WYDAJNOŚĆ PYŁKOWA WAŻNIEJSZYCH ODMIAN PORZECZKI CZARNEJ (RIBES NIGRUM L.)
tekst: Kazimiera Szklanowska, Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XLI, 1997 — Kazimiera Szklanowska, Bolesław Jabłoński, Zbigniew Kołtowski
strona 33PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLI 1997
Kazimiera Szklanowska, Bolesław Jabłoński*, Zbigniew Kołtowski*
Akademia Rolnicza Katedra Botaniki, ul. Akademicka 15, 20-950 Lublin
- Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa, ul. Kazimierska 2, 24-100 Puławy
Streszczenie
Badano obfitość pylenia kwiatów, wartość biologiczną pyłku i pożytek pyłkowy (czyli masę pyłku dostarczaną przez kwiaty owadom zapylającym) 8 odmian porzeczki czarnej: Ben Alder, B. Lomond, B. Nevis, B. Tirran, Ceres, Ojebyn, Titania i Triton.
Pyłek z pylników wypłukiwano eterem według metody Warakomskiej w modyfikacji Szklanowskiej. Żywotność ziaren określano przez barwienie acetokarminem, a zdolność kiełkowania na pożywce agarowej.
Stwierdzono, że najmniej pyłku ze 100 kwiatów uzyskiwano w ciągu 3 lat z odmiany Ceres (11,7 mg) i Ben Lomond (12,5 mg), a najwięcej (w granicach 19,2-20,4 mg) z odmiany Titania, B. Tirran i B. Alder, pozostałe zaś plasowały się na miejscu pośrednim (od 15,8 do 17,5 mg). Żywotność pyłku wynosiła rokrocznie ponad 90%, a zdolność kiełkowania przeciętnie 40% (poza odmianą Ceres 30%). O wydajności pyłkowej danej odmiany decydowała liczba kwiatów na krzewie i ich obfitość pylenia. Dlatego najskąpiej kwitnąca odmiana Ojebyn dostarczała średnio z 1 ha około 1,5 kg pyłku, a najobficiej kwitnąca odmiana Ben Alder około 3 kg. Dzienne porcje pyłku dostarczane owadom w dniach szczytowego kwitnienia 8-odmianowej plantacji wynosiły 0,39 – 0,47 kg/ha.
Słowa kluczowe: porzeczka czarna, wydajność pyłkowa, żywotność pyłku, zdolność kiełkowania.
WSTĘP
Porzeczka czarna w Polsce rozpoczyna kwitnienie najczęściej w II lub III dekadzie kwietnia, a kończy po upływie 2-3 (4) tygodni w maju. Tempo rozwoju pąków kwiatowych na wiosnę i rozpoczęcie kwitnienia zależy od sumy ciepła dostarczanego roślinie od zakończenia zimy. Lech (1976) twierdzi, że nawet gdy bywają 3 tygodniowe rozpiętości w terminie kwitnienia tej rośliny to suma temperatur okazuje się zbliżona do 330°C.
Krzewy porzeczki czarnej stanowią dla pszczół miodnych oraz trzmieli i pszczół samotnic źródło wczesnowiosennego pożytku nektarowego i pyłkowego. Ziarna pyłkowe z chwilą pękania pylników tworzą skupienia, co czyni je trudnymi do unoszenia przez wiatr, natomiast owady mogą dzięki temu nanosić
strona 34duże ich ilości na znamię słupka i w rezultacie dokonywać skutecznego zapylania.
Na temat wydajności pyłkowej porzeczki czarnej nie ma danych w literaturze. Częstsze są już doniesienia o jej nektarowaniu (m.in. Petkov 1969, Burmistrov i Nikitina 1990, Szklanowska i Wiąckowska 1992, Szklanowska i Dąbska 1993).
Celem niniejszej pracy było zbadanie obfitości pylenia kwiatów 8 ważniejszych odmian porzeczki czarnej, określenie ich wydajności pyłkowej z jednostki powierzchni uprawy oraz poznanie ilościowego rozkładu pożytku pyłkowego w czasie kwitnienia. Określono również żywotność i zdolność kiełkowania ziaren pyłku.
