Nowa hipostaza miodu: jego zastosowanie w medycynie konwencjonalnej

tekst: prof. Walerij Isidorow

Artykuł z numeru 10/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

W medycynie ludowej wielu narodów miód zawsze zajmował miejsce honorowe. Stosowano go w celu wzmocnienia całego organizmu i jego poszczególnych narządów, a także w leczeniu zarówno chorób wewnętrznych (np. przeziębień), jak i zewnętrznych. W szczególności, od czasów Hipokratesa aż do niedawna, miód stosowano do leczenia ran, oparzeń i odleżyn.

Zmianę sytuacji przyniosła połowa XX wieku, kiedy to miód zaczął być wypierany z medycyny przez antybiotyki, sulfonamidy i leki hormonalne. Od tego czasu uważany jest wyłącznie za zdrowy i łatwostrawny produkt spożywczy, który pomaga pacjentowi zyskać siły w okresie rekonwalescencji. Dziś prawdopodobnie jedynie dietetyk zaleciłby pacjentowi spożywanie miodu w celach terapeutycznych; lekarz wysłałby go raczej do apteki z receptą na lek syntetyczny. Większość medyków nadal uważa miód za składnik ludowych receptur, całkowicie ignorując lub lekceważąc dowody naukowe na jego przydatność we współczesnej medycynie. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach obserwujemy ponowny wzrost zainteresowania miodem, choć próby wprowadzenia go – oraz innych produktów pszczelich – do praktyki klinicznej nie przyniosły rezultatu (z wyjątkiem jadu i w pewnym zakresie mleczka pszczelego). Wynika to z dużej zmienności chemicznej i fitochemicznej produktów pszczelich, co utrudnia (a czasem wręcz uniemożliwia) ich standaryzację, niezbędną do zastosowania w medycynie konwencjonalnej.

Mimo to właściwości antybiotyczne miodu, wielokrotnie potwierdzone naukowo, budzą coraz większe zainteresowanie. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest pojawianie się lekoopornych szczepów drobnoustrojów chorobotwórczych. Aby patogeny te uodporniły się na nowy antybiotyk, wystarczy krótki okres jego powszechnego stosowania. Tymczasem w odniesieniu do miodu (oraz propolisu) takiej zdolności nie nabyły przez wiele tysiącleci.

Niektórzy przypisują antybiotyczne właściwości miodu obecności nadtlenku wodoru (H2O2), inni – metyloglioksalu (MGO), a jeszcze inni – defensynom, czyli białkom o małej masie cząsteczkowej. W rzeczywistości właściwości te wynikają z wyjątkowego zmiennego zestawu różnorodnych substancji chemicznych. To właśnie ta cecha uniemożliwia drobnoustrojom wykształcenie oporności. Gdyby patogeny miały do czynienia z jednym czynnikiem, szybko znalazłyby na niego sposób. Z pewnością pojawiłyby się szczepy grzybów lub bakterii zdolne do produkcji katalazy – skutecznie rozkładającej nadtlenek wodoru – lub innych enzymów unieczynniających metyloglioksal lub hamujących syntezę defensyn.

Trudności w gojeniu ran i oparzeń często wiążą się z rozwojem infekcji i powolną regeneracją uszkodzonych tkanek. Miód jako produkt nietoksyczny dla ludzkich tkanek, o właściwościach antyseptycznych i regenerujących, jest najlepszym środkiem zwalczającym infekcje wikłające leczenie ran i oparzeń (w czasie I wojny światowej był on powszechnie stosowany w tym celu). W ostatnich dziesięcioleciach miód w niektórych krajach odzyskał należne mu miejsce w medycynie, a jego skuteczność w leczeniu ran i oparzeń oraz w zapobieganiu infekcjom pooperacyjnym została szczegółowo opisana w literaturze (Moore i wsp., 2001; Boukraâ, 2013; Oryan i wsp., 2016). Z tego względu ograniczę się tylko do wymienienia kilku decydujących o tym właściwościach miodu: silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne; zapobieganie obrzękom i łagodzenie bólu; eliminowanie nieprzyjemnego zapachu z rany; przyspieszanie gojenia (zmniejszenie blizn). Nie bez znaczenia jest fakt, że zmiana opatrunków nasączonych miodem jest znacznie mniej bolesna niż w przypadku opatrunków z propolisem. Wynika to z minimalnej przyczepności miodu do tkanek.

Ten artykuł pochodzi z numeru 10/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 10/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Październik 2026

  1. Gospodarka pasiecznaPaździernik – czas odpocząćJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu6 min
  2. Gospodarka pasiecznaPlaster wart więcej niż myśliszPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu9 min
  3. Hodowla pszczółPraktyczne aspekty hodowli pszczół odpornych na VarroaKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu13 min
  4. Pożytki i zapylanieIrgi – niedoceniane krzewy pożytkoweBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu9 min
  5. Ule i sprzęt pasiecznyUl ulowi nierównyDariusz Karwan pełna treść po wykupieniu15 min
  6. Ludzie-miejsca-wydarzeniaDziałania Resortu Rolnictwa w zakresie wspierania rozwoju pszczelarstwa w PolsceMarcin Tomaszewski, Agnieszka Pietrzak pełna treść po wykupieniu13 min
  7. ApiterapiaMleczko pszczele jako element terapii wybranych schorzeń [2]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu8 min
  8. ApiterapiaNowa hipostaza miodu: jego zastosowanie w medycynie konwencjonalnejWalerij Isidorowdostępny dla Ciebie11 min

Podobne wpisy