WRAŻLIWOŚĆ GĄSIENIC BARCIAKA WIĘKSZEGO (GALLERIA MELLONELLA L.) NA BIOPREPARATY OPARTE NA ZARODNIKACH BACILLUS THURINGIENSIS BERLINER
tekst: Maryla Szczepanik
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXVII, 1993 — Maryla Szczepanik
strona 161PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXVII 1993
Maryla Szczepanik
Instytut Biologii UMK, Zakład Zoologii Bezkręgowców, ul. Gagarina 9, 87-100 Toruń
Streszczenie
Zbadano wrażliwość gąsienic Galleria mellonella L. na cztery biopreparaty, których podstawę stanowią zarodniki Bacillus thuringiensis Berliner. Największe, chociaż powolne działanie larwobójcze wykazywał Certan. Dipel i Bactospeina działały na owada w sposób umiarkowany, Thuricide HP zaś nawet w wysokich dawkach charakteryzował się słabym działaniem toksycznym.
Słowa kluczowe: Galleria mellonella L., Bacillus thuringiensis Berliner, biopreparaty.
WPROWADZENIE
Pospolitym szkodnikiem woszczyny pszczelej jest barciak większy (Galleria mellonella L.). Owad ten, należący do drobnych motyli nocnych z rodziny Pyralidae towarzyszy wyłącznie pszczole miodnej (Apis mellifera L.) i nie spotyka się go w gniazdach innych pszczołowatych. W czasie trwania wszystkich siedmiu stadiów larwalnych odżywia się on woszczyną, żerując szczególnie chętnie na plastrach starszych. Motyl ten ma w ciągu roku od 3 do 4 pokoleń, przy czym dwa następujące po sobie pokolenia mogą zniszczyć około 100 kg suszu (Kawecki 1982). Tak więc, z gospodarczego punktu widzenia, Galleria mellonella L. jest szkodnikiem wyrządzającym znaczne straty w pasiekach.
Zwalczanie barciaka większego jest szczególnie trudne w związku z koniecznością zabezpieczenia miodu przed skażeniem, a także z ochroną pszczół, które są tak samo wrażliwe na wiele insektycydów jak i larwy G.mellonella L. Znane są fizyczne, chemiczne i biologiczne metody walki z molem barciakiem (Burges 1978).
Fizyczne metody ograniczają się do stosowania niskich lub wysokich temperatur. Umieszczenie zaatakowanych plastrów woszczyny na okres 2 godz. w temp. -9°C lub +60°C powoduje zniszczenie wszystkich stadiów rozwojowych szkodnika.
Metody chemiczne polegają głównie na fumigacji bądź stosowaniu
strona 162insektycydów kontaktowych. Do znanych fumigantów należą: dwusiarczek węgla, czterochlorek węgla, bromek metylowy, a także pary kwasu octowego lodowatego. Wymienione środki nie niszczą jednak jaj G.mellonella i wymagają kilkakrotnego stosowania w odstępach 2-3-tygodniowych. Ochronę plastrów przed inwazją szkodnika można również uzyskać przez zanurzenie ich na 1 minutę w roztworach insektycydów kontaktowych, takich jak toksafen i trichlorofon. Stosowanie środków chemicznych jest jednak ryzykowne, ponieważ tylko połowa zastosowanej dawki tych substancji ulega rozkładowi podczas przechowywania plastrów. Degradacja insektycydów jest szczególnie powolna w niższych temperaturach i subletalny wpływ tych środków na pszczoły może być trudny do wykrycia (Burges 1978).
Najkorzystniejsze efekty dają metody działające selektywnie, a do takich należą niewątpliwie metody biologiczne. Polegają one na wykorzystywaniu naturalnych wrogów lub czynników chorobotwórczych zwalczanego gatunku. Mogą to być środki mikrobiologiczne w postaci handlowych biopreparatów, entomofagi, a także preparaty owadobójcze pochodzenia roślinnego. Metody te w odniesieniu do szkodników pszczelich nie są jednak szeroko stosowane w praktyce. Obiecujące wyniki uzyskano w przypadku biopreparatów, których podstawę stanowią zarodniki bakterii Bacillus thuringiensis Berliner.