METODYKA
Plantacja doświadczalna porzeczki czarnej, na której prowadzono badania w latach 1994-1996, składała się z 8 odmian: Ben Alder, Ben Lomond, Ben Nevis, Ben Tirran, Ceres, Ojebyn, Titania i Triton. Była ona założona wiosną 1993 r. w PZD Górna Niwa w Puławach, na glebie pseudobielicowej lekkiej, według metody bloków losowych, w 4 powtórzeniach, z 5 krzewami na poletku.
Do oznaczeń masy pyłku dostarczanej przez kwiaty poszczególnych odmian w każdym roku zrywano losowo z gron pączki w tym samym stadium wzrostu i rozwoju (tuż przed otwarciem) i pobierano z nich 3 próby pylników po 100 sztuk w każdej. Suchą masę pyłku uzyskiwano przez wypłukiwanie go eterem według metody Warakomskiej (1972) w modyfikacji Szklanowskiej (1984, 1995).
Ocenę żywotności świeżego pyłku przeprowadzano na podstawie wybarwionych acetokarminem protoplastów, a zdolność kiełkowania pyłku na podstawie liczby łagiewek wykształcanych po 24 godzinach na pożywce agarowej. Do obu analiz wykorzystywano szkiełka podstawkowe. Policzone w polu widzenia mikroskopu żywe ziarna lub z łagiewką w stosunku do wszystkich widzianych pozwoliły ustalić ich procentowy udział przypadający na sumę 400 ziaren. Dla każdej odmiany i próby wykonywano 4 powtórzenia.
Uzyskane wyniki opracowano statystycznie za pomocą analizy wariancji w układzie trójczynnikowym. Istotność różnic oceniano na podstawie testu Duncana przy poziomie wiarygodności α = 0,05.
strona 35WYNIKI
Obfitość pylenia kwiatów. Średnie ilości pyłku dostarczane przez 100 kwiatów badanych 8 odmian porzeczki czarnej na przestrzeni lat 1994-1996 wahały się od 7,50 do 23,75 mg, a wartość przeciętna stanowiła 16,61 mg (tab. 1).
Tabela 1 Ilość mg pyłku stwierdzana w 100 kwiatach 8 odmian porzeczki czarnej Amount of pollen ascertained in mg from 100 flowers of eight black currant cultivars
| Odmiana Cultivar | Lata badań – Years of study: 1994 | Lata badań – Years of study: 1995 | Lata badań – Years of study: 1996 | Średnio Average |
|---|---|---|---|---|
| Ben Alder | 23,75 e | 18,75 bcde | 15,00 abcd | 19,17 bc |
| Ben Lomond | 15,00 abcd | 11,25 ab | 11,25 ab | 12,50 a |
| Ben Nevis | 20,00 cde | 15,00 abcd | 12,50 abc | 15,83 ab |
| Ben Tirran | 21,25 de | 23,75 e | 15,00 abcd | 20,00 bc |
| Ceres | 13,75 abcd | 13,75 abcd | 7,50 a | 11,67 a |
| Ojebyn | 17,50 bcde | 21,25 de | 13,75 abcd | 17,50 bc |
| Titania | 18,75 bcde | 21,25 de | 21,25 de | 20,42 c |
| Triton | 16,25 bcde | 15,00 abcd | 16,25 bcde | 15,83 ab |
| Średnio – Average | 18,28 b | 17,50 b | 14,04 a | 16,61 |
Najmniej pyłku uzyskiwano ze 100 kwiatów odmiany Ceres (11,7 mg) i Ben Lomond (12,5 mg), a najwięcej z odmiany Titania (20,4 mg), Ben Tirran (20,0 mg) i Ben Alder (19,2 mg). Obfitość pylenia pozostałych odmian zajmowała miejsce mniej więcej pośrednie od 15,8 do 17,5 mg ze 100 kwiatów.
