ZAWARTOŚĆ NIEKTÓRYCH METALI ŚLADOWYCH W ODMIANOWYCH MIODACH PSZCZELICH
tekst: Anna Międzybrodzka, Teresa Heród, Stanisław Pawlus
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXI, 1987 — Anna Międzybrodzka, Teresa Heród, Stanisław Pawlus
strona 207PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXI 1987
Anna Międzybrodzka, Teresa Heród
Zakład Żywienia Człowieka Akademii Rolniczej w Krakowie
Stanisław Pawlus
Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie
WPROWADZENIE
Naturalnym źródłem pokrywającym zapotrzebowanie organizmu ludzkiego na składniki mineralne są środki spożywcze pochodzenia zarówno roślinnego jak i zwierzęcego. Zainteresowanie zawartością składników mineralnych w środkach spożywczych stale wzrasta. Ma to związek przede wszystkim z zanieczyszczeniem środowiska przyrodniczego, co powoduje, że do naturalnych poziomów składników mineralnych w żywności dodają się poziomy pochodzące z zanieczyszczeń. Oprócz tego w przypadku miodu pszczelego mogą mieć znaczenie stosowane urządzenia do uzyskiwania miodu z plastrów i opakowania. (Młodecki i wsp. 1982).
Składniki mineralne w miodach pszczelich występują w bardzo dużej rozmaitości. W miodach nektarowych w ilościach od 0,1—0,5%, w spadziowych do 1% i więcej (Bornus, Zalewski 1962). Polska Norma PN 75-A-77626 na miody pszczele dopuszcza zawartość: As 0,2 mg/kg, Pb 0,4 mg/kg, Cu 10,0 mg/kg, Zn 15,0 mg/kg, Sn 50.0 mg/kg, Fe 20 mg/kg w miodach nektarowych i 30 mg/kg w miodach nektarowo-spadziowych i spadziowych. Pierwiastki te z wyjątkiem Pb i As zaliczane są do mikroelementów niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów życiowych w organizmie człowieka, jednak w nadmiernych ilościach mogą być szkodliwe.
W normalizacji krajowej jak i w standardach Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO poziomy tych metali w różnych produktach spożywczych są także limitowane.
strona 208W piśmiennictwie fachowym coraz częściej pisze się o tzw. czystości chemicznej miodu bez zanieczyszczeń występujących w środowisku. Pszczoły porównuje się do niezwykle czułego testu biologicznego wobec substancji o różnym składzie chemicznym (Przemysł Spożywczy 1982).
Ze względu na bardzo ograniczoną liczbę dostępnych opracowań naukowych dotyczących zanieczyszczeń mineralnych w miodach polskich podjęto badania mające na celu określenie zawartości pierwiastków, których dopuszczalne ilości określa Polska Norma (Polska Norma 1975).
MATERIAŁ
Do badań skompletowano ogółem 39 prób miodów pszczelich pochodzących ze zbiorów w 1984 roku, z terenów uprzemysłowionych i nieuprzemysłowionych. Miody zakupiono w Okręgowej Spółdzielni Pszczelarskiej w Krakowie, bezpośrednio z magazynów. Były to:
a) 12 prób miodu spadziowego
b) 14 prób miodu nektarowo-wielokwiatowego oraz
c) 13 prób miodu nektarowo-spadziowego.
Za tereny uprzemysłowione uznano następujące miasta i ich okolice: Racibórz, Kraków, Opole, Nowy Targ, Dębica, Wrocław, a za nieuprzemysłowione: Sanok, Ustrzyki, Uherce, Lesko, Limanowa, Nowy Sącz, Bochnia.
METODYKA BADAŃ
Wszystkie miody zostały poddane ocenie organoleptycznej zgodnie z wymaganiami Polskiej Normy — PN-75 A-77626 Miód Pszczeli. W czasie badania sprawdzono obecność zanieczyszczeń mechanicznych, a na podstawie wyglądu, barwy, konsystencji, zapachu i smaku poszukiwano cech niedopuszczalnych. Sprawdzono też wskaźniki fizykochemiczne.