W literaturze z zakresu patologii owadów nie brak publikacji dotyczących wpływu tej bakterii na larwy G.mellonella (Morrison i Perron 1963, Hoopingarner i Materu 1964, Burges 1966, Ali Ala-Ud-Din i inni 1973 a, b, Burges 1978, Nishiitsutsuji-Uwo i Endo 1981, Jarret i Burges 1987). Szerokie zainteresowanie tym owadem spowodowane jest niewątpliwie jego gospodarczą szkodliwością, ale także często wykorzystywany jest jako łatwo dostępny materiał laboratoryjny. Generalnie jednak mól barciak jest stosunkowo mało wrażliwy na zarodniki Bacillus thuringiensis Berliner. Jedynie patotyp aizawai należący do VII grupy serologicznej B.thuringiensis wykazuje wysoką toksyczność wobec G.mellonella i stanowi podstawę biopreparatu Certan przeznaczonego do biologicznej kontroli tego szkodnika.
Celem tej pracy była ocena toksycznego działania Certanu na gąsienice G.mellonella. Trzy inne biopreparaty użyte w doświadczeniach, potraktowane jako kontrole referencyjne, pozwalają precyzyjnie ocenić wpływ Certanu na mola barciaka.
METODYKA
Do badań opisanych w niniejszej pracy zastosowano następujące biopreparaty: Bactospeinę (Biochem Products), Certan (Sandoz Incorp.), Dipel (Abbot Labor.) oraz Thuricide HP (Inter. Minerals and Chemistry Corp.).
strona 163Certan produkowany jest na bazie patotypu aizawai B.thuringiensis, natomiast składnikiem aktywnym pozostałych biopreparatów jest patotyp kurstaki z grupy serologicznej IIIa i IIIb.
Wszystkie obserwacje przeprowadzono na larwach V i VII stadium G.mellonella. Hodowle prowadzone były w temp. +30°C na sztucznej diecie o następującym składzie:
Mąka pszenna – 10% Otręby pszenne – 10% Mąka kukurydziana – 20% Mleko w proszku – 10% Suszone drożdże – 5% Wosk – 15% Miód – 20% Glicerol – 10%
Wrażliwość larw na stosowane biopreparaty oceniano na podstawie obserwacji nad przeżywalnością zakażonych gąsienic. W tym celu kolonizowano świeżo wylęgłe larwy V i VII stadium na diecie zawierającej określone dawki biopreparatów. Do każdej próby używano 30 larw, przy czym eksperyment powtarzany był trzykrotnie. Z uwagi na występujący wśród gąsienic kanibalizm, poszczególne osobniki umieszczano pojedynczo w szalkach Petriego, w których znajdowały się około 0,3 g porcje zakażonego pokarmu. Dawki biopreparatów zmieniały się w postępie 0,3 log, tzn. każda dawka następna była dwukrotnie wyższa od poprzedniej. Dla Bactospeiny i Dipelu wynosiły one: 0,125%; 0,25%; 0,50%; 1,0% i 2,0%. W przypadku Certanu zastosowano dwie dodatkowe, malejące dawki tzn. 0,06% i 0,03% w związku z wysoką wrażliwością testowanych larw na ten biopreparat, zaś w przypadku Thuricidu z powodu niskiej wrażliwości gąsienic wprowadzono dwie stosunkowo wysokie dawki tzn. 4,0% i 8,0%. Śmiertelność wśród zakażonych owadów sprawdzano codziennie. Prowadzone równocześnie hodowle kontrolne umożliwiały korygowanie śmiertelności obserwowanej przez zastosowanie reguły Abbotta (1925).
