 — protection against smashing tested flower tube; 5 — flower in the proper position for measuring. E. g. 8,3 mm is the correct length of flower tube.
Po stwierdzeniu przydatności suwaka należało opracować metodykę wykonywania pomiarów. Trzeba było ustalić przede wszystkim: a) najodpowiedniejszy do pomiarów wiek kwiatu ze względu na wzrost jego korony i nagromadzanie nektaru, b) czy nie ma różnic w długości rurki korony i wysokości słupka nektaru w zależności od tego, czy kwiat pochodzi z główki szczytowej, czy też z główek bocznych, c) czy istnieje możliwość wykonywania pomiarów w laboratorium, co z wielu względów byłoby bardziej dogodne.
Dla ustalenia najodpowiedniejszego wieku kwiatu do pomiarów należało najpierw wykonać obserwacje dotyczące intensywności otwierania się kwiatów w ciągu doby. W tym celu przez cztery doby liczyłem i usuwałem w odstępach dwugodzinnych wszystkie kwiaty o otwartych koronach na tych samych kilkudziesięciu główkach. Po wykonaniu tych obserwacji, na zaizolowanym od owadów poletku, wybrałem 100 rozkwitających główek, a na każdej z nich oznaczyłem po około 20 kwiatów, które otwarły się w ciągu 4 godzin najintensywniejszego rozkwitania koniczyny, tj. od 10 do 14. Oznaczenia kwiatów dokonałem w ten sposób, że wszystkie starsze (otwarte przed godz. 10) oraz 2—3 okółki młodszych (które otworzyłyby się najwcześniej po godz. 14) usunąłem. Tego samego popołudnia połowę z pozostawionych kwiatów na każdej główce zapyliłem sztucznie. Pomiary zaznaczonych kwiatów wykonywałem przy pomocy suwaka, przez cały czas ich kwitnienia, tj. do czasu zwiędnięcia koron, w godzinach południowych, początkowo co jedną dobę, później co dwie. Za każdym razem brałem z poszczególnej główki (wszystkich 100 wybranych) po jednym kwiecie zapylonym i jednym niezapylonym. Należy dodać, że pierwszego dnia mierzyłem tylko kwiaty niezapylone, mające się wkrótce otworzyć oraz kwiaty dopiero co otwarte.
Chcąc przekonać się, czy nie ma różnic w długości rurki korony w zależności od jej pochodzenia z kwiatostanów szczytowych oraz bocznych, oznaczyłem na polu 30 pędów różnych roślin, które miały co najmniej
strona 85po trzy główki. Na każdej główce mierzyłem długość rurki korony dla pięciu kwiatów wziętych z podobnych miejsc.
W celu stwierdzenia możliwości wykonywania pomiarów w laboratorium, wziąłem 20 dobrze rozkwitniętych, uprzednio zaizolowanych główek, do woreczka plastikowego i przechowywałem je w lodówce w temperaturze 5—8° C. Długość rurek korony oraz poziom w nich nektaru mierzyłem co 48 godzin, pomiar pierwszy wykonałem zaraz po zerwaniu główek. Do mierzenia brałem stale po 5 kwiatów z główki, które pochodziły z różnych, lecz za każdym razem podobnych miejsc.
WYNIKI
Jak wykazały obserwacje, kwiaty koniczyny czerwonej w warunkach dość chłodnego i bogatego w opady lata 1961 w Svalöf, otwierały się w godzinach od około 6 do 19, z największym nasileniem w południe (ryc. 3).
Od chwili otworzenia się korony do jej zwiędnięcia upływało dla kwiatów zapylonych 4—5 dni, dla niezapylonych zaś — około 2 tygodnie. Poza tym u kwiatów zapylonych korony równomiernie więdły, a następnie zasychały w całości. Obumieranie koron kwiatów niezapylonych następowało stopniowo i powoli, przy czym najpierw więdły i brunatniejąc zasychały górne ich brzegi, a następnie coraz niższe części.

Ryc. 3. Otwieranie się kwiatów koniczyny czerwonej w ciągu doby (na podstawie średnich z 4 dni obserwacji).
Fig. 3. Daily opening of red clover flowers (overage from 4 days).
Rurki koron wydłużały się zasadniczo tylko do momentu otworzenia się kwiatu (ryc. 4). Później wydłużały się one już tylko minimalnie. W trzecim dniu doświadczenia (kwitnienia kwiatów), po deszczu, wprawdzie zaznaczyło się wyraźniejsze wydłużenie rurek, ale zmiany takie nie mogą mieć większego znaczenia przy pomiarach porównawczych.
