OCENA LABORATORYJNA SZKODLIWOŚCI DLA PSZCZÓŁ PREPARATU AZTEC
tekst: Michał Gromisz, Zofia Gromisz
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLII, Nr 1, 1998 — Michał Gromisz, Zofia Gromisz
strona 185PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLII, Nr 1 1998
Michał Gromisz, Zofia Gromisz
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Preparat Aztec 140 EW użyty w stężeniach 0,0375-0,15% prowadził w działaniu żołądkowym do podtrucia pszczół, wywierając ujemny wpływ na długość ich życia. Nie stwierdzono natomiast bezpośrednich śmiertelnych zatruć o istotnym znaczeniu. Pomiędzy wielkością dawki pobranej substancji czynnej preparatu a poziomem śmiertelności pszczół brakowało prostego związku liniowego. W działaniu kontaktowym preparat Aztec po 1 godzinie ekspozycji tracił właściwości toksyczne.
<u>Słowa kluczowe</u>: pszczoła miodna, pestycydy, triazamate, toksyczność
WPROWADZENIE
W roku 1997 do polskiego rejestru pestycydów wprowadzono preparat Aztec 140 EW, zaliczany do grupy chemicznej karbarylotriazoli (Olszak, Bielenin 1996). Jego substancja czynna, triazamate, działa żołądkowo i kontaktowo, w roślinach układowo. W sadownictwie przeznaczony jest on do zwalczania różnych gatunków mszyc i bawełnicy korówki.
W tej pracy podejmujemy ocenę działania szkodliwego preparatu Aztec na pszczołę miodną w warunkach laboratoryjnych.
METODYKA
W roku 1995 przeprowadzono badania szkodliwości żołądkowej i kontaktowej preparatu Aztec 140 EW dla pszczoły miodnej. Preparat ten zawiera w 1 l 140 g triazamatu jako substancji czynnej. W sadownictwie poleca się zużycie od 0,5 l do 1,0 l tego preparatu na 1 ha. Pod względem zagrożenia dla pszczół zalicza się go do III klasy toksyczności i obwarowuje 1-godzinnym okresem prewencji.
Pszczoły do testów laboratoryjnych pobierano w pasiece Oddziału Pszczelnictwa ISK, posługując się dwutlenkiem węgla przy porcjonowaniu prób.
strona 186W laboratorium próby pszczół przetrzymywano w cieplarce przy temperaturze 24-26°C.
W testach toksyczności żołądkowej każda próba liczyła po około 25 pszczół umieszczonych w klateczce. Jako pokarm służył im syrop cukrowy (1:1), podawany w probówkach. Preparat podawano pszczołom w syropie na czas 1 doby, różnicując jego stężenie od 0,0375% do 0,15%. Ilość pobieranej substancji czynnej preparatu obliczano poprzez oznaczanie masy spożywanego syropu. Codziennie liczono i usuwano martwe pszczoły z klateczek, do czasu gdy obsada ich zmalała do 25% stanu wyjściowego. Strukturę ilościową badań: serie (terminy badań) i kombinacje (zróżnicowanie poziomu stężeń preparatu w serii) – uwidoczniono w tabeli 1. Zerowy poziom stężenia odpowiadał grupie kontrolnej. Liczba powtórzeń w kombinacjach równała się liczbie 6 rodzin, z których pobierano próbki pszczół do badań.
W testowaniu toksyczności kontaktowej umieszczano po 10 pszczół w szalkach Petriego, wyścielonych bibułą filtracyjną nasączoną uprzednio 0,15% i 0,075% roztworem wodnym preparatu, łącznie w 24 szalkach.
Jako wskaźnik szkodliwego działania preparatu przyjęto śmiertelność pszczół po 72 godzinach w testach żołądkowych i po 24 godzinach w testach kontaktowych. Ponadto w testach kontaktowych oznaczano liczbę dni, jakie upływały do śmierci 25%, 50% i 75% pszczół. Wpływ naturalnych ubytków pszczół eliminowano poprzez zastosowanie w przeliczeniach wzoru Abbotta:
P=100(P_o–c):(100-c)
w którym P oznacza śmiertelność skorygowaną, a P_o – śmiertelność obserwowaną i c – śmiertelność w grupie kontrolnej, wyrażonych w procentach.
W ocenie istotności różnic stosowano test Duncana, przyjmując poziom wiarygodności 0,05. Różniące się istotnie średnie symbolizowano różnymi literami alfabetu.
