Varroaresistenz 2033: aspekt społeczny

tekst: Jerzy Demetraki Paleolog

Artykuł z numeru 6/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

 

Stowarzyszenie  Varroaresistenz 2033 Polska, które  niedawno rozpoczęło swoją działalność, stoi przed ogromnym wyzwaniem – rozpropagowaniem idei tego już europejskiego ruchu wśród polskich pszczelarzy. Każdy będzie natomiast sam musiał podjąć decyzję, czy włączy się w ten nurt i podejmie współpracę w tym zakresie. 

„Zdrowy rozsądek może zastąpić prawie każdy stopień wykształcenia, ale żadne wykształcenie nie zastąpi zdrowego rozsądku.” — Arthur Schopenhauer

O napisanie tego artykułu zostałem poproszony, choć pierwotnie nie było to moim zamiarem. Projekt Varroaresistenz 2033 znam jedynie z rozmów z jego uczestnikami, ponieważ sam nie biorę w nim udziału. Z tego powodu część moich spostrzeżeń może okazać się nie w pełni trafna. Mam jednak nadzieję, że niniejszy tekst pomoże uczestnikom projektu w refleksji nad własnymi kompetencjami miękkimi oraz w lepszym zrozumieniu postaw innych pszczelarzy, zwłaszcza oponentów. Tym ostatnim może natomiast ułatwić prowadzenie rzeczowej, merytorycznej dyskusji z uczestnikami projektu.

Każda forma działalności — bez względu na to, czy mówimy o pracy zawodowej, realizacji projektu czy hobby — wymaga dwóch rodzajów kompetencji: technicznych i miękkich. Kompetencje techniczne to wiedza oraz konkretne umiejętności, które pozwalają nam wykonać dane zadanie: uczą, co zrobić i jakimi metodami się posłużyć. Kompetencje miękkie dotyczą natomiast sfery psychicznej i społecznej. Są one ściśle związane z naszą osobowością i wpływają na to, jak działamy: jak współpracujemy z innymi, jak reagujemy na stres, konflikty czy niepowodzenia oraz jak odnajdujemy się w różnych rolach i sytuacjach. To właśnie one w dużej mierze decydują o tym, czy posiadana wiedza i umiejętności zostaną w praktyce dobrze wykorzystane. Mówiąc najprościej: kompetencje techniczne określają co i jakimi narzędziami robimy, a kompetencje miękkie — w jaki sposób to robimy. Warto przy tym podkreślić, że oba te obszary można rozwijać i doskonalić przez całe życie.

MIEJSCE PROJEKTU VARROARESISTENZ 2033 WŚRÓD SPOSOBÓW WALKI Z VARROA DESTRUCTOR

Walkę z tym pasożytem prowadzimy trzema metodami. Metody chemiczne polegają na stosowaniu syntetycznych i organicznych substancji varroa-bójczych, które szybko i skutecznie redukują liczebność roztoczy. Mają też wady: nabywanie oporności przez pasożyta, pozostałości leków w produktach pszczelich czy konieczność precyzyjnego dawkowania. U podstaw metod biotechnicznych leży wykorzystanie biologii pszczół i roztoczy, przy jak najmniejszym użyciu chemii, jedynie za pomocą „mechanicznych” zabiegów pasiecznych. Kluczowym atutem tych metod jest ich bezpieczeństwo — zarówno dla środowiska, jak i dla samych pszczół — w tym brak szkodliwych pozostałości leków w produktach pszczelich. Z drugiej strony, nie zawsze okazują się one wystarczające i wymagają od pszczelarza większej wiedzy oraz odpowiednich umiejętności. Ostatnio coraz częściej wprowadza się metody zintegrowane. Łączą one metody biotechniczne i chemiczne, które są stosowane w sposób uzależniony od sytuacji, stopnia porażenia rodzin pszczelich oraz etapu sezonu pasiecznego. Leki syntetyczne wykorzystywane są wyłącznie w przypadkach, gdy okazuje się to konieczne. Takie podejście może być szczególnie skuteczne w perspektywie długoterminowej, nie stwarzając przy tym istotnych zagrożeń. Niestety, metody zintegrowane stawiają przed pszczelarzem wysokie wymagania: umiejętności dobrego planowania, systematyczności i odpowiedzialności (kwalifikacje miękkie), a także rozległej wiedzy oraz znacznych umiejętności w zakresie gospodarki pasiecznej (kwalifikacje techniczne). Do tych zagadnień powrócę w dalszej części artykułu.