P = 100(P_o – c) / (100 – c)
gdzie: P – % śmiertelności skorygowanej P_o – % śmiertelności obserwowanej c – % śmiertelności w kontroli
Na podstawie przeprowadzonych badań laboratoryjnych wykreślono krzywe śmiertelności dla badanych grup owadów. Krzywe te obrazują śmiertelność notowaną po upływie 7 dni od podania biopreparatów i w ostatnim dniu doświadczenia. Za koniec eksperymentu przyjęto dzień, w którym nastąpiła 100% śmiertelność lub wylot motyli.
strona 164Wartość LC50 dla badanych grup gąsienic wyznaczono stosując metodę arytmetyczną Reeda i Muencha uwzględniającą śmiertelność kumulatywną. Wartości te oszacowano zarówno po siedmiu dniach skarmiania jak i po całkowitym zakończeniu eksperymentu. Przedstawiono je w tabelach 1 i 2. Błąd standardowy średniej dawki efektywnej SE_ED50 obliczono przez zastosowanie wzoru Pizziego:
SE_ED50 = √(0,79 · h · R / n)
gdzie: h – różnica między rozcieńczeniami R – różnica między LC25 i LC75 n – liczba infekowanych owadów
Po obliczeniu błędów standardowych wyznaczono średni błąd różnicy wg wzoru:
SE_dif = √(SE1² + SE2²)
Różnica wartości LC50 porównywanych grup owadów istnieje z prawdopodobieństwem 95% lub 99% jeżeli jest 2 lub 2,7 razy (odpowiednio) większa od średniego błędu różnicy.
WYNIKI
Przeprowadzone badania nad owadobójczą efektywnością mikrobiologicznych insektycydów przeciwko gąsienicom Galleria mellonella L. wykazały znaczne zróżnicowanie wrażliwości larw tych owadów na zastosowane biopreparaty. Z uzyskanych danych przedstawionych w postaci krzywych śmiertelności na ryc. 1-4 wynika, że najbardziej patogenny wobec badanych gąsienic jest Certan. Powoduje on najwyższą śmiertelność w obu testowanych stadiach rozwojowych w porównaniu z pozostałymi biopreparatami. O wysokiej skuteczności tego preparatu donoszą również Cantwell i Shieh (1981). Badacze ci nie prowadzili codziennych obserwacji nad śmiertelnością gąsienic, lecz kolonizowali jaja G.mellonella na opryskanych Certanem plastrach woszczyny i po upływie trzech tygodni oceniali ich stopień zniszczenia. Stwierdzili oni brak zmian destrukcyjnych w strukturze plastra, co wskazuje na skuteczne, ochronne działanie Certanu. Wyniki moich badań wskazują jednak, że preparat ten jest środkiem działającym stosunkowo powoli. Po 1-2-dniowym okresie żerowania nie obserwowano wśród zakażonych larw wyraźnych symptomów choroby. Dopiero około trzeciego, a nawet piątego dnia eksperymentu,
strona 165owady zatracały naturalną ruchliwość, stawały się „ospałe” i przestawały żerować. Jak wynika z wykresów przedstawionych na ryc. 1 i 2, po upływie pierwszych siedmiu dni od zakażenia notowano stosunkowo niską śmiertelność.


Wysokie wartości LC50 wyznaczone dla siódmego dnia eksperymentu i ich duży spadek w ostatnim dniu (tab. 1 i 2) przemawiają za powolnym, ale wysoce skutecznym efektem larwobójczym Certanu.