W kolejnych latach badań średnia masa pyłku uzyskiwana ze 100 kwiatów była coraz mniejsza i wynosiła 18,3; 17,5 i 14,1 mg. Poza odmiennymi warunkami pogody w okresie kwitnienia mógł mieć wpływ na to wiek krzewów (II, III i IV rok po posadzeniu).Ogólnie słabsze pylenie kwiatów porzeczki czarnej w 1996 roku, w porównaniu do dwu wcześniejszych lat wskazuje na wpływ słonecznej, suchej, o wysokiej temperaturze pogody wiosną w okresie kwitnienia plantacji. Najmniejsza zmienność w masie pyłku z tej samej liczby kwiatów na przestrzeni lat dostrzegalna jest jedynie u odmiany Triton.
Żywotność i zdolność kiełkowania pyłku. Ziarna pyłku wszystkich badanych odmian porzeczki wykazywały rokrocznie wysoką żywotność od 81 do 100%, a wartości przeciętne dla poszczególnych lat stanowiły ponad 90% (tab. 2).
strona 36Tabela 2 Żywotność pyłku 8 badanych odmian porzeczki czarnej podana w %. Pollen vitality of eight investigated cultivars (in % of vivid grains).
| Odmiana Cultivar | Lata badań – Years of study: 1994 | Lata badań – Years of study: 1995 | Lata badań – Years of study: 1996 | Średnio Average |
|---|---|---|---|---|
| Ben Alder | 91,8 b-f | 90,5 b-e | 93,3 b-g | 91,3 bc |
| Ben Lomond | 81,0 a | 81,8 a | 95,0 d-h | 85,9 a |
| Ben Nevis | 94,0 b-h | 94,8 d-h | 94,3 e-h | 94,3 cd |
| Ben Tirran | 90,8 b-f | 89,5 bcd | 91,3 b-f | 90,5 b |
| Ceres | 96,8 e-h | 89,8 bcd | 99,8 h | 95,4 d |
| Ojebyn | 92,5 b-g | 91,6 b-f | 99,5 h | 94,5 cd |
| Titania | 92,5 b-g | 94,3 c-h | 98,0 gh | 94,9 cd |
| Triton | 88,0 bc | 87,8 b | 97,0 fgh | 90,9 b |
| Średnio – Average | 90,9 a | 90,0 a | 96,0 b | 92,3 |
W latach 1994 i 1995 najwięcej płonych ziaren (do 20%) stwierdzano w przypadku odmiany Ben Lomond i Triton, natomiast w 1996 roku różnice były niewielkie między odmianami pod względem żywotności pyłku, a średnia sięgała 96%.
Zdolność kiełkowania ziaren pyłku na pożywce agarowej sprawdzana po 24 godzinach wahała się dla odmian na przestrzeni 3 lat od 10 do 80%, a przeciętne dla lat od 25 do 68% (tab. 3).
Tabela 3 Zdolność kiełkowania 8 odmian porzeczki czarnej w % sprawdzana po 24 godzinach. Pollen germination capacity of investigated black currant cultivars checked in % after 24 h.
| Odmiana Cultivar | Lata badań – Years of study: 1994 | Lata badań – Years of study: 1995 | Lata badań – Years of study: 1996 | Średnio Average |
|---|---|---|---|---|
| Ben Alder | 34,0 efg | 32,5 defg | 78,5 k | 48,3 c |
| Ben Lomond | 23,0 cd | 20,2 bc | 73,8 jk | 39,0 b |
| Ben Nevis | 25,0 cde | 27,7 cdef | 64,7 ij | 39,1 b |
| Ben Tirran | 40,5 g | 26,0 cde | 79,0 k | 48,5 c |
| Ceres | 10,8 ab | 9,5 a | 62,6 hi | 27,6 a |
| Ojebyn | 34,5 efg | 38,0 fg | 54,3 h | 42,3 b |
| Titania | 34,8 efg | 11,3 ab | 75,3 k | 40,5 b |
| Triton | 33,3 defg | 31,0 defg | 57,4 hi | 40,6 b |
| Średnio – Average | 29,5 b | 24,5 a | 68,2 c | 40,7 |
Pyłek wszystkich odmian porzeczki czarnej wykazywał najwyższą energię kiełkowania w 1996 roku wynoszącą od 55 do 79% przy średniej 68,2%. Ta wysoka zdolność kiełkowania pyłku w ostatnim roku badań wskazuje, że we wszystkich pąkach, niezależnie od ich położenia w gronie, czynniki pogodowe nie zakłóciły procesu mikrosporogenezy i normalnego dojrzewania ziaren. Potwierdza to zdolność kiełkowania pyłku (63%) odmiany Ceres w 1996 roku, która rokrocznie najobficiej i najwcześniej kwitła, ale w latach 1994 i 1995 miała pyłek najsłabiej kiełkujący (9,5-10,8%).