Pierwsze widoczne ślady nektaru obserwowałem w kwiatach świeżo otwartych, a niekiedy nawet wcześniej. Po upływie około 1 doby od chwili otwarcia się kwiatów, nektar wznosił się w rurkach przeciętnie na wysokość około 0,7 mm. Ilość jego wzrastała stopniowo, aż do czasu więdnięcia koron, tj. do około 3 dnia u kwiatów zapylonych, a do około 2 tygodni u niezapylonych. Największa wysokość poziomu nektaru
strona 86w kwiatach zapylonych wynosiła przeciętnie około 1,7 mm, w niezapylonych natomiast około 2,2 mm. Znaczne podniesienie się poziomu nektaru w rurkach w 3 dniu życia kwiatów zostało spowodowane przez deszcz.
Zaobserwowałem przy tym, że woda deszczowa nie dostaje się bezpośrednio do wnętrza kwiatów, które nie były jeszcze odwiedzane przez owady ani zapylane sztucznie. Znaczne zwiększenie się ilości nektaru w tych kwiatach po deszczu następowało prawdopodobnie w wyniku dodatniego bilansu wodnego roślin. Natomiast u kwiatów odwiedzanych przez owady, czy też zapylanych sztucznie, na skutek naruszenia szczelnie zamkniętej od góry rurki korony, woda deszczowa dostaje się często bezpośrednio do nektaru. Świadczy o tym fakt, że po deszczu w wielu takich kwiatach prawie całe rurki były wypełnione rozcieńczonym nektarem.
Proporcjonalnie do wzrostu ilości nektaru w kwiatach, malała odległość między jego poziomem a górnym brzegiem rurek kwiatowych, co jest zrozumiałe.
Do pomiarów powinno się zatem brać kwiaty, które nie były jeszcze odwiedzane przez owady, a więc uprzednio izolowane. Trzeba też pamię-

Ryc. 4. Zmiany długości rurki korony oraz wysokości słupka nektaru w zależności od wieku kwiatu.
Fig. 4. Changes in the length of flower tube and hight of nectar contents in relation to the age of flower.
———— kwiaty niezapylane, —— kwiaty zapylane, a — długość rurki korony, b — odległość od górnego brzegu rurki („uszka”) do poziomu nektaru, c — wysokość słupka nektaru.
— unpollinated flowers, — pollinated flowers, — length of flower tube, — distance between the top of flower tube, and surface of nectar, — height of nectar contents,
strona 87tać, aby dla wszystkich porównywanych grup mierzyć kwiaty w jednakowym wieku. W zasadzie można by brać do pomiarów kwiaty jedno-dwu-, czy trzydniowe, a nawet starsze. Lepiej jednak unikać mierzenia zbyt starych kwiatów. Chodzi nam przecież o znalezienie odmian wydzielających obficie nektar wkrótce po otwarciu się korony, bowiem młode kwiaty zapylają się prawdopodobnie najlepiej.
Okazało się, że kwiaty wzięte z różnych główek tego samego pędu miały różną długość rurek korony. Dla kwiatów z główek szczytowych długość rurek wynosiła przeciętnie 8,32 mm, z główek bocznych wyrastających jako pierwsze na pędzie głównym — 8,18 mm, i z bocznych wyrastających jako drugie na pędzie głównym — 7,93 mm. (Podobne różnice uzyskała Demianowiczowa 1957). Przy wyborze główek do mierzenia ich kwiatów, należy zatem zwracać uwagę, aby były one podobne pod tym względem dla wszystkich porównywanych odmian.
Pomiary wykazały, że u kwiatów przechowywanych w lodówce, w temperaturze od + 5° C do + 8° C, długość rurek kwiatowych oraz poziom nektaru w kwiatach pozostawały prawie bez zmian przez 4 doby. Wydaje się więc, że można przez pewien czas przechowywać zerwane główki koniczyny w lodówce bez szkody dla późniejszych pomiarów zarówno długości rurek kwiatowych, jak też poziomu w nich nektaru.
Zaobserwowałem, że zarówno pomiędzy odmianami, jak i pomiędzy poszczególnymi roślinami tej samej odmiany istnieją znaczne różnice, nie tylko w długości rurek kwiatowych oraz w wysokości słupka nektaru, ale również w sztywności i kształcie korony.
