Wyzwania w hodowli pszczół miodnych: Varroa destructor

tekst: Dariusz Gerula

Artykuł z numeru 12/2024 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Inspiracją do omówienia tego zagadnienia była publikacja naukowców z Uniwersytetu Hohenheim w Stuttgarcie, która ukazała się we września tego roku. Niemieccy badacze zakończyli realizację wieloletniego projektu poświęconego selekcji pszczół w kierunku uzyskania przez nie cech decydujących o odporności na inwazję Varroa destructor. Wnioski, jakie sformułowali na podstawie uzyskanych wyników, prawdopodobnie będą miały silne reperkusje, szczególnie wśród naukowców i hodowców. Autorzy kwestionują bowiem aktualną metodologię selekcji i hodowli pszczół odpornych na tego pasożyta. Niniejszy artykuł przedstawia zatem stan wiedzy na ten temat i przywołuje rozważania wspomnianych badaczy.

Varroa destructor pierwotnie żerował na azjatyckiej pszczole wschodniej Apis cerana, nie czyniąc jej większych szkód, ponieważ przez tysiące lat koewolucji pszczoła ta wykształciła mechanizmy chroniące ją przed inwazją roztocza. Naturalny obszar występowania A. cerana na północy sięgał ujścia rzeki Amur i wyspy Sachalin. Właśnie do tego regionu budowniczowie Kolei Transsyberyjskiej przywieźli pod koniec XIX wieku bardziej wydajną pszczołę europejską. Roztocz Varroa zyskał dostęp do nowego żywiciela – pszczoły miodnej (Apis mellifera). Jego obecność w rodzinach A. mellifera wykryto w 1949 roku w Rosji (ówczesny ZSRR). Następnie, w 1967 roku, odnotowano go w Europie (Bułgaria). Kolejne były: Ameryka Południowa (Paragwaj, w 1971 roku), Afryka (Tunezja, w 1975 roku), Ameryka Północna (USA, w 1987 roku). W 2000 roku roztocze znaleziono w Nowej Zelandii, a w 2022 roku w Australii. Tak więc w ciągu siedemdziesięciu lat pasożyt opanował wszystkie kontynenty oprócz Antarktydy. 

Od czasu, kiedy inwazja roztocza V. destructor zaczęła pustoszyć pasieki opracowano wiele preparatów przeciwpasożytniczych, ale niektóre z nich zostały już wycofane z rynku, zwłaszcza w Unii Europejskiej. Stosowanie akarycydów jest kwestią kontrowersyjną. Długotrwała aplikacja może mieć negatywne skutki. Regularne narażanie pasożytów na te substancje grozi rozwojem lekooporności. Nierzadko związki chemiczne kumulują się w wosku i przenikają do produktów pszczelich. Zabiegi przeciwwarrozowe wykluczają naturalną presję selekcyjną powodowaną inwazją roztoczy, uniemożliwiając wykształcanie u pszczół mechanizmów odporności lub tolerancji. Stąd równolegle z działalnością firm farmaceutycznych swoje prace prowadzą także entomolodzy i hodowcy, starając się wyselekcjonować pszczoły odporne na inwazję tego pasożyta. Możliwość tę odkryto stosunkowo wcześnie, ponieważ w różnych częściach świata spotykano populacje pszczoły miodnej, które nie wymagały leczenia. 

Na początku lat 80. ub.w. cechy świadczące o odporności zaobserwowano u pszczół afrykańskich Apis mellifera. scutellata i Apis mellifera capensis. Odporne okazały się także zafrykanizowane pszczoły (mieszańce A. m. scutellata) bytujące w Brazylii i pszczoły z wyspy Fernando de Noronha. W latach 90. cechę tę stwierdzono u afrykańskiego podgatunku Apis mellifera intermissa i pszczół środkowoeuropejskich Apis mellifera mellifera, zamieszkujących niektóre regiony Francji, a nieco później w USA (u populacji z lasu Arnot) i u pszczół na szwedzkiej wyspie Gotland. Kolejne odkrycia miały miejsce w Anglii, Irlandii i Norwegii. Największe populacje pszczół miodnych (pszczoły zafrykanizowane), które z inwazją roztoczy radzą sobie bez pomocy człowieka, żyją w strefie równikowej i zwrotnikowej obu Ameryk. 

Ten artykuł pochodzi z numeru 12/2024

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 12/2024 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2024 — 80,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Grudzień 2024

  1. Ludzie-miejsca-wydarzeniaII Konferencja „Szanse i wyzwania stojące przed organizacjami pszczelarskimi”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu11 min
  2. Archiwum pszczelarstwaSpis artykułów zamieszczonych w „Pszczelarstwie” w roku 2024Redakcja pełna treść po wykupieniu5 min
  3. Hodowla pszczółWyzwania w hodowli pszczół miodnych: Varroa destructorDariusz Geruladostępny dla Ciebie16 min
  4. Choroby, szkodniki, zatruciaWrogowie pszczół i owoców u naszych bram [2]Zbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu10 min
  5. Ekonomika pszczelarskaEkonomia w pasiece, czyli jak wypracować zysk przy zwiększonej podażyDariusz Karwan pełna treść po wykupieniu12 min
  6. Biologia pszczółJak Karl von Frisch odkodował język pszczółAndrzej Rajca pełna treść po wykupieniu8 min
  7. ApiterapiaMiód na nasze serce – profilaktyczna i terapeutyczna aktywność miodu w chorobach układu krążeniaIzabela Jasicka-Misiak, Kinga Grabowska, Jakub Misiak pełna treść po wykupieniu13 min
  8. Produkty pszczeleŚwiece z wosku pszczelego na wigilijnym stolePiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu2 min
  9. Historia pszczelarstwaPatron wszystkich pszczelarzyKlaudia Mróz pełna treść po wykupieniu5 min

Podobne wpisy