BIOLOGIA TYROPHAGUS LONGIORA (GERV.) (CARINA, ACARIDAE) — SZKODNIKA ZAPASÓW PYŁKU
tekst: Wit Chmielewski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXVIII, 1984 — Wit Chmielewski
strona 135PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXVIII Puławy 1984
Wit Chmielewski
Instytut Ochrony Roślin — Poznań
WPROWADZENIE
Roztocze magazynowe znane są ze swej szkodliwości dla różnych towarów przechowywanych, takich jak produkty spożywcze, pasze, suszone zioła lecznicze i przyprawy, czy też nasiona wielu roślin uprawnych. Niektóre gatunki tych szkodników wchodzą także w skład akarofauny towarzyszącej pszczołom w ich gniazdach, a występują też powszechnie w magazynach pasiecznych, gdzie stanowią zagrożenie dla przechowywanych tam produktów pszczelich — głównie zapasów pyłku i pierzgi, które często uszkadzają (Chmielewski, 1971a; 1975). Wśród roztoczy spotykanych w ulach zamieszkałych przez pszczoły licznie występującym jest rozkruszek wydłużony — Tyrophagus longior (Gerv.) (synonimy: T. infestans Berlese, T. tenuiclavus Zachv., T. dimidiatus (Herm.)). Analizy osypu zimowego na obecność roztoczy prowadzone w czasie wiosennych przeglądów pasiek wykazują obecność tego rozkruszka w około 20% uli pszczelich. Poza ulami i magazynami pasiecznymi T. longior żeruje w wielu przechowywanych produktach spożywczych, uszkadza też rośliny, spotyka się go w glebie, kompoście, uprawach szklarniowych, pieczarkarniach a także w gniazdach ptaków (Chmielewski, 1979; 1982). W związku z powszechnym występowaniem rozkruszka możliwości zawleczenia go do uli i magazynów produktów pszczelich są bardzo duże. Ponieważ jednak w literaturze pszczelarskiej brak jest danych o tym szkodniku, uznano za celowe przeprowadzenie badania jego rozwoju i płodności na pyłku zbieranym przez pszczoły. Niektóre informacje, zwłaszcza z zakresu morfologii tego gatunku znaleźć można w piśmiennictwie akarologicznym (Oboussier, 1939; Zachvatkin, 1941; Türk, Türk, 1957; Robertson, 1961; Hughes, 1961; Boczek, 1980).
strona 136MATERIAŁ I METODYKA
Żywe osobniki T. longior otrzymano w wyniku analizy osypu zimowego pobranego z uli pszczelich w czasie wiosennego przeglądu pasieki oraz z roślin ogórków szklarniowych uszkodzonych przez tego rozkruszka. Znalezione w ten sposób roztocze stanowiły materiał wyjściowy do założenia masowych hodowli gatunku, które prowadzono w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, w temperaturze 25°C, wilgotności względnej powietrza 85%. Jako pokarm podawano roztoczom zarodki pszenicy, drożdże piekarskie oraz pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły. Obnóża pyłkowe pozyskiwano wiosną, w okresie oblatywania przez pszczoły głównie drzew owocowych i mniszka lekarskiego (kwiecień—maj, 1983), używając do tego celu poławiaczy pyłku. Roztocze hodowano metodą stosowaną już w cześniej w podobnych doświadczeniach z innymi gatunkami roztoczy ulowych (Chmielewski, 1970, 1971b, 1978), w komórkach szklanych wykonanych według wzorów podanych w piśmiennictwie (Robertson, 1944; Boczek, 1954; Solomon, Cunnington, 1964). W tych samych warunkach przeprowadzono też doświadczenia biologiczne. Do doświadczeń nad długością życia i płodnością rozkruszków brano jednodniowe osobniki dorosłe, łączono je w pary (samica + samiec), umieszczając każdą w oddzielnej komórce w obecności pokarmu, w temperaturze 25°C (termostat) i w wilgotności względnej powietrza 85% (w obecności nasyconego roztworu KCl). Uwzględniono 3 różne pokarmy — pyłek kwiatowy i 2 pokarmy porównawcze: drożdże piekarskie i zarodki pszenicy, badając na każdym z nich po 25 par roztoczy (powtórzenia). Liczebność złożonych jaj oraz żywych i martwych roztoczy rodzicielskich sprawdzano co 1—3 dni, przy czym złożone jaja i martwe osobniki były każdorazowo usuwane z komórek, a pokarm wymieniano na świeży. W doświadczeniach nad rozwojem, stosunkiem płci i śmiertelnością roztoczy w okresie ich rozwoju obserwowano po 100 jaj na każdym z 3 pokarmów oddzielnie. Obserwacje prowadzono od złożenia jaj aż do uzyskania osobników dorosłych, sprawdzając żywotność roztoczy i stan zaawansowania ich rozwoju w odstępach 1—2 dniowych.