WNIOSKI
- Kwiaty różnych odmian oraz poszczególnych roślin tej samej odmiany koniczyny czerwonej różnią się znacznie nie tylko długością rurek kwiatowych, na co zwraca się na ogół uwagę przy selekcji, ale również szerokością i kształtem tych rurek, oraz sztywnością całej korony, a co najważniejsze — ilością wydzielanego nektaru. Świadczy to o dużej zmienności koniczyny pod tym względem i pozwala przypuszczać, że istnieje możliwość wyselekcjonowania odmian, o cechach korzystnych z punktu widzenia zapylania tego gatunku przez pszczoły.
- Przy pomocy suwaka (ryc. 2) można łatwo, szybko i wystarczająco dokładnie oceniać materiał hodowlany koniczyny czerwonej nie tylko pod względem odległości poziomu nektaru od górnego brzegu korony, ale również długości rurki oraz wysokości słupka znajdującego się w niej nektaru.
- Na podstawie wykonanych obserwacji i pomiarów można wysunąć następujące zalecenia praktyczne dotyczące samej metodyki oceny koniczyny czerwonej pod względem nektarowania;
a) główki, na których mają być mierzone kwiaty, pobierać 5—10 razy w okresie pełni kwitnienia koniczyny, przy czym za każdym razem brać ich po jednej, lub dwie z poszczególnej porównywanej odmiany czy linii hodowlanej, a na każdej mierzyć po 5—10 kwiatów,
b) każdorazowo wybierać główki tego samego rzędu,
c) przynajmniej przez 1 dobę (chociaż można znacznie dłużej) izolować główki woreczkami z gazy lub pergaminu w przypadku stosowania tych ostatnich, pcdziurkować je dla przewiewu),
d) izolować główki tuż przed porą najintensywniejszego otwierania się kwiatów, tj. około godz. 10—11,
e) wybierane do izolowania główki powinny mieć około 1/5 kwiatów otwartych, które należy usunąć przed założeniem izolatorów — ułatwi to wybór do mierzenia kwiatów będących w jednakowym wieku,
f) przy wykonaniu pomiarów w laboratorium, co jest bardziej dogodne zwłaszcza w przypadku porównywania dużej liczby grup (cdmian, linii, lub innych jednostek) główki przechowywać w lodówce w temperaturze 5—8° C,
g) podczas pobierania prób na polu, zrywane główki wkładać od razu do oddzielnych woreczków plastikowych i zabezpieczyć je przed operacją słońca,
h) pod względem koncentracji cukrów w nektarze wystarczy zbadać, przy użyciu refraktometru i pipet używanych normalnie do oznaczania wydajności nektarowej różnych roślin, tylko te odmiany czy linie hodowlane, które zostaną pozytywnie ocenione przy pomocy suwaka, przy czym ważenie nektaru jest tu całkowicie zbędne.
Pragnę wyrazić serdeczne podziękowanie Prof. Dr E. Åkerbergowi, Dyrektorowi Instytutu w Svalöf, za umożliwienie mi wykonania tej pracy, jak również odbycia praktyki w Svalöf.
Koledze Dr Franco Grazi dziękuję za cenne uwagi w dyskusji oraz pomoc przy pomiarach, a Koledze Dr Åke Gilbertsonowi za ułatwienie wykonania doświadczeń.
Bardzo serdecznie dziękuję również Wszystkim, którzy przyczynili się do mojego wyjazdu do Szwecji, a przede wszystkim Doc. Dr Z. Demianowiczowej, Prof. Dr S. A. Pieniążkowi oraz Ministerstwu Rolnictwa PRL.
strona 89LITERATURA
Åkerberg E. und Hahlin M. 1953 — Undersökningar rörande tillgangen pa pollinerande insekter i rödklöverföödlingar underaren 1945—1952. Undersökningar rörande insakterpollinerade kulturvöxter II. Sveriges Fröodlareförbund Med. 2: 122.
Anfierowa W. N. (1958) — Usilenie opylitielnoj raboty pczeł na semiennikach krasnogo klewiera. Pczełow. Moskwa. 35/8/: 34—38.
Bittner A. (1956) — Die Honigbiene im Dienste der Rotkleesamenerzeugung. Arch. f. Gefliegelz. u. Kleintierk. 5/1/.