Do oznaczenia zawartości w miodach As, Pb, Zn, Sn, i Cu pobierano próbki ok. 50 g, mineralizowano na mokro, spalając w kolbach Kjeldahla przy użyciu stężonego kwasu siarkowego. Próbki ok. 50 g na oznaczanie Fe mineralizowano na sucho w temp. 450°C. W dalszym ciągu oznaczania wyżej podanych pierwiastów postępowano według Polskiej Normy — PN-67 A-77626 Miód Pszczeli. Wszystkie oznaczenia wykonywano w dwóch równoległych powtórzeniach, a wynik przyjmowano jako średnią arytmetyczną.
strona 209OMÓWIENIE WYNIKÓW
W wyniku przeprowadzonej oceny organoleptycznej stwierdzono, że badane miody odmianowe posiadały cechy organoleptyczne zgodne z obowiązującą normą.
We wszystkich badanych próbach miodów, niezależnie od miejsca pochodzenia, nie stwierdzono obecności arsenu, ołowiu, cyny. Badania Gajewskiej i wsp. (1984) także nie wykazały obecności cyny w badanych miodach krajowych, natomiast potwierdziły obecność arsenu w 1 próbie w ilości 0,13 mg/kg, obecność ołowiu spośród analizowanych prób w największej ilości 0,10 mg/kg w 1 próbie.
Zawartość miedzi w badanych miodach spadziowych z terenów nieuprzemysłowionych kształtowała się w ilościcach od 0,75—3,0 mg/kg, a z terenów uprzemysłowionych w granicach od 0,7—2,2 mg/kg.
W miodach nektarowo-wielokwiatowych z terenów nieuprzemysłowionych w 1 próbie nie stwierdzono obecności miedzi, w pozostałych kształtowała się od 0,5—2,2 mg/kg a w próbach z terenów uprzemysłowionych także w 1 przypadku obecności miedzi nie stwierdzono, w pozostałych próbach od 0,5—1,5 mg/kg.
Miody nektarowo-spadziowe zawierały miedzi od 0,7—3,0 mg/kg z terenów nieuprzemysłowionych oraz od 0,7—1,5 mg/kg z terenów uprzemysłowionych. Jak wynika z powyższego niezależnie od pochodzenia miodu zawartość miedzi w badanych próbach wahała się od 0,7—3,0 mg/kg. W porównaniu do danych z Normy Polskiej, która przewiduje górną granicę 10 mg/kg stwierdzona zawartość miedzi w miodach jest stosunkowo niska. W badaniach Gajewskiej i wsp. (1984) zawartość miedzi w miodach mieściła się także w granicach dopuszczalnych dla miodu.
Zawartość cynku w miodach pszczelich jest także limitowana przez obowiązującą Polską Normę do 15 mg/kg miodu. Spośród wszystkich badanych prób w 1 próbie miodu nektarowo-spadziowego, pochodzącego z terenów nieuprzemysłowionych (z Leska) stwierdzono stosunkowo dużą zawartość cynku, 33,4 mg/kg, znacznie przekraczającą dopuszczalną ilość. W pozostałych próbach tej odmiany miodów było od 2,1—8,3 mg/kg cynku, a z terenów uprzemysłowionych od 5,6—8,3 mg/kg.
W miodach spadziowych z terenów nieuprzemysłowionych największa zawartość cynku sięgała do 13,9 mg/kg a zterenów uprzemysłowionych do 8,3 mg/kg.
Miód nektarowy wielokwiatowy charakteryzował się także podwyższoną zawartością cynku w porównaniu do poziomu poprzednio scharakteryzowanych odmian miodów, a to od 1,4—14,0 mg/kg w miodach z terenów nieuprzemysłowionych oraz od 1,4—9,0 mg/kg w miodach z terenów uprzemysłowionych, ale nie przekraczał wielkości normatywnej. Fedorowska i wsp. (1972) i Aleksandrowicz i wsp. (1979) stwierdziły podwyższoną zawartość cynku w miodach pszczelich na różnych etapach
strona 210uzyskiwania miodu, uważając że cynk w nadmiarze pochodził z blachy ocynkowanej używanego sprzętu. W miodach handlowych poziom cynku mieścił się w granicach normatywnych wymagań. Gajewska i wsp. (1984) stwierdzili wyższą zawartość cynku w miodach importowanych, w miodach krajowych średnia zawartość była na poziomie tylko 1,8 mg/kg.