WYNIKI
Wieloletnie obserwacje i analizy zmiotków z uli pszczelich zawierających m. in. resztki pokarmu pszczół — drobne cząsteczki pyłku i pierzgi, wykazywały obecność licznych roztoczy, w tym też rozkruszka wydłużonego — T. longior (w około 20% prób). To skłoniło do postawienia hipotezy roboczej, że pyłek jest pokarmem atrakcyjnym dla tego gatunku roztoczy, co też potwierdziło się w toku przeprowadzonych badań. Stwierdzono mianowicie doświadczalnie, że T. longinor hodowany w warunkach laboratoryjnych na pyłku kwiatowym zbieranym przez pszczoły, podobnie jak i na 2 innych pokarmach (drożdże piekarskie,
strona 137Tabela 1 / Table 1 Rozwój Tyrophagus longior (Gerv.) na pyłku i na 2 innych atrakcyjnych dla roztoczy pokarmach (drożdże piekarskie, zarodki pszenicy); temperatura 25 °C, wilgotność względna 85%, wyjściowa liczba badanych roztoczy — 100 jaj w każdej kombinacji doświadczenia Life history of Tyrophagus longior (Gerv.) in pollen and in 2 different attractive foodstuffs for mites (baker’s yeast, wheat germs); temperature 25 °C, relative humidity 85 per cent, initial number of examined mites — 100 eggs at every variant of experiment
| Pokarm / Food | Długość rozwoju (dni) / Longevity of development (days): średnio / on average | Długość rozwoju (dni) / Longevity of development (days): od—do / from-to | Osobniki kończące rozwój (%) / Specimens finishing development (%) | Frekwencja samic (%) / Frequency of females (%) |
|---|---|---|---|---|
| Pyłek / Pollen | 10,8 | 9—12 | 80 | 45,0 |
| Drożdże piekarskie / Baker’s yeast | 13,5 | 9—14 | 64 | 54,7 |
| Zarodki pszenicy / Wheat germs | 12,3 | 9—14 | 75 | 58,7 |
| Średnio / On average | 12,2 | 9—14 | 73 | 52,8 |
Tabela 2 / Table 2 Płodność i długość życia Tyrophagus longior (Gerv.) na pyłku i na 2 innych atrakcyjnych dla roztoczy pokarmach (drożdże piekarskie, zarodki pszenicy); temperatura 25 °C, wilgotność względna 85%, liczba zbadanych roztoczy — 25 par (samica + samiec) w każdej kombinacji doświadczenia Fecundity and longevity of Tyrophagus longior (Gerv.) in pollen and in 2 different foodstuffs (baker’s yeast, wheat germs); temperature 25 °C, relative humidity 85 per cent, number of examined mites — 25 pairs (female + male) at every variant of experiment
| Pokarm / Food | Długość życia (dni) / Longevity (days): samicy — female: średnio / on average | Długość życia (dni) / Longevity (days): samicy — female: od—do / from—to | Długość życia (dni) / Longevity (days): samca — male: średnio / on average | Długość życia (dni) / Longevity (days): samca — male: od—do / from—to | Liczba jaj złożonych w ciągu całego życia samicy / Number of eggs laid during whole life of female: średnio / on average | Liczba jaj złożonych w ciągu całego życia samicy / Number of eggs laid during whole life of female: od—do / from—to |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pyłek / Pollen | 34,0 | 18—68 | 47,4 | 18—68 | 344,5 | 116—738 |
| Drożdże piekarskie / Baker’s yeast | 43,8 | 26—88 | 51,5 | 24—88 | 251,3 | 73—306 |
| Zarodki pszenicy / Wheat germs | 63,4 | 26—127 | 84,8 | 39—181 | 327,6 | 98—532 |
| Średnio / On average | 47,1 | 18—127 | 61,2 | 18—181 | 307,8 | 73—738 |
zarodki pszenicy), w temperaturze 25°C i przy wilgotności względnej powietrza 85%, rozwija się pomyślnie przechodząc pełny cykl rozwojowy (jajo, larwa, protonimfa, duetonimfa, imago); nie tworzy form hypopus. Cały rozwój osobniczy od stadium jaja do postaci dorosłej trwa w tych warunkach średnio 10,8 dni, przy czym stosunkowo duża liczba roztoczy (80%) kończy swój rozwój przekształceniem się w formy imaginalne. Z porównania rozwoju rozkruszka na pyłku z jego rozwojem na drożdżach i zarodkach pszenicy wynika, że pyłek jest pokarmem szczególnie korzystnym dla tego gatunku roztoczy. Rozwój rozkruszka na pyłku przebiega przeciętnie najszybciej, przy jednocześnie najniższej śmiertelności w czasie jego trwania (tab. 1). Podobnie korzystnie wpływa odżywianie się pyłkiem na płodność T. longior. Samice karmione pyłkiem składają przeciętnie więcej jaj (średnio 344,5 jaj w ciągu całego życia) niż na innych 2 badanych pokarmach. Zwiększona aktywność rozrodcza i intensywniejsze składanie jaj na tym pokarmie nie pozostaje jednak prawdopodobnie bez wpływu na długość życia rozotczy, gdyż na pyłku żyją one przeciętnie krócej niż na 2 innych badanych pokarmach (tab. 2).