Obfitość kwitnienia i wydajność pyłkowa plantacji. Duże zróżnicowanie między latami w liczbie kwiatów na 1 ha (2,7; 16,5 i 23,0 mln) było oczywiście wynikiem wieku krzewów, a nie warunków pogody.
Wydajność pyłkowa porzeczki czarnej obliczona średnio z 8 odmian, badanych przez 3 lata, wahała się od 0,37 do 4,64 kg z 1 ha, a wartości średnie dla kolejnych lat wynosiły 0,5; 2,9 i 3,2 kg pyłku z 1 ha. Od tych wielkości w 1995 i 1996 roku odbiegała wydajność pyłkowa z 1 ha odmiany Ben Alder (3,7-4,2 kg) i Ben Tirran (3,7-4,0 kg), zaś odmiana Triton i Titania dostarczała w ostatnim roku nawet od 4,2 do 4,7 kg pyłku (tab.4).
Tabela 4 Obliczona wydajność pyłkowa dla 8 odmian porzeczki czarnej w 3 początkowych latach owocowania krzewów. Calculated pollen efficiency for 8 black currant cultivars in the first three years of shrub’s fructification.
| Odmiana Cultivar | Liczba kwiatów w mln/ha Number of flowers in mln/ha: 1994 | Liczba kwiatów w mln/ha Number of flowers in mln/ha: 1995 | Liczba kwiatów w mln/ha Number of flowers in mln/ha: 1996 | Ilość pyłku w kg/ha Quantity of pollen in kg/ha: 1994 | Ilość pyłku w kg/ha Quantity of pollen in kg/ha: 1995 | Ilość pyłku w kg/ha Quantity of pollen in kg/ha: 1996 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ben Alder | 3,42 | 19,87 | 27,94 | 0,81 | 3,73 | 4,19 |
| Ben Lomond | 2,98 | 17,06 | 21,28 | 0,45 | 1,92 | 2,39 |
| Ben Nevis | 2,02 | 16,35 | 19,68 | 0,40 | 2,45 | 2,46 |
| Ben Tirran | 3,81 | 15,39 | 24,54 | 0,81 | 3,96 | 3,68 |
| Ceres | 2,94 | 21,57 | 27,23 | 0,40 | 2,97 | 2,04 |
| Ojebyn | 1,09 | 10,59 | 15,74 | 0,19 | 2,25 | 2,16 |
| Titania | 2,59 | 13,95 | 21,82 | 0,49 | 2,96 | 4,64 |
| Triton | 2,30 | 16,74 | 25,86 | 0,37 | 2,51 | 4,20 |
| Średnio Average | 2,66 | 16,45 | 23,01 | 0,49 | 2,88 | 3,23 |
Ilość pyłku z określonej powierzchni zależy od liczby kwiatów na krzewie i od obfitości ich pylenia. Przykładem są tu odmiany Ben Alder i Ceres o niemal tej samej liczbie kwiatów w 1996 roku, a zróżnicowanej o 50% ilości produkowanego pyłku; odmiana Ceres dostarczała wtedy 2,0 kg, a Ben Alder 4,2 kg pyłku z 1 ha. Kwiaty odmiany Ojebyn z kolei dobrze pyliły, ale krzewy
strona 38rokrocznie skąpo kwitły dlatego jej wydajność pyłkowa była najniższa, wynosiła tylko 1,5 kg podczas gdy przeciętna dla wszystkich badanych odmian przekraczała 3 kg pyłku z 1 ha plantacji.