Za pierwszy cel projektu pt. Varroaresistenz 2033 można uznać rozwijanie i upowszechnianie zintegrowanych metod kontrolowania stopnia porażenia rodzin przez roztocza V. destructor (dalej Varroa). Podyktowany on został m.in. nabywaniem przez pasożyta oporności na chemioterapeutyki. Decyzja pszczelarza, czy będzie w takich działaniach uczestniczył nie powinna być trudna, ale oczywiście zależy od niego. Drugim celem projektu jest wyhodowanie pszczół opornych na inwazję Varroa. Decyzja o dołączeniu do grona osób podejmujących to wyzwanie będzie trudniejsza. Związana z nim praca wymaga bowiem wyższych kompetencji, zarówno miękkich, jak i technicznych, a jednocześnie wiąże się z większym ryzykiem niepowodzenia. Do tych zagadnień również odniosę się szerzej w dalszej części artykułu.

ZMIANA PARADYGMATÓW NASZYCH DZIAŁAŃ

Uwarunkowania społeczne, w tym polityczne, decydują o procesach naukowych, często o tym, na czym skupiają się badacze. Mają wpływ także na to, jak i kiedy dane wyniki badań będą wdrażane do praktyki — np. w naszych pasiekach. Z tego powodu niektórzy przedstawiciele nauk przyrodniczych, zwłaszcza u schyłku swoich karier, zwracali się ku filozoficznym i społecznym aspektom działalności naukowej. Jednym z takich badaczy był Thomas Kuhn, który analizując społeczne uwarunkowania rozumowania naukowego, napisał dzieło pt. Struktura rewolucji naukowych i wprowadził w nim pojęcie paradygmatu. Zdaniem Kuhna paradygmat to powszechnie uznawane osiągnięcia naukowe dostarczające modelowych rozwiązań, które z czasem zyskują akceptację większości środowiska. Takie powszechnie uznane prawdy, twierdzenia czy teorie, ukierunkowują zainteresowania uczonych, wpływają na tematykę nauczania oraz na to, jakie badania będą finansowane. Paradygmaty nie są jednak niezmienne. Wokół niektórych z czasem narastają wątpliwości. Jedną z przyczyn bywa niezadowolenie otoczenia społeczno-gospodarczego (np. pszczelarzy), wynikające z nieskuteczności rozwiązań oferowanych przez naukę. Te narastające wątpliwości mogą w efekcie wymusić zmianę paradygmatu na nowy, skuteczniej opisujący rzeczywistość i lepiej odpowiadający na pojawiające się wyzwania i problemy.

Ten artykuł pochodzi z numeru 6/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 6/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Czerwiec 2026

  1. Gospodarka pasiecznaCzerwiec – początek końcaJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu12 min
  2. Gospodarka pasiecznaRamka pracy – tradycja czy skuteczne narzędzie biotechnicznej ochrony pasieki?Piotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  3. Biologia pszczółZagadki lotów godowych pszczoły miodnejMałgorzata Bieńkowska pełna treść po wykupieniu8 min
  4. Pożytki i zapylanieRobinia akacjowa – cenny gatunek pszczelarskiBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu8 min
  5. Prawodawstwo pszczelarskieNowe regulacje prawne dotyczące pszczelarzyJanusz Sudoł pełna treść po wykupieniu7 min
  6. Ludzie-miejsca-wydarzenia„Droga do pasiek wolnych od chemii – pszczoły oporne na Varroa do 2033 roku”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu5 min
  7. Ludzie-miejsca-wydarzeniaVarroaresistenz 2033: aspekt społecznyJerzy Demetraki Paleologdostępny dla Ciebie21 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzeniaDługi weekend w KielcachKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu8 min
  9. Opinie, rady, odpowiedziKrajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych – fakty i mityJerzy Demetraki Paleolog pełna treść po wykupieniu15 min

Podobne wpisy