WNIOSKI
Wysokie parametry biologiczne T. longior żerującego na pyłku kwiatowym świadczą o dużej atrakcyjności tego pokarmu w porównaniu z innymi pokarmami (drożdże piekarskie, zarodki pszenicy) dla tego rozkruszka. Tłumaczy to częściowo jego liczne występowanie w ulach zamieszkałych przez pszczoły i w magazynach pasiecznych. Analizy osypu zimowego wykonane co roku wiosną w czasie przeglądu pasiek wykazują bowiem obecność tego roztocza w około 20% badanych uli. Rozkruszek wydłużony żeruje tam na martwych pszczołach (nekrofagizm) oraz na odpadach pokarmu tych owadów, którymi najczęściej są cząstki pyłku i pierzgi. Spotyka się go też często w poławiaczach pyłku, zwłaszcza gdy te są z niego przez pszczelarza zbyt rzadko opróżniane. Z porównania wyników obecnych badań z danymi uzyskanymi w przeprowadzonych wcześniej podobnych badaniach na innych gatunkach roztoczy ulowych (Chmielewski, 1978, 1983) wynika, że T. longior charakteryzuje się wyższym od innych gatunków potencjałem biologicznym i dlatego należy się liczyć z dużym zagrożeniem dla produktów pszczelich i uszkodzeniami głównie pyłku i pierzgi ze strony tego szkodnika. Stąd wynika potrzeba utrzymywania czystości i higieny w ulach i magazynach pasiecznych.
LITERATURA
Boczek J. (1954) — Metoda hodowli małych owadów i roztoczy w kontrolowanych warunkach wilgotności powietrza. Ekol. Pol., 2(4):473—476.
Boczek J. (1980) — Zarys akarologii rolniczej. Warszawa, 355 ss.
strona 139Chmielewski W. (1970) — Charakterystyka morfologiczna i biologiczna Carpoglyphus lactis (L.) — gatunku występującego na miodzie naturalnym w przechowalniach i w ulach pszczelich. Pszczeln. Zesz. Nauk., 14:109—127.
Chmielewski W. (1971a) — Badania nad składem gatunkowym roztoczy w zasiedlonych ulach pszczelich i w przechowalniach miodu. Pszczeln. Zesz. Nauk., 15(1—2):69—79.
Chmielewski W. (1971b) — Morfologia, biologia i ekologia Carpoglyphus lactis (L.), (1758) (Glycyphagidae, Acarina). Prace Nauk. Inst. Ochrony Roślin, 13, 2:63—166.
Chmielewski W. (1975) — Roztocze (Acariana) występujące w zbieranym przez pszczoły i przechowywanym pyłku kwiatowym. Zeszyty Problemowe Post. Nauk Roln., 171:237—244.
Chmielewski W. (1978) — Płodność i rozwój niektórych gatunków roztoczy ulowych na pyłku. Pszczeln. Zesz. Nauk., 22:173—180.
Chmielewski W. (1979) — Roztocze szkodliwe w uprawach ogórków w szklarniach. Ochrona Roślin, 23(10):5—7.
Chmielewski W. (1982) — Roztocze (Acarina), zamieszkujące gniazda wróbla domowego (Passer domesticus L.). Wiad. Parazytol., 28, 1—2:105—107.
Chmielewski W. (1983) — Pierzga jako pokarm rozkruszków z rodzaju Acarus (Acarina: Acaridae). Zeszyty Problemowe Post. Nauk Roln., 252:171—178.
Hughes A. M. (1961) — The mites of stored food. London, 287 ss.
Oboussier H. (1939) — Beiträge zur Biologie und Anatomie der Wohnungsmilben. Ztschr. angew. Ent., 26:253—296.
Robertson P. L. (1944) — A technique for biological studies. Bull. ent. Res., 35, 3:251—255.
