Bariery anatomiczne i funkcjonalne chroniące pszczoły przed zakażeniami i inwazjami pasożytniczymi – odporność układu pokarmowego
tekst: Marek W. Chmielewski
Artykuł z numeru 7/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Odporność pszczół miodnych na wirusy, bakterie i inne patogeny może być względna lub bezwzględna. W jaki sposób pszczoły bronią się przed tego typu zagrożeniami?
Zasadniczy sposób działania mechanizmów odpornościowych owadów polega na niedopuszczeniu do zakażenia jamy ciała bakteriami saprofitycznymi, warunkowo chorobotwórczymi i chorobotwórczymi, a w przypadku zakażenia – do likwidacji procesu zakaźnego w hemocelu (jamie ciała). Odporność naturalna ujawnia się przy pierwszym kontakcie owada z czynnikiem zakaźnym i zasadniczo jest pozbawiona swoistości.
CO WARUNKUJE ODPORNOŚĆ
Poziom odporności zależy od gatunku, stadium rozwojowego, wieku, a niekiedy i rasy owada. U pszczoły miodnej zależność tę ilustruje np. wrażliwość czerwia na zgnilec amerykański, zgnilec europejski i zakaźne rozproszkowanie czerwia oraz chorobę woreczkową przy prawie całkowitej niewrażliwości owada dojrzałego na zakażenie Paenibacillus larvae, Mellisococcus plutonius, Paenibacillus larvae subsp. pulvifaciens (obecnie klasyfikowany jako jeden z genotypów P. larvae ) i wirusa choroby woreczkowej (SBV). Młode pszczoły są podatne na porażenie Acarapis woodi, starsze zaś na zakażenie mikrosporydiami z rodzaju Nosema. Wirusy z grupy ostrych paraliży (ABPV, IAPV), a także powolnych i chronicznych paraliży (SBPV, CBPV) atakują wyłącznie imago (postać dojrzałą) pszczoły miodnej. Odporność pszczół miodnych ma charakter względny lub bezwzględny.
Odporność względna może zostać przełamana przy zakażeniach masywnymi dawkami zarazka, zarazkami o dużej zjadliwości, a także w przypadku wtargnięcia do ustroju zakażenia przez inne wrota niż ma to miejsce w zakażeniach naturalnych. Odporność bezwzględna polega na całkowitej niewrażliwości owadów, w tym pszczół miodnych, na zakażenie określonym gatunkiem patogena. Pszczoła miodna, Apis mellifera L., charakteryzuje się całkowitą niepodatnością na zakażenie Bacillus thuringensis, podczas gdy bardzo wrażliwe są na nie larwy motyli i motyli nocnych z rzędu Lepidoptera, na przykład motylic woskowych, Achroia grisella i Galeria mellonella.
BUDOWA UKŁADU TRAWIENNEGO
Trawienie pokarmu u owadów odbywa się w wysoce wyspecjalizowanym narządzie, którego budowa w istotnym stopniu uzależniona jest od rodzaju spożywanego pokarmu. Budowa i funkcjonowanie układu pokarmowego ewoluowały w miarę poszerzania spektrum żywieniowego. Ogromny sukces ewolucyjny owadów wiąże się jednoznacznie z niezwykłymi ich zdolnościami do opanowywania coraz to nowych siedlisk i wykorzystywaniem coraz to nowych źródeł pokarmu. Mogą one bowiem wykorzystywać jako pokarm najróżniejsze substraty: tkanki stałe, sok, wydzieliny i nektar roślin, różne tkanki innych owadów, krew kręgowców, bakterie, grzyby czy martwe szczątki organiczne.
Różnice w budowie przewodu pokarmowego uzależnione są głównie od konsystencji pożywienia (pokarm stały i płynny) oraz typu pożywienia (pokarm zwierzęcy i roślinny). Rodzaj pobieranego pokarmu może być także uzależniony od fazy rozwoju osobniczego: w przypadku niektórych rzędów owadów holometabolicznych, które przechodzą całkowity rozwój osobniczy (larwy i postaci dorosłe).
Rysunek 1. Schemat układu pokarmowego owada (wg P.J. Gullan i P.S. Cranston, 2010)
Ma to odbicie w budowie i fizjologii układu pokarmowego. Owady odżywiające się pokarmem stałym mają szeroki, prosty i krótki przewód pokarmowy, z mocną muskulaturą i zwykle warstwą chroniącą ściany jelita środkowego przed bezpośrednim kontaktem z pokarmem. U innych, odżywiających się pokarmem płynnym, przewód jest długi, wąski, często poskręcany, co umożliwia długotrwały kontakt z pokarmem. Jest to szczególnie ważne przy pobieraniu pokarmu roślinnego, który zawiera mniej wartościowych substratów odżywczych niż zwierzęcy. W związku z tym owady – roślinożercy są zmuszone do przerabiania większych ilości pokarmu. W porównaniu z tkankami roślinnymi pokarm pochodzenia zwierzęcego jest znacznie bogatszy w substancje odżywcze i dobrze zbilansowany, jednak zwykle dostępny sporadycznie, dlatego konieczne są takie rozwiązania anatomiczne, które umożliwią jego magazynowanie. Niezależnie od tego, w schemacie budowy został zachowany podział na trzy zasadnicze części: jelito przednie, jelito środkowe i jelito tylne.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Lipiec 2022
- Przegląd badań naukowychSprawozdzanie z 59. Naukowej Konferencji Pszczelarskiej (2)Piotr Skubida, Marta Skubida pełna treść po wykupieniu11 min
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: lipiecTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu9 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaBariery anatomiczne i funkcjonalne chroniące pszczoły przed zakażeniami i inwazjami pasożytniczymi – odporność układu pokarmowegoMarek W. Chmielewskidostępny dla Ciebie17 min
- Pożytki i zapylanieŻywokost lekarski: roślina miododajna, pastewna i leczniczaZofia Kaczmarek pełna treść po wykupieniu3 min
- Punkt widzenia„Po owocach ich poznacie”…, czyli garść przemyśleń po lekturze wywiadu z Przemysławem SzeligąBartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu20 min
- Punkt widzeniaPodgrzewanie rodzin pszczelich (2)Stefan Jerzy Siudalski pełna treść po wykupieniu8 min
- Punkt widzeniaSytuacje kryzysowe w pszczelarstwieMaciej Winiarski pełna treść po wykupieniu9 min
- ApiterapiaWpływ miodu na florę jelitową człowiekaElżbieta Hołderna-Kędzia, Bogdan Kędzia pełna treść po wykupieniu8 min
- Historia pszczelarstwaPszczelarstwo w sztuce medalierskiej: związki i koła pszczelarskieHieronim Czerwieniec pełna treść po wykupieniu6 min
