Praktyczne aspekty hodowli pszczół odpornych na Varroa
tekst: Krystyna Pohorecka
Artykuł z numeru 10/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Przekonanie, że dzięki cierpliwości i starannej selekcji możemy zbudować przyszłość, w której pszczoły poradzą sobie bez stałej interwencji człowieka, także w środowisku pszczelarzy powoli staje się coraz powszechniejsze. Pracę tę może rozpocząć już teraz każdy, hodując pszczoły na lepsze jutro.
Hodowla pszczół odpornych na inwazję roztocza Varroa destructor jest długoterminową i zrównoważoną alternatywą dla leczenia chemicznego. Pierwszym krokiem w tym procesie, który może zrobić każdy pszczelarz, jest poznanie statusu epizootycznego posiadanych rodzin, czyli inaczej mówiąc – zdobycie wiedzy o tym, ile pasożytów się w nich znajduje po to, by można było spośród nich, wyłonić te, które naturalnie utrzymują niski poziom inwazji roztocza. Bez rzetelnego monitorowania tego parametru pszczelarzom trudniej jest odróżnić rodziny odporne od tych, które przetrwały jedynie dzięki interwencji chemicznej. Regularnie prowadzony monitoring i prawidłowa interpretacja wyników może stanowić narzędzie służące do podejmowania lepszych decyzji w ramach prowadzonej gospodarki pasiecznej.
Wielu pszczelarzy stosuje leki przeciw Varroa bez sprawdzania poziomu inwazji, zakładając, że każda rodzina tego wymaga. Takie podejście nie tylko marnuje czas i posiadane zasoby, ale też uniemożliwia zadziałanie doboru naturalnego na naszą korzyść. Regularne monitorowanie poziomu inwazji pozwala:
· zidentyfikować rodziny o naturalnie niskim poziomie zarażenia przez Varroa – czyli potencjalny materiał hodowlany;
· wcześnie wykryć rodziny zagrożone zagładą, zapobiegając rozprzestrzenianiu się roztoczy;
· ustalić, czy interwencja jest konieczna;
· śledzić trendy w rozwoju populacji roztoczy w ciągu sezonu.
Tak więc regularne monitorowanie poziomu inwazji dostarcza danych potrzebnych do selekcji pszczół w kierunku odporności i stopniowego uniezależnienia ich egzystencji od leczenia.
Istnieje kilka sposobów oceny poziomu inwazji roztoczy w rodzinie pszczelej, a każda ma zarówno zalety, jak i wady. Pszczelarze powinni wybrać metodę dokładną, powtarzalną i możliwą do wykonania we własnej pasiece.
Test pudrowania pszczół cukrem. To jedna z najbardziej przyjaznych pszczelarzowi metod, która pozwala oszacować poziom inwazji bez zabijania pszczół. Próbkę dorosłych pszczół pobranych z plastrów z czerwiem (najlepiej 300 owadów, tj. ok. pół szklanki – 100 ml) umieszcza się w pojemniku z siatką w pokrywce, zasypuje łyżką suchego (sypkiego) cukru pudru i delikatnie obraca (roluje). Cukier puder wytrząsa się np. na białą kartkę i liczy obecne w nim pasożyty. Dzieląc liczbę znalezionych roztoczy przez liczbę pszczół w próbie i mnożąc przez z 100 otrzymujemy wynik w postaci procentowego poziomu inwazji, czyli liczbę roztoczy przypadającą średnio na każde 100 pszczół w danej rodzinie.
Ten nieszkodliwy dla pszczół (wracają do ula), stosunkowo szybki i łatwy do przeprowadzenia test jest możliwy do wykonania przez tę część sezonu, kiedy można pobrać pszczoły, nie szkodząc rodzinie. Jego wyniki zależą jednak od jakości cukru (wilgotności) i są mniej dokładne niż te, uzyskane za pomocą metody polegającej na wypłukiwaniu roztoczy z pszczół.
Wypłukiwanie Varroa z pszczół. Metoda podobna jest do pudrowania cukrem, ale wymaga poświęcenia pszczół. Należy bowiem pobrać i uśmiercić ok. 300 robotnic (na próbkę), a następnie zalać je wodą z dodatkiem detergentu (lub alkoholem) i wytrząsać przez kilka minut. Aby oddzielić i policzyć pszczoły oraz pasożyty, zawartość pojemnika powinno się wylać na system sit ustawionych jedno na drugim (z większymi i mniejszymi oczkami siatki – na górnym zatrzymują się pszczoły, na dolnym pasożyty). Metoda jest dokładniejsza niż test z cukrem pudrem, szybka i wiarygodna – pozwala na obliczenie procentowego poziomu inwazji, ale również możliwa do wykonania tylko sezonowo.
Ten artykuł pochodzi z numeru 10/2026
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 10/2026 — 10,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Październik 2026
- Gospodarka pasiecznaPaździernik – czas odpocząćJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu6 min
- Gospodarka pasiecznaPlaster wart więcej niż myśliszPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu9 min
- Hodowla pszczółPraktyczne aspekty hodowli pszczół odpornych na VarroaKrystyna Pohoreckadostępny dla Ciebie13 min
- Pożytki i zapylanieIrgi – niedoceniane krzewy pożytkoweBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
- Ule i sprzęt pasiecznyUl ulowi nierównyDariusz Karwan pełna treść po wykupieniu15 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaDziałania Resortu Rolnictwa w zakresie wspierania rozwoju pszczelarstwa w PolsceMarcin Tomaszewski, Agnieszka Pietrzak pełna treść po wykupieniu13 min
- ApiterapiaMleczko pszczele jako element terapii wybranych schorzeń [2]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu8 min
- ApiterapiaNowa hipostaza miodu: jego zastosowanie w medycynie konwencjonalnejWalerij Isidorow pełna treść po wykupieniu11 min
