Alarm w rodzinie pszczelej
tekst: Halina Gałuszka
Pszczelarstwo, Rok XX, nr 9, wrzesień 1969 — dr Halina Gałuszka
dr Halina Gałuszka
strona 8


Sposoby porozumiewania się członków wielotysięcznego społeczeństwa pszczelego stanowiły od dawna przedmiot zainteresowania wielu entomologów. Karol von Frisch, a następnie jego uczniowie, wyjaśnili znaczenie tzw. „mowy pszczół“, czyli charakterystycznych tańców wykonywanych na plastrach przez niektóre pszczoły, które informują czekające w ulu zastępy robotnic o lokalizacji i intensywności źródeł pożytku.
Bez porównania mniej uwagi poświęcono dotychczas badaniom nad przekazywaniem wiadomości w rodzinie o niebezpieczeństwie zaistniałym w obrębie gniazda lub w jego pobliżu. A nie ulegało wątpliwości, że informacja tego typu musi rozchodzić się wśród członków społeczności bardzo szybko, aby mogła wystąpić szybka i skuteczna obrona całej rodziny. Przypuszczano, że podobnie jak to się dzieje u innych żądłówek, np. u mrówek, informacja ta jest natury chemicznej, zapachowej. Sądzono, że zapach wydzielanych kropel jadu jest sygnałem alarmowym.
Zagadnieniem tym zajął się wnikliwie w 1964 r. U. Maschwitz (Z. vergl. Physiol. 47). W szeregu doświadczeń przebadał on działanie alarmujące poszczególnych części aparatu żądłowego pszczoły roztartych na bibule i podkładanych przed oczka uli. Okazało się, że żadnego zainteresowania wśród strażniczek przy oczku nie wywoływał roztarty zbiorniczek jadowy. Izolowany jad ze zbiorniczka jadowego jest płynem bezwonnym i nie wywołuje, wbrew przypuszczeniom, objawów mobilizacji u pszczół. Natomiast silne zaniepokojenie występowało przy podłożeniu przed oczko samego żądła. Drogą eliminacji Maschwitz stwierdził występowanie substancji alarmowej w rozszerzeniu rynienki żądłowej (rys. 1). W procesie kłucia wysuwane przez pszczołę żądło zostaje nawilżone tą substancją i w ten sposób pewna jej ilość wraz z jadem wydalana jest na zewnątrz. Substancja wywołująca niepokój w rodzinie gromadzona jest w rozszerzeniu rynienki żądłowej w postaci cieczy oleistej wydzielającej charakterystyczny zapach olejku bananowego. Substancja ta w powietrzu szybko paruje. Izolowane żądło strażniczki już po upływie 10 minut w temperaturze 20° traci wyczuwalny zapach i nie działa pobudzająco na strażniczki. Jednym ze składników substancji alarmującej jest wyizolowany przez Bocha i Shearera (Am. B. J. 1965) octan izoamylowy.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