Dzienne porcje dostarczanego pyłku z jednostki powierzchni plantacji. Masa pyłku oferowana owadom przez krzewy w poszczególnych dniach okresu kwitnienia zależała od liczby otwierających się kwiatów i obfitości ich pylenia. Poza normalnym przebiegiem procesu rozkwitania kwiatów, tj. stopniowym nasilaniem się jego intensywności, a po osiągnięciu szczytu stopniowym słabnięciem, na liczbę rozkwitających w ciągu doby pąków duży wpływ miały warunki pogody, a zwłaszcza temperatura, co widoczne jest też na przykładzie danych w tabeli 5 w dniu 5 maja.
Tabela 5 Obliczone ilości pyłku dostarczonego przez porzeczkę czarną w kolejnych dniach okresu kwitnienia (średnie z odmian dla roku 1996). The daily portions of pollen supplied by black currant flowers during successive days of blooming period (averages from cultivars in 1996).
| Data Date | Czynniki pogody Weather condition: Temperatura w °C Temperature in °C — min. | Czynniki pogody Weather condition: Temperatura w °C Temperature in °C — maks. | Czynniki pogody Weather condition: Opady w mm Rainfall in mm | Liczba kwiatów rozkwitłych na 1 ha w tys. Numbers of flowers bloomed per 1ha in thous. | Ilość dostarczonego pyłku w Quantity of pollen delivered in: g/ha | Ilość dostarczonego pyłku w Quantity of pollen delivered in: % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 29.04 | 8 | 16 | – | 44 | 6,2 | 0,2 |
| 30.04 | 10 | 16 | 3,0 | 140 | 19,7 | 0,6 |
| 01.05 | 11 | 19 | – | 782 | 109,9 | 3,4 |
| 02.05 | 10 | 22 | – | 2024 | 284,4 | 8,8 |
| 03.05 | 13 | 22 | – | 3358 | 471,8 | 14,6 |
| 04.05 | 12 | 16 | – | 3220 | 452,4 | 14,0 |
| 05.05 | 7 | 13 | – | 1794 | 252,1 | 7,8 |
| 06.05 | 3 | 19 | – | 2898 | 407,2 | 12,6 |
| 07.05 | 8 | 18 | 5,5 | 2783 | 391,0 | 12,1 |
| 08.05 | 10 | 19 | – | 2760 | 387,8 | 12,0 |
| 09.05 | 12 | 22 | – | 1610 | 226,2 | 7,0 |
| 10.05 | 10 | 22 | – | 920 | 129,3 | 4,0 |
| 11.05 | 13 | 19 | 14,0 | 460 | 64,5 | 2,0 |
| 12.05 | 13 | 25 | 17,0 | 161 | 22,6 | 0,7 |
| 13.05 | 12 | 25 | – | 46 | 6,5 | 0,2 |
| Sumy-Sums | – | – | 39,5 | 23000 | 3231,7 | 100 |
| Średnie Averages | 10,5 | 19,5 | – | – | – | – |
W czasie pełni kwitnienia plantacji przy ciepłej, słonecznej i suchej pogodzie, gdy w ciągu doby rozkwitało 2-3 tys. kwiatów, dzienne porcje pyłku wynosiły 0,4 – 0,5 kg z ha. W dniu 5 maja w środku pełni kwitnienia, gdy nagły spadek temperatury zahamował proces rozkwitania, zmalała także o 50% porcja pożytku pyłkowego (do 0,2 kg/ha). Na początku i pod koniec okresu kwitnienia dzienne ilości dostarczanego owadom pyłku wynosiły zaledwie od 6 do 100 g z 1 ha plantacji.
DYSKUSJA
Przedstawione w tej pracy wyniki badań dotyczące obfitości pylenia kwiatów 8 odmian porzeczki czarnej oraz żywotności i zdolności kiełkowania pyłku, a także wydajności pyłkowej z powierzchni 1 ha plantacji, są w zasadzie podobne do wcześniej uzyskanych przez Szklanowską i Wiąckowską (1992) dla odmiany Fertodi – 1, Titania i Triton. Jedynie zdolność kiełkowania pyłku przy wysokiej temperaturze w okresie kwitnienia porzeczek w roku 1996 okazała się dwukrotnie wyższa od tamtych literaturowych danych, podobnie zresztą jak od prezentowanych w tej pracy danych z lat 1994 i 1995, kiedy w okresie kwitnienia panowała niższa temperatura, bardziej zbliżona do naszej przeciętnej.
