Alarm w rodzinie pszczelej

tekst: Halina Gałuszka

Pszczelarstwo, Rok XX, nr 9, wrzesień 1969 — dr Halina Gałuszka

dr Halina Gałuszka

strona 8

Aparat żądłowy robotnicy (od strony brzusznej) wg Maschitza (1964). 1 — pęcherzyk jadowy; 2 — gruczoł alkaliczny; 3 — rozszerzona część rynienki żądłowej, miejsce gromadzenia się substancji alarmującej; 4 — żądło; 5 — płytka podłużna; 6 — płytka trójkątna; 7 — płytka kwadratowa; 8 — gruczoł Koszewni
Aparat żądłowy robotnicy (od strony brzusznej) wg Maschitza (1964). 1 — pęcherzyk jadowy; 2 — gruczoł alkaliczny; 3 — rozszerzona część rynienki żądłowej, miejsce gromadzenia się substancji alarmującej; 4 — żądło; 5 — płytka podłużna; 6 — płytka trójkątna; 7 — płytka kwadratowa; 8 — gruczoł Koszewnikowa; 9 — wydłużone części futerału żądłowego
Atakowanie ramy w czasie przepływu prądu przez jej druty
Atakowanie ramy w czasie przepływu prądu przez jej druty

Sposoby porozumiewania się członków wielotysięcznego społeczeństwa pszczelego stanowiły od dawna przedmiot zainteresowania wielu entomologów. Karol von Frisch, a następnie jego uczniowie, wyjaśnili znaczenie tzw. „mowy pszczół“, czyli charakterystycznych tańców wykonywanych na plastrach przez niektóre pszczoły, które informują czekające w ulu zastępy robotnic o lokalizacji i intensywności źródeł pożytku.

Bez porównania mniej uwagi poświęcono dotychczas badaniom nad przekazywaniem wiadomości w rodzinie o niebezpieczeństwie zaistniałym w obrębie gniazda lub w jego pobliżu. A nie ulegało wątpliwości, że informacja tego typu musi rozchodzić się wśród członków społeczności bardzo szybko, aby mogła wystąpić szybka i skuteczna obrona całej rodziny. Przypuszczano, że podobnie jak to się dzieje u innych żądłówek, np. u mrówek, informacja ta jest natury chemicznej, zapachowej. Sądzono, że zapach wydzielanych kropel jadu jest sygnałem alarmowym.

Zagadnieniem tym zajął się wnikliwie w 1964 r. U. Maschwitz (Z. vergl. Physiol. 47). W szeregu doświadczeń przebadał on działanie alarmujące poszczególnych części aparatu żądłowego pszczoły roztartych na bibule i podkładanych przed oczka uli. Okazało się, że żadnego zainteresowania wśród strażniczek przy oczku nie wywoływał roztarty zbiorniczek jadowy. Izolowany jad ze zbiorniczka jadowego jest płynem bezwonnym i nie wywołuje, wbrew przypuszczeniom, objawów mobilizacji u pszczół. Natomiast silne zaniepokojenie występowało przy podłożeniu przed oczko samego żądła. Drogą eliminacji Maschwitz stwierdził występowanie substancji alarmowej w rozszerzeniu rynienki żądłowej (rys. 1). W procesie kłucia wysuwane przez pszczołę żądło zostaje nawilżone tą substancją i w ten sposób pewna jej ilość wraz z jadem wydalana jest na zewnątrz. Substancja wywołująca niepokój w rodzinie gromadzona jest w rozszerzeniu rynienki żądłowej w postaci cieczy oleistej wydzielającej charakterystyczny zapach olejku bananowego. Substancja ta w powietrzu szybko paruje. Izolowane żądło strażniczki już po upływie 10 minut w temperaturze 20° traci wyczuwalny zapach i nie działa pobudzająco na strażniczki. Jednym ze składników substancji alarmującej jest wyizolowany przez Bocha i Shearera (Am. B. J. 1965) octan izoamylowy.

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

Podobne wpisy