Bariery anatomiczne i funkcjonalne chroniące pszczoły przed zakażeniami i inwazjami pasożytniczymi – odporność układu pokarmowego (2)
tekst: Marek W. Chmielewski
Artykuł z numeru 9/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Mechanizmy działania przeciwdrobnoustrojowego, uwarunkowane środowiskiem biochemicznym jelita, ściśle współdziałają z ochronnymi funkcjami błony perytroficznej, czego efektem jest obniżenie liczby drobnoustrojów, które przedostają się do przewodu pokarmowego pszczoły wraz z pożywieniem.
Rola nabłonka jelita środkowego pszczoły w odporności przeciwwirusowej i przeciwbakteryjnej oraz hamowaniu inwazji pasożytniczej nie została do końca poznana. Pełni on jednak kilka ważnych funkcji: stanowi bowiem nie tylko barierę mechaniczną, ale i fizjologiczną, która utrudnia zarówno adsorpcję patogenów do powierzchni komórek, jak i ich przejście ze światła jelita środkowego do jamy ciała.
TWORZENIE I BUDOWA BŁONY PERYTROFICZNEJ JELITA ŚRODKOWEGO
Komórki nabłonka jelita środkowego, w odróżnieniu od komórek nabłonka jelita przedniego i tylnego, nie mają wyściółki chitynowej, co sprawia, że są bardzo podatne na urazy mechaniczne, powodowane przez cząstki pokarmu oraz szkodliwe działanie patogenów. U wielu gatunków owadów komórki nabłonka jelita środkowego oddziela od treści jelita błona perytroficzna (błona odżywcza). Nie mają jej jednak owady odżywiające się pokarmem płynnym (pluskwiaki, motyle, krwiopijne muchówki i - trawiące pokarm pozajelitowo - wojsiłki oraz biegaczowate).
Błona perytroficzna w pszczół jest delikatnym, bezkomórkowym tworem o grubości ok. 0,5 µm, który oddziela treść pokarmową od nabłonka jelita środkowego na całej jego długości. W jej skład wchodzi ok. 10 procent chityny, 40 procent białek oraz 15 procent mukopolisacharydów i substancji o strukturze zbliżonej do kwasu hialuronowego. Skład chemiczny błony perytroficznej jest uzależniony od gatunku owadów, ale nawet w obrębie tego samego gatunku występują różnice pomiędzy składem chemicznym błony u form rozwojowych (larwalnych) i owadów dojrzałych (imago).
Wgląd w ultrastrukturę bezkomórkowej błony perytroficznej umożliwiły badania wykonane za pomocą mikroskopu elektronowego, które wykazały, że u większości owadów najbardziej charakterystyczną i niezmienną cechą błony jest sieć utworzona z pęczków włókien usytuowanych względem siebie pod kątem 60°. Bezstrukturalna substancja występuje w oczkach sieci i pokrywa jej powierzchnię. Niezależnie od sposobu powstawania błony perytroficznej, przestrzeń między nią a ścianą jelita wypełnia płyn zawierający enzymy trawienne i strawiony pokarm. Chociaż uszkodzenia błony perytroficznej nie są reperowane, to ona stale jest odtwarzana, co zapewnia, zwłaszcza w pierwszym typie, jej ciągłość. Natomiast uszkodzenie komórek nabłonka produkujących błonę przyczynia się do powstania przerw w jej ciągłości. Ma to miejsce m.in. przy zakażeniach mikrosporydiami z rodzaju Nosema, powodującymi niszczenie krypt regeneracyjnych, w których odtwarzane są komórki nabłonka, produkujące błonę perytroficzną. Mechaniczne lub enzymatyczne uszkodzenia błony prowadzą do przenikania bakterii jelitowych poza błonę, następnie przez nabłonek jelita, i w konsekwencji do kolonizacji jamy ciała. Ten ciąg zdarzeń kończy się posocznicą (namnażaniem bakterii w hemolimfie) i śmiercią owada.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Wrzesień 2022
- Punkt widzeniaPodgrzewanie rodzin pszczelich (4) – różnice między gospodarką w ulach nieogrzewanych i ogrzewanychStefan Jerzy Siudalski pełna treść po wykupieniu10 min
- Rozmowa miesiącaUprawiam pszczelarstwo alpejskie – mówi Johannes GritschGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu11 min
- InneGardenia 2022Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- InneKomunikat: zmiana ceny miesięcznika pszczelarstwo od stycznia 2023 rokuRedakcja pełna treść po wykupieniu2 min
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: wrzesieńTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu9 min
- Gospodarka pasiecznaDwumateczne pszczelarzenie w pasiece profesjonalnejBronislav Gruna pełna treść po wykupieniu10 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaBariery anatomiczne i funkcjonalne chroniące pszczoły przed zakażeniami i inwazjami pasożytniczymi – odporność układu pokarmowego (2)Marek W. Chmielewskidostępny dla Ciebie12 min
- Pożytki i zapylanieWrzos i jego bliscy krewniMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu4 min
- Przegląd badań naukowychSprawozdanie z 59. Naukowej Konferencji Pszczelarskiej (4)Piotr Skubida, Marta Skubida pełna treść po wykupieniu11 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaMiejskie pasieki LublinaErnest Stawiarz pełna treść po wykupieniu4 min
- ApiterapiaProdukty pszczele w leczeniu boreliozyBartosz Olszak pełna treść po wykupieniu5 min
- Historia pszczelarstwaPrekursor genetykiJerzy Gnerowicz pełna treść po wykupieniu10 min