Brajnies Ł. i Istomina-Cwietkowa (1956) — Ispolzowanje otrażennych ultrafioletowych łuczej dla naprawlenia poleta pczeł. Pczełow. Moskwa 31/8/: — 48—59.
Bornus L. (1960) — Pomiary wielkości pszczoły i niektórych części jej ciała. Pszczel. Zesz. Nauk. 4/3—4/: 175—182.
Demianowicz Z. (1953) — Rośliny miododajne. Warszawa PWRiL.
Demianowicz Z. (1957) — O oblatywaniu przez pszczoły dwu odmian koniczyny czerwonej. Pszczel. Zesz. Nauk. 1/2/: 79—93.
Demianowicz Z. i inni (1959) — O wydajności miodowej niektórych roślin miododajnych w warunkach Polski. Pszczel. Zesz. Nauk. 4/2/: 87—104.
Demianowicz A. (1957) — O dziedziczeniu cech u pszczół. 1/3/: 97—103.
Eisfeld F. (1959) — Rotklee und Biene — Erschliessung einer wertvollen Nektarquelle? Leipz. Bienenztg. 73/11/12: 368—370.
Firsow J. G., Kamaewa A. A. (1951) — O dressirowkie pczeł na krasnyj klewier. Pczełow. Moskwa. 28/4/: 15—19.
Głuchow M. M. (1950) — Ważniejszyje miedonosnyje rastienja i sposoby ich razwiedienia. Moskwa. 202—227.
Goetze G. (1942) — Rotklee und Honigbiene. Biologia Generalis. Arch. f. die Algem. Frag. der Lebensforsch. Wien. 16: 392—404.
Gromisz M. (1961) — Zmienność długości języczka u pszczoły krajowej Pszczel. Zesz. Nauk. 5/1/: 1—31.
Gubin A. F. (1936) — Bestäubung und Erhöhung der samenernte bei Rotklee Trifolium pratense L. mit Hilfe der Biene. Arch. f. Bienenk. 7/17/: 209—264.
Hansson A. (1960) — Försök med doftstyrning av bin. Nord. Bidiskr. Kristianstad. 12: 25—28.
Haas H. og. Holm N. (1960) — Humlebierne, deres betydning og mulighederne for deres domesticering. Saertryk af Tolrandsbladet. 8: 1—12.
Jakowlewa N. B. (1952) Powyszenie niektarnosti i urożajnosti siemian klewiera, lucerny i drugich rastienij pri wniesienii bornych udobrienij. Pczełow. Moskwa. 29/7/: 37—38.
May J. (1959) — Čmelaci v ČSR jejich bionomie chov a hospodarsky wyznam. Praha. CAZ.
Pritsch G. (1959) — Versuche zur Duftlenkung der Bienen auf Rotklee (Trifolium pratense) zwecks Erhöhung der Samenerträge. Arch. f. Geflugelzt. u. Kleintierk. Berlin. 8/3/: 213—240.
Villumstad E. (1960) — Kan bienes polineringsabeid i rödeklövern stimuler? Nord Bidiskr. Kristianstad. 12: 9—11.
Wójtowski F. (1962) — Obserwacje nad biologią i rozmnażaniem się trzmieli (Bombinae) — Przegląd Zool. 6.
strona 90ПОПЫТКА ОЦЕНКИ НЕКТАРОВЫДЕЛЕНИЯ КРАСНОГО КЛЕВЕРА ПРИ СЕЛЕКЦИОНИРОВАНИИ НОВЫХ СОРТОВ
Болеслав Яблонски
Резюме
Летом 1961 г. проходя практику в Слалеф (Швеция) автор, благодаря любезности Проф. Д-ра Э. Акерберга, ознакомился с проблемами селекции и опыления красного клевера. Он попытался исследовать часть тамошних селекционных линий с точки зрения их нектаропродуктивности. Пипеточный метод в данном случае был неподходящий. Автор пользовался специяльно для этого сконструированным им прибором — подвижной шкалой (рис. 2). Этим прибором просто и скоро можна измерять с точностью до 0,1 мм длину трубочки венчика и вышину в ней уровня нектара.
При дружеской помощи, главным образом Д-ра Франко Граци, а также Оке Гильбертсона автор сделал большое число измерений и наблюдений, на основании которых можно сформулировать следующие указания для практики:
а) С каждого сравниваемого сорта (линии) надо брать в периоде полного цветения 5-10 раз по крайней мере по две головки клевера и на каждой из них измерять по 5-10 цветков.
