Wczesnowiosenne pobudzanie rodzin pszczelich

tekst: Dariusz Karwan

Artykuł z numeru 2/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

 

Czy ingerencja pszczelarza w rozwój rodzin stanie się powszechną praktyką w zmieniających warunkach klimatycznych. Kiedy jest możliwa, czy ma sens i na czym polega? Na te pytania odpowiedzi udziela pszczelarz stosujący zabiegi mające na celu przyspieszenie tego procesu.

Nie ma chyba pasieki, w której w ostatnim czasie nie zmagano by się ze zjawiskiem „dziury pożytkowej”. Wszelkiego rodzaju tabele z datami kwitnienia poszczególnych roślin miododajnych szybko stają się nieaktualne nie  tylko w naszym kraju. Przykładem mogą być lipy, które zazwyczaj zakwitały w lipcu, a cztery lata temu w Polsce zachodniej zakwitły 29 maja. Od tego czasu nagminnie zakwitają już z początkiem czerwca, a skutki tego faktu są trudne zarówno do przewidzenia, jak i zniwelowania – zwłaszcza w pasiekach stacjonarnych. Z tego względu pszczelarze prześcigają się w pomysłach, jak najszybciej doprowadzić rodziny do maksymalnego rozwoju wczesną wiosną. Pobudzenie wiosenne ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia maksymalnych wyników ekonomicznych praktycznie we wszystkich pasiekach, w których głównym produktem odbieranym pszczołom jest miód. Jednak właściwe pobudzenie wiosenne rodzin pszczelich jest dość skomplikowane i wymaga wiedzy nie tylko z zakresu biologii pszczół, ale także fenologii – która jest gałęzią botaniki.  

RÓŻNE PRIORYTETY

Na wstępie należy podkreślić, że nie wszystkie pasieki są zmuszone do bardzo wczesnej ingerencji pszczelarza w rozwój wiosenny. Nasze pasieki można podzielić na trzy kategorie: pierwsza to pasieki wykorzystujące bardzo wczesne pożytki tj. mniszek lekarski, sady, rzepak ozimy; druga – traktująca te pożytki jako rozwojowe, w których pierwszym pożytkiem towarowym jest robinia akacjowa, a następnie lipy. Wreszcie trzecia grupa to te pasieki, w których prowadzi się wyłącznie hodowlę matek pszczelich, a produkcja miodu traktowana jest jako działalność uboczna. Taki podział pomaga w zrozumieniu różnych celów, jakie realizują pszczelarze w swoich pasiekach na terenie całego kraju. W pasiekach, które przygotowują się na zbiór miodu z robinii akacjowej (jako pierwszego miodu towarowego) zakres czynności wczesnowiosennych nie będzie taki, jak w pasiekach przygotowujących się do zbioru miodu z roślin wczesnowiosennych. Jest to zrozumiałe, ponieważ zbyt wczesne doprowadzenie rodzin pszczelich do dużej siły, bez wykorzystania ich potencjału podczas zbioru nektaru, skutkuje licznymi rójkami i zwiększonym nakładem pracy pszczelarza. W takich pasiekach należy pobudzać rodziny bardzo ostrożnie i rozważnie. Przeciwieństwem są pasieki, które wykorzystują bardzo wczesne pożytki. Mam na myśli sady i rzepak ozimy, który w zachodniej części naszego kraju potrafi zakwitnąć już 5 kwietnia. W związku z tym, pszczelarze są zmuszeni do poszukiwania takich metod wczesnowiosennego pobudzania, by z początkiem kwietnia rodziny produkcyjne były w pełni przygotowane do wykorzystania tego pożytku. 