Robertson P. L. (1961) — A morphological study of variation in Toryphagus (Acarina), with particular reference to populations infesting cheese. Bull. ent. Res., 52, 3:601—529.
Solomon M. E., Cunnington A. M. (1964) — Rearing acaroid mites. Fasc. h. s. (C.R. I-er Congrés Int. d’Acarologie, Fort Collins, Cal. USA, 1963): 399—403.
Türk E., Türk F. (1957) — Systematik und Ökologie der Tyroglyphiden Mitteleuropas. Zool. Inst. Friedrich-Alex. Univ. Erlangen, Akad. Verlagsges. Leipzig, Bd 1, Teil 1; Abschn. 1, 231 ss.
Zachvatkin A. A. (1941) — Paukoobraznyje, Tiroglifoidnyje klešči (Tyrogryphoidea). Akademia Nauk SSSR, Moskva—Leningrad, 6(1), 375 ss.
БИОЛОГИЯ TYROPHAGUS LONGIOR (GERV) ACARINA, ACARIDAE — ВРЕДИТЕЛЬЯ ЗАПАСОВ ПЫЛЬЦЫ
В. Хмелевски
Резюме
Tyrophagus longior (Gerv) один из общих улевых клещей (около 20% заселеных улей) был исследован на цветочной пыльйы собиранной пчелами и на 2 других кормах — пекарьных дрожжах и зародышях пшеницы. Исследования происходили в лабораторных условиях: в температуре 25°Ц и относительной влажности воздуха 85%. Польный цикл развития (яйцо, личинка, протонимфа, деутонимфа, взрослая особь) Т. лонгиор продолжается в среднем 10,8 (9—12) дней; клещ не образует гипопальной стадии. Смертность клещей во время их развития от яйца до взрослой особьи достигает 20%.Плодовитост вида относительно большая; самка откладывает в среднем 344,5 (116—738) яиц в течение
strona 140всей жизни. Клещи живут в среднем 40,7 (16—68) дней. Сравнение результатов полученных в исследованиях на 3 различных кормах доказывает что пыльца является очень привлекательным для Т. лонгиров (таб. 1 и 2). Аттракционность пыльцы для клещей вызывает часто многочисленные заселение пчелиных улей этими вредительями.
BIOLOGY OF TYROPHAGUS LONGIOR (GERV.) (ACARINA, ACARIDAE) — PETS OF STORED POLLEN
Wit Chmielewski
Summary
Tyrophagus longior (Gerv.) — one of the commonest beehive mites (infestation near 20 per cent of beehives) was examined first of all at pollen collected by honey bees and at other 2 kinds of food — baker’s yeast and wheat germs. Investigations were conducted under the laboratory conditions: at temperature 25°C and 85 per cent relative humidity. The whole life history (egg, larva, protonymph, deutonymph, dult) of. T. longior lasts on the average 10,8 (9—12) days; mite does not form hypopi. The mortality of mites during their development from egg to adult amounts 20 per cent. Fecundity of the species is comparatively high; mean number of laid eggs — 344,5 (116—738) per female per its whole life. Mites live on average 40,7 (16—68) days. Comparison of the results obtained at 3 various kinds food show that pollen is a very attractive food for T. longior (tab. 1, 2). The attractiveness of pollen for mites causes the often and heavy infestation of beehives by these pests.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- tytuł: „LONGIORA” → LONGIOR
- tytuł: „(CARINA, ACARIDAE)” → (ACARINA, ACARIDAE)
- s. 136: „w cześniej” → wcześniej
- s. 136: „T. longinor” → T. longior
- s. 138: „duetonimfa” → deutonimfa
- s. 138: „rozotczy” → roztoczy
- s. 139, piśmiennictwo: „Acariana” → Acarina
- s. 139, piśmiennictwo: „Toryphagus” → Tyrophagus
- s. 139, piśmiennictwo: „Tyrogryphoidea” → Tyroglyphoidea
- s. 139, streszczenie: „ВРЕДИТЕЛЬЯ” → ВРЕДИТЕЛЯ
- s. 139, streszczenie: „заселеных” → заселенных
- s. 139, streszczenie: „пыльйы” → пыльцы
- s. 139, streszczenie: „собиранной” → собранной
- s. 139, streszczenie: „Польный” → Полный
- s. 139, streszczenie: „особьи” → особи
- s. 139, streszczenie: „20%.Плодовитост” → 20%. Плодовитость
- s. 140, streszczenie: „многочисленные заселение” → многочисленное заселение
- s. 140, streszczenie: „вредительями” → вредителями
- s. 140, streszczenie: „PETS OF STORED POLLEN” → PESTS OF STORED POLLEN
- s. 140, streszczenie: „deutonymph, dult” → deutonymph, adult