б) Всегда брать головки того же порядка, так как длина венчиковых трубочек и высота нектара зависит от положения соцветия на главном побеге.
в) По крайней мере одни сутки перед исследованием изолировать соцветия от посещений насекомых мешечками из марли или наколотой бумаги; дождевая вода повидимому непосредственно не проникает в венчиковые трубочки тех цветов, которые еще не посещались насекомыми.
г) Соцветия изолировать перед моментом самого интенсивного расцветания цветков т.е. около 10-11 часов.
д) Для изолирования следует выбирать головки, на которых расцвела 1/5 цветков; их следует удалить перед наложением изолятора. Это помагает избирать для измерений цветки одного возраста, что имеет большое значение при сравнении уровня нектара выделившегося в течении одинакового периода времени.
е) Для проведения измерений в лаборатории, что в случае большего количества материала много удобнее, головки клевера следует держать в холодильнике при температуре около 5-8° Ц; в таких условиях количество нектара в цветках почти не изменяется в течении 24 часов.
ж) Собираемые в поле головки следует немедленно помещать в мешечки из пластмассы, чтобы предотвратить высыхание их на солнце.
з) На содержание сахаров в нектаре исследовать только те сорта клевера, которые получат позитивную оценку при измерении их венчиковых трубочек и высоты нектара.
Между отдельными растениями одного и того же сорта установлено большие колебания в вышине уровня нектара, в длине и форме трубочки венчика и упругости её стенок.
strona 91IMPROVEMENTS IN NECTAR CONTENTS ESTIMATIONS IN HYBRIDS OF RED CLOVER
Bolesław Jabłoński
Summary
Author of this paper was working during his agricultural praxis in Svalöf (Sweden) under Prof. dr Åkerberg on selection and pollination of red clover. He was trying especially to evaluate the nectar contents in some new lines of hybrids. The technique with pipette was unsatisfactory. The author constructed a special tool (fig. 2) very useful for quick and accurate (up. to 0,1 mm) measuring of length of flower tubes and height of nectar contents. The practical recomendations based on first year results are following:
a) Flower of red clover has to be harvested 5 to 10 times during the full bloom. Each time at least 2 of them should be taken from each variety. 5 to 10 flowers from each inflorescence have to be measured.
b) There are some differences in the length of flower tubes according to the location in different positions on a plant. Only flowers located in the same position on plants has to be sampled.
c) Flowers have to be protected with gauze cloth bags. The rain probably doesn’t penetrate into the flowers which weren’t visited by insects.
d) Isolations against insects have to be done before the time of opening flowers, ca 10—11 a. m.
e) About 1/5 of flowers should be open in bloom chosen for isolating under gauze cloth bags. All those flowers have to be measured.
f) The measurments can be done easier in laboratory than on field. The samples of flowers can be stored at 5—8° C. Under these conditions no changes in nectar contents were observed after 24 hours.
g) The harvested flower has to be put immediately into plastic bags and protected against direct sunshine.
h) The sugar concentration in nectar has to be tested only in those hybrids, which had high nectar contents. For this test pipettes and refractometers can be used will no weighting.
Great differences in nectar contents and shape of flower tubes were observed in the flowers harvested from different plants of the same variety.
The author is gratelul to dr Franco Grazi and dr Åke Gilbertson for their kind help.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 81, 2×: „koniczny” → koniczyny
- s. 84, podpis ryc. 2: „fram” → frame
- s. 85, podpis ryc. 3: „overage” → average
- s. 86, podpis ryc. 4: „hight” → height
- s. 88, wniosek 3c: „pcdziurkować” → podziurkować
- s. 88, wniosek 3f: „cdmian” → odmian
- s. 90, streszczenie: „Слалеф” → Свалеф
- s. 90, streszczenie: „специяльно” → специально
- s. 90, streszczenie: „можна” → можно
- s. 90, streszczenie, в): „мешечками” → мешочками
- s. 90, streszczenie, д): „помагает” → помогает
- s. 90, streszczenie, д) i е), 2×: „в течении” → в течение
- s. 90, streszczenie, ж): „мешечки” → мешочки
- s. 91, summary: „recomendations” → recommendations
- s. 91, summary, f): „measurments” → measurements
- s. 91, summary, h): „will no weighting” → with no weighing
- s. 91, summary: „gratelul” → grateful