WYNIKI
W testowaniu szkodliwości żołądkowej tylko w jednym przypadku stwierdzono istotny wzrost śmiertelności pszczół po zadaniu preparatu Aztec. Wystąpił on w serii 260795 przy stężeniu preparatu 0,15% i pobranej dawce jego substancji czynnej 5,065 µg na pszczołę. W dwóch innych seriach przy tym samym stężeniu preparatu śmiertelność pszczół po 72 godzinach nie przekraczała pułapu 8% (tab. 1). Na jej kształtowanie się nie miały widocznego wpływu dawki spożywanego preparatu, aczkolwiek pod tym względem występowały niewielkie odchylenia (ryc. 1). Jest to dobry przykład luźnego związku pomiędzy wielkością pobranej dawki 'preparatu a śmiertelnością pszczół.
strona 187Zatem syrop skażony preparatem Aztec nie zagrażał pszczołom śmiercią. Pobierały go one jednak mniej niż wynosiło zużycie syropu czystego w grupie kontrolnej. Gradacja spadku spożycia łączyła się ze wzrostem stężenia preparatu. Możemy dopatrywać się tutaj działania repelencyjnego preparatu Aztec, którym skażono syrop.
Czy jednak ograniczenie spożycia syropu skażonego polega jedynie na mniejszych jego walorach smakowych, nie jesteśmy do końca przekonani. To prawda, że pobranie nawet najwyższych dawek preparatu nie groziło pszczołom natychmiastową śmiercią. Brakowało nawet wyraźnych objawów zatrucia, w pierwszych trzech dniach ginęły bowiem tylko pojedyncze pszczoły. Skutki tego niegroźnego podtrucia uwidoczniły się jednak w późniejszych dniach przetrzymywania pszczół w laboratorium. Preparat Aztec nie był więc zupełnie obojętny dla pszczół i jego jednorazowe spożycie nie mijało bez śladu. W naszych badaniach przyśpieszenie śmiertelności pszczół było spore jak na warunki laboratoryjne i w 2/3 przypadków z potwierdzoną statystycznie istotnością różnic, gdy zestawiliśmy 9 średnich wartości do konfrontacji z grupą kontrolną, oznaczoną przez 0 w tabeli 2. Z tej perspektywy nie możemy uznać preparatu Aztec za bezpieczny dla pszczół w działaniu żołądkowym. Wprawdzie nie było widocznych śladów zatrucia pszczół, ale miały miejsce raczej podtrucia, które w jakiejś mierze rujnowały zdrowie przyśpieszając w ten sposób śmierć.
Dwie serie wstępnych testów działania kontaktowego wypadły pomyślnie dla pszczół. Wprawdzie gdy pszczoły nałożono na świeżo nasączoną bibułę 0,15% roztworem preparatu, ginęły one w 58,3%, z pozostałych zaś przy życiu 13,3% traciło aktywność, ale gdy do kontaktu dochodziło na bibule nasączonej przed 1 godziną 0,075% roztworem tego preparatu, przeżywały wszystkie.
WNIOSKI
W działaniu żołądkowym preparatu Aztec 140 WE nie stwierdzono bezpośrednich śmiertelnych zatruć pszczół o istotnym znaczeniu, natomiast wystąpiły podtrucia, których chroniczne działanie miało ujemny wpływ na długość życia pszczół. Skażenie pożytku tym preparatem może zatem prowadzić do osłabienia rodzin pszczelich.
Pomiędzy wielkością dawek pobranej substancji czynnej preparatu a poziomem śmiertelności pszczół brakowało prostego związku liniowego. Podobnie też nie obserwowano proporcjonalnego związku między ilością spożywanego syropu a wielkością stężenia w nim pestycydu, aczkolwiek pszczoły zawsze spożywały go mniej niż syropu bez domieszki preparatu.
W działaniu kontaktowym przyjęty 1-godzinny okres prewencji powinien gwarantować bezpieczeństwo pszczołom.
strona 188
Ryc. 1 Dawki substancji czynnej preparatu Aztec (w µg na pszczołę) i śmiertelność pszczół w procentach (ubytki naturalne pszczół wyeliminowano) Doses of the active substance of the preparation Aztec (µg per bee) and the mortality rate (in per cent). Natural losses were not included.