W żadnej z badanych prób miodu nie stwierdzono także przekroczenia zawartości żelaza, w porównaniu z obowiązującą normą na ten mikroelement. Analizując zawartość żelaza w 39 próbach miodu, nie stwierdzono jego obecności w 1 próbie miodu nektarowego wielokwiatowego oraz w 1 próbie miodu nektarowo-spadziowego, co można uważać za ujemną cechę miodu. W pozostałych próbach miodu zgodnie z danymi w tabeli 1 naj-
Tabela 1 Zawartość niektórych składników mineralnych w odmianowych miodach pszczelich
| Liczba prób | Odmiana miodu | As mg/kg | Pb mg/kg | Sn mg/kg | Cu mg/kg: zakres | Cu mg/kg: średnio | Zn mg/kg: zakres | Zn mg/kg: średnio | Fe mg/kg: zakres | Fe mg/kg: średnio |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miód spadziowy | ||||||||||
| tereny nieuprzemysłowione | — | — | — | 0,75–3,0 | 1,69 | 2,0–13,9 | 5,00 | 3,75–19,0 | 6,39 | |
| 5 | tereny uprzemysłowione | — | — | — | 0,70–2 ,2 | 1,85 | 1,0–8,3 | 4,34 | 5,75–10,0 | 7,15 |
| Miód nektarowy-wielokwiatowy | ||||||||||
| 7 | tereny nieuprzemysłowione | — | — | — | 0,0–2,2 | 0,90 | 1,4–14,0 | 5,50 | 2,00–7,25 | 3,80 |
| 7 | tereny uprzemysłowione | — | — | — | 0,0–1,5 | 0,91 | 1,4– 9,0 | 4,70 | [?],00–7,50 | 3,20 |
| Miód nektarowo-spadziowy | ||||||||||
| 8 | tereny nieuprzemysłowione | — | — | — | 0,70–3,0 | 1,46 | 2,1–33.4 | 9,20 | 0,0–6,0 | 2,50 |
| 5 | tereny uprzemysłowione | — | — | — | 0,70–1,5 | 1,10 | 15,6–8,3 | 7,40 | 4,50–9,0 | 6,60 |
większą zawartość tego pierwiastka tj. 19 mg/kg stwierdzono w 1 próbie miodu spadziowego z terenów nieuprzemysłowionych, w miodach nektarowych wielokwiatowych i nektarowo-spadziowych największa zawartość wynosiła 9,0 mg/kg w miodzie z terenów uprzemysłowionych.
WNIOSKI
- Cechy organoleptyczne wszystkich badanych prób miodu pszczelego były zgodne z obowiązującą normą.
- Analiza chemiczna miodów nie wykazała obecności w nich arsenu, ołowiu i cyny. Zawartość miedzi, żelaza i cynku (z wyjątkiem próby) kształtowała się w zakresie wskaźników normy.
- Nie znaleziono zależności pomiędzy pochodzeniem miodu a zawartością badanych składników mineralnych. Większe ilości badanych metali śladowych wystąpiły w miodach z terenów nieuprzemysłowionych. Przy badaniu większej liczby próbek wyniki mogłyby być inne.
LITERATURA
Aleksandrowicz M., Olejnik E., Rutwicz B. (1979) Zawartość cynku w miodach pszczelich i miodach pitnych z terenu Województwa Olsztyńskiego Roczniki PZH XXX, 2, 131
Bornus L., Zalewski W., (1962) Miód pszczeli w produkcji, obrocie i spożyciu. Wydawnictwo Centrali Rolniczej Spółdzielni, Warszawa
Fedorowska Z., Międzybrodzka A.; Morawska-Kołodyńska L. (1972) O zawartości cynku w miodach krajowych. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe XVI, 163
Gajewska R., Nabrzyski M., Gajek O. (1984) Zawartość metali śladowych w miodzie pszczelim. Bromat. Chem. Toksykol. XVII, 3, 259
Młodecki H., Piekarski K. (1982) Zagadnienia zdrowotne żywności. PZWL Warszawa
Polska Norma PN-67-A-77626 Miód Pszczeli
Polska Norma PN-75-A-77626 Miód Pszczeli
Przemysł Spożywczy (1982) — nowości techniki, Czystość mikrobiologiczna i chemiczna miodu. XXXVI, 7—8, 315, według Arch. Lebensmittelhyg. 1981, 32, 130
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 208: „pierwiastów” → pierwiastków
- s. 209: „ilościcach” → ilościach
- s. 209: „zterenów” → z terenów
- s. 210, tab. 1: „15,6–8,3″ → 5,6–8,3