Ogólnie wydajność pyłkowa porzeczki czarnej, określona w tej pracy średnio na 3,23 kg z 1 ha plantacji będącej w trzecim roku owocowania, okazała się znacznie niższa od wydajności pyłkowej malin, które według Szklanowskiej (1985) dostarczają 3(4)-krotnie więcej pyłku. Porzeczka czarna pod względem wydajności pyłkowej jest bardziej zbliżona do truskawki (Skowronek, Jabłoński, Szklanowska 1985).
Uzyskane dane dotyczące wielkości dziennych porcji dostarczanego owadom pożytku pyłkowego z jednostki powierzchni plantacji porzeczki czarnej nie mają odpowiedników w literaturze. Masy dzienne dostarczanego pyłku z 1 ha plantacji, sięgające przy ciepłej, słonecznej pogodzie nawet blisko 0,5 kg, nie są duże. Jednak wiosną każda ilość pożytku pyłkowego jest cenna. Wprawdzie pszczoły miodne mało się interesują pyłkiem porzeczkowym, ale dziko żyjące pszczoły samotnice i trzmiele zbierają go chętnie, dokonując skutecznego zapylania kwiatów.
WNIOSKI
Średnie ilości pyłku uzyskiwane ze 100 kwiatów badanych 8 odmian porzeczki czarnej w kolejnych 3 latach wynosiły: 18,3; 17,5 i 14,0 mg, a wartość przeciętna stanowiła 16,6 mg. Najwięcej pyłku ze 100 kwiatów dostarczała odmiana Titania (18,7-21,3 mg) oraz Ben Tirran i B. Alder (15,0-23,7 mg) natomiast najmniej odmiana Ceres (7,5-13,7 mg) i Ben Lomond (11,2-15,0 mg).
strona 40Pyłek porzeczki czarnej rokrocznie wykazywał wysoki stopień żywotności od 81 do 100%, co może świadczyć o jego wysokiej wartości odżywczej dla owadów. Sprawdzana po 1 dobie zdolność kiełkowania pyłku w latach o niższej temperaturze w czasie kwitnienia wynosiła średnio 25-30%, a w roku o temperaturze wysokiej o blisko 70%. Średnia zdolność kiełkowania pyłku dla większości badanych odmian wynosiła około 40%, tylko dla wcześnie kwitnącej odmiany Ceres 28%, a dla późno kwitnącej odmiany Ben Alder i Ben Tirran około 48%.
Obliczona średnia wydajność pyłkowa z 1 ha plantacji w kolejnych latach owocowania krzewów wynosiła 0,49, 2,88 i 3,23 kg. Odmiany: Ben Alder, Ben Tirran, Titania i Triton charakteryzowały się prawie dwukrotnie wyższą wydajnością pyłkową niż pozostałe, tj. Ceres, Ojebyn, Ben Lomond i Ben Nevis.
Dzienne porcje dostarczanego owadom pyłku zależą od tempa rozkwitania kwiatów, których pylenie zachodzi tylko w dzień. W czasie pełni kwitnienia plantacji przy sprzyjającej rozkwitaniu pogodzie porzeczka czarna może przez 5-6 dni, dostarczać po około 0,5 kg pyłku z 1 ha. Nie są to porcje duże, ale wczesną wiosną każda ilość pożytku pyłkowego jest cenna. Pszczoły miodne nie zawsze masowo oblatują plantacje porzeczki czarnej, ale dziko żyjące pszczoły samotnice i trzmiele chętnie zbierają z nich pyłek, spełniając dobrze rolę zapylaczy kwiatów.
LITERATURA
Burmistrov A.N., Nikitina V.A. (1990) – Miedonosnyje rastienija i ich pylca. Rosagropromizdat, Moskwa, s. 159.