Ryc. 2 Śmiertelność pszczół w procentach i spożycie syropu skażonego w procentach spożycia syropu czystego przez pszczoły kontrolne w badaniach toksyczności preparatu Aztec The mortality rate (in per cent) and the consumption of contaminated syrup as per cent of non-contaminated syrup by the controls during the examination of the toxicity of the agent Aztec
strona 189Tabela 2 Przyśpieszenie śmiertelności pszczół w działaniu żołądkowym preparatu Aztec średnie z 4 serii badań, 1995 Time-dependent increase in the mortality rate of bee exposed per os to Aztec (a mean from 4 series of examinations) 1995
| Dawka substancji czynnej w µg na pszczołę s.a. dose of triazamate in µg per bee | Liczba dni do ubytku: 25% pszczół | Liczba dni do ubytku: 50% pszczół | Liczba dni do ubytku: 75% pszczół | Istotność różnic w porównaniu z grupą 0 |
|---|---|---|---|---|
| 6,851 | 5,4 | 7,0 | 9,3 | na 1 tak 1 |
| 5,065 | 6,2 | 7,7 | 12,1 | na 1 tak 1 |
| 3,677 – 3,980 | 9,2 | 12,0 | 16,1 | na 2 tak 1 |
| 3,063 – 3,216 | 10,6 | 15,2 | 19,4 | na 2 tak 1 |
| 1,880 – 2,463 | 6,9 | 9,0 | 12,0 | na 2 tak 2 |
| 1,411 – 1,456 | 13,2 | 16,0 | 21,1 | na 2 tak 0 |
| 0 | 12,1 | 16,0 | 20,5 | – |
Tabela 1 Wrażliwość pszczół na toksyczne działanie żołądkowe preparatu Aztec 140 EW; liczba powtórzeń w kombinacjach = 6 próbek (rodzin pszczelich) Sensitivity of bees to the toxic action of Aztec 140 EW given per os. The number of repetitions in combinations = 6 samples (bee colonies)
| Seria Series | Stężenie %% preparatu w syropie (kombinacja) Concentration of the agent in syrup (combination) | Spożycie syropu mg na pszczołę Consumption of syrup in mg per bee | Dawka s.a.: triazamate µg na pszczołę s.a. dose of triazamat in µg per bee | Śmiertelność pszczół po 72 godz. %% Mortality rate of bees after 72 h |
|---|---|---|---|---|
| 10 07 95 | 0,15 | 38,02 a | 6,851 | 7,24 a |
| 0,075 | 41,25 a | 3,677 | 7,60 a | |
| 0,0375 | 55,65 a | 2,463 | 6,73 a | |
| 0 | 70,00 a | 0 | 3,51 a | |
| 26 07 95 | 0,15 | 27,83 a | 5,065 | 29,90 b |
| 0,075 | 35,47 ab | 3,216 | 4,43 a | |
| 0,0375 | 31,86 ab | 1,411 | 0,49 a | |
| 0 | 44,22 b | 0 | 1,30 a | |
| 10 08 95 | 0,15 | 22,15 a | 3,980 | 2,63 a |
| 0,075 | 34,74 a | 3,063 | 0,25 a | |
| 0,0375 | 32,88 a | 1,456 | 2,78 a | |
| 0 | 40,82 a | 0 | 0,16 a | |
| 17 08 95 | 0,0375 | 43,31 a | 1,880 | 5,60 a |
| 0 | 56,34 a | 0 | 3,44 a |
LITERATURA
Olszak R., Bielenin A. (1996)- Komentarz do programu ochrony. Program ochrony roślin sadowniczych na lata 1997-1998, ISK Skierniewice, str. 5-10.
LABORATORY EVALUATION OF THE TOXICITY OF THE AGENT AZTEC IN BEES
Michał Gromisz, Zofia Gromisz
Summary
The preparation Aztec 140 EW, recently accepted by the Polish Pesticide Regulation, contains 140 g of biologically active triazamat per litre. This agent is used for aphid control in fruit cultivation. Bees exposed orally to concentrations of 0.0375% to 0.15% demonstrated a moderate toxic response evidenced by a shorter life-span. However, no direct and significant increase in the mortality rate was found as a result of the treatment. Moreover, no linear relationship between the dosage of the active substance and the mortality rate was demonstrated.
<u>Keywords</u>: honey bee, pesticides, toxicity
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 187: „Aztec 140 WE” → Aztec 140 EW
- s. 188, ryc. 2: „motality” → mortality