W tym miejscu należy sobie wyjaśnić jeden z podstawowych terminów pszczelarskich – dojrzałość biologiczna rodziny pszczelej. Wydawać by się mogło, że dojrzała biologicznie rodzina to ta, która składa się z bardzo dużej liczby pszczół. Jednak z obserwacji profesora Woyke (1984) wynika, że nie zawsze przekłada się ona na wydajność miodową rodzin, ponieważ jest to tylko jedna składowa procesu ich dojrzewania. Z drugiej strony obserwacje Ferrara (1973) dowodzą, że czterokrotne zwiększenie liczby pszczół, skutkuje sześciokrotnym zwiększeniem produkcji miodu. Przytoczone wyniki badań nie stoją w sprzeczności, a jedynie wskazują na istotę dojrzałości biologicznej rodziny, czyli odpowiednią jej strukturę utworzoną z jak największej liczby pszczół lotnych i jak najmniejszej ilości czerwiu. Taki układ może wypracować pszczelarz, ingerując w znacznym stopniu w rozwój rodzin. Jest ona tym większa, im wcześniejsze pożytki występują wokół pasieki. Jednak, by móc stosować różne zabiegi pobudzające pod koniec zimy i z początkiem wiosny, należy odpowiednio przygotować rodziny do zimowli. 

JAKA KONDYCJA PSZCZÓŁ– TAKA ZIMOWLA

Cały okres zimowli można podzielić na trzy zasadnicze etapy: okres, w którym 

w rodzinie pszczelej znajduje się jeszcze czerw; etap bezczerwiowy – zawiązanie zimującego kłębu; faza rozpoczęcia czerwienia przez matkę pod koniec zimowli. Pierwszy etap jest bardzo ważny z punktu widzenia kondycji pszczół. Kłąb zimowy tworzą pszczoły wygryzające się między 15 lipca, a 15 września, które nie powinny wykonywać żadnych prac w ulu. Ich głównym zadaniem jest intensywne odżywianie się po to, by w ich organizmie mogło wytworzyć się ciało białkowo-tłuszczowe, niezbędne pszczołom do przeżycia zimy i zapoczątkowania wczesnowiosennego rozwoju rodzin. Z tego powodu większość pszczół wychowanych po 15 września zimy nie przetrwa (nie zdążą wykształcić ciała białkowo-tłuszczowego). Ich przeżywalność szacuje się na ok. 30 proc., a im później się wygryzą tym szybciej zginą. Z tego względu czerwienie matek we wrześniu jest niekorzystne i naraża rodzinę pszczelą na uszczuplenie zapasów zimowych oraz niepotrzebną pracę robotnic karmicielek. 

Ten artykuł pochodzi z numeru 2/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 2/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Luty 2026

  1. Gospodarka pasiecznaZrównoważone i pomyślne pszczelarstwo przez cały rok [2] (Sustainable and successful beekeeping throughout the year)Mića Petrović pełna treść po wykupieniu9 min
  2. Gospodarka pasiecznaIdzie luty – obuj się w… cierpliwośćJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu7 min
  3. Gospodarka pasiecznaPszczelarskie dylematyBarbara Taberska pełna treść po wykupieniu7 min
  4. Punkt widzeniaWczesnowiosenne pobudzanie rodzin pszczelichDariusz Karwandostępny dla Ciebie17 min
  5. Prawodawstwo pszczelarskieCo zrobić, gdy odwiedzi nas nieproszony gośćMarcin Piróg pełna treść po wykupieniu7 min
  6. Pożytki i zapylanieO możliwości poprawy wiosennych pożytków pszczelich – czyli drzewa i krzewy w taśmie pokarmowej pszczółBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
  7. Ludzie-miejsca-wydarzeniaOficjalne stanowisko EBA w sprawie porozumienia MERCOSUR i jego wpływu na europejskie pszczelarstwoBoštjan Noč pełna treść po wykupieniu2 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzenia„Pszczelarze na fali” – ależ to był rejs!Piotr Skorupa pełna treść po wykupieniu9 min
  9. ApiterapiaPsychologiczne korzyści z pracy w pasiecePiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  10. Biblioteka pszczelarzaNowości wydawniczeAnna Marzec pełna treść po wykupieniu4 min

Podobne wpisy