Lech W. (1976) – Przebieg zapylania i zapłodnienia u odmian porzeczki czarnej. Acta Agraria et. Silv., Vol. XVI/1: 81-95.
Petkov V. (1969) – Proučvane medonosnite kačestva na niakoj rastienija. Zivotnovodni nauki, 6(7): 69-85.
Skowronek J., Jabłoński B., Szklanowska K. (1985) – Wpływ owadów zapylających na owocowanie 6 odmian truskawki (Fragaria grandiflora Ehrah.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 29: 205-229.
Szklanowska K., Pluta S. (1984) – Wydajność pyłkowa sadu wiśniowego odmian Kerezer, Nefris i Łutówka. Pszczeln. Zesz. Nauk., 28: 163-174.
Szklanowska K., Wieniarska J. (1985) – Wartość pszczelarska i plonowanie 10 odmian malin (Rubus ideaus L.). Pszczeln. Zesz. Nauk., 29: 231-251.
Szklanowska K., Wiąckowska B. (1992) – Wartość pszczelarska i owocowanie trzech odmian porzeczki czarnej (Ribes nigrum L.). XXIX Nauk. Konf. Pszczelarska w Puławach, str. ref. s. 39.
Szklanowska K., Dąbska B. (1993) – The influence of insects pollination on fruit setting of three black currant cultivars (Ribes nigrum L.). Acta Horticulturae 352 (1993 Rubus and Ribes). Skierniewice, pp. 223-229.
Warakomska Z. (1972) – Badania nad wydajnością pyłkową roślin. Pszczeln. Zesz. Nauk., 16: 63-90.
strona 41POLLEN PRODUCTION OF EIGHT BLACK CURRANT CULTIVARS (RIBES NIGRUM L.)
Szklanowska K., Jabłoński B., Kołtowski Z.
Summary
The rate of pollen production by flowers of eight black currant cultivars (Ben Alder, B. Lomond, B. Nevis, B. Tirran, Ceres, Ojebyn, Titania, Triton) was investigated in Puławy in the years 1994 to 1996. The ether method by Warakomska in modification by Szklanowska was applied. The vitality of pollen grains was defined with utilization of acetocarmin, and germination capacity was tested on agar.
The average amounts of pollen produced by 100 flowers of the 8 investigated cultivars in the 3 successive years were: 18.3, 17.5, 14.0 mg (average 16.6 mg). The most pollinating flowers were Titania (18.7-21.3 mg), Ben Tirran and B. Alder (15.0-23.7 mg); the smallest amounts of pollen was produced by Ceres (7.5-13.7 mg) and Ben Lomond (11.2-15.0 mg).
The pollen of the black currant exhibited a high degree of vitality, ranging from 81% to 100%; this indicated its high nutritious value for pollinating insects, while the germination rate ranging from 10% to 78% differed considerably between cultivars with respect to the biological energy of pollen grains for fertilization. In the blooming period in the spring of 1996 the germination capacity of the investigated cultivars was 70% (average about 40%) and only Ceres revealed a 30% germination rate.
The daily amounts of pollen produced for insects depend on the rate of blooming of the flowers pollinated only during the daytime. During peak of blooming and favourable weather conditions, the black currant can produce up to 0.5 kg of pollen per 1 ha over a 5 and 6 day period.
The evaluated pollen efficiency from 1 ha for the cultivars studied for the 3 successive years was about 3 kg (Ben Alder, B. Tirran, Titania) and below 2 kg (Ceres, Ojebyn). These amounts depended on the number of flowers and the amount of the pollen produced, which in turn was influenced by weather conditions and the age of bushes. Four-year old Ben Alder, Titania, Triton produced even 4 and 5 kg of pollen per 1 ha.
Keywords: black currant, pollen efficiency, pollen vitality, germination capacity
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 35: „posadzeniu).Ogólnie” → posadzeniu). Ogólnie
- s. 40, piśmiennictwo: „Ehrah.” → Ehrh.
- s. 40, piśmiennictwo: „Rubus ideaus” → Rubus idaeus