Tabela 1 Wartości LC50 badanych biopreparatów dla gąsienic G.mellonella V stadium dla siódmego i ostatniego dnia żerowania LC50 values of B.thuringiensis preparations for fifth instar larvae of G.mellonella (seventh day after initial treatment and last day of experiment)
| Biopreparat B.thuringiensis preparation | siódmy dzień / seventh day: LC50 | siódmy dzień / seventh day: SE_ED 50 | ostatni dzień / last day: LC50 | ostatni dzień / last day: SE_ED 50 | SE_dif |
|---|---|---|---|---|---|
| Bactospeine | 0,72 | 0,052 | 0,46 | 0,06 | 0,079 |
| Certan | 1,24 | 0,092 | 0,06 | 0,02 | 0,094 |
| Dipel | 1,49 | 0,091 | 0,28 | 0,05 | 0,103 |
| Thuricide HP | – | – | 5,33 | – | – |
Tabela 2 Wartości LC50 badanych biopreparatów dla gąsienic G.mellonella VII stadium dla siódmego i ostatniego dnia żerowania LC50 values of B.thuringiensis preparations for seventh instar larvae of G.mellonella (seventh day after initial treatment and last day of experiment)
| Biopreparat B.thuringiensis preparation | siódmy dzień / seventh day: LC50 | siódmy dzień / seventh day: SE_ED 50 | ostatni dzień / last day: LC50 | ostatni dzień / last day: SE_ED 50 | SE_dif |
|---|---|---|---|---|---|
| Bactospeine | 0,83 | 0,06 | 0,64 | 0,05 | 0,078 |
| Certan | 1,18 | 0,09 | 0,04 | 0,02 | 0,092 |
| Dipel | 1,57 | – | 0,78 | 0,07 | – |
| Thuricide HP | – | – | 5,84 | – | – |
Podczas prowadzenia obserwacji nad śmiertelnością owadów stwierdzono, że niektóre gąsienice przeżywały stosunkowo długi okres na diecie zakażonej Certanem (nawet do 60 dni). Nie wykazywały one jednak wzrostu, a często obserwowano spadek ciężaru ciała, nie tworzyły oprzędu i nie przechodziły metamorfozy. Poza tym występowały u nich dodatkowe 2-3 wylinki. Według Jury (1988) liczba linień u owadów jest zdeterminowana
strona 167genetycznie dla optymalnych warunków rozwoju, w którym owad szybko osiąga odpowiednią masę, stanowiącą impuls do przejścia z fazy larwalnej w imaginalną. W przypadku infekowanych owadów, kiedy obserwuje się spadek żerowania i brak przyrostu masy ciała, dochodzi do wydłużenia okresu rozwoju i wzrostu liczby linień. Przy dodatkowych linieniach wywołanych głodowaniem, każda wylinka może pociągać za sobą zmniejszanie się rozmiarów ciała owada.


Po zastosowaniu Bactospeiny stwierdzono, że powodowała ona silne pobudzenie gąsienic objawiające się wzmożoną ruchliwością, która utrzymywała się przez 2 dni i ustępowała na kilka godzin przed śmiercią. Tej nienaturalnej ruchliwości towarzyszyła szybko postępująca śmiertelność. Istotny jest jednak fakt, że tego typu reakcje wywoływały tylko dwie najwyższe zastosowane dawki. Stwierdzono, że ponad 50% larw V stadium skarmianych 2% dawką padło po 24 godz., natomiast 100% śmiertelność obserwowana była po 72 godz. Wszystkie larwy VII stadium padły po 10 dniach, chociaż już piątego dnia zanotowano prawie 90% martwych gąsienic tego stadium. Po zastosowaniu niższych dawek śmiertelność larw gwałtownie spadała (ryc. 1-4). Podobny, gwałtowny spadek śmiertelności obserwowano przy niższych dawkach Dipelu. Jednak symptomy choroby zakażonych Dipelem owadów wskazywały na inny niż w przypadku Bactospeiny mechanizm działania tego biopreparatu. Wydaje się, że Dipel w swoim działaniu zbliżony był do Certanu.
Ostatni z zastosowanych biopreparatów – Thuricide HP odznaczał się niską toksycznością wobec badanych owadów. Śmiertelność wśród obu testowanych stadiów rozwojowych utrzymywała się na stosunkowo niskim poziomie (ryc. 1-4). Charakterystyczne też były wysokie wartości LC50 wynoszące ponad 5% zawartości biopreparatu w pokarmie (tab. 1-2) – jednak tak wysokich dawek w zasadzie nie stosuje się w praktyce. Większość larw zakażonych tym insektycydem przeszła całkowity rozwój z nieznacznym opóźnieniem w porównaniu z larwami kontrolnymi.
Nie stwierdzono ścisłej zależności pomiędzy wrażliwością a wiekiem badanych gąsienic. Jedynie po zastosowaniu Dipelu obserwowano większą wrażliwość młodszych larw na ten biopreparat. Śmiertelność gąsienic V stadium utrzymywała się na poziomie 43-100%, podczas gdy dla starszych larw efektywne były tylko dwie najwyższe zastosowane dawki (ryc. 3-4).
WNIOSKI
Na podstawie przeprowadzonych badań można sformułować następujące wnioski:
- Najbardziej efektywnym biopreparatem przeciwko gąsienicom Galleria mellonella L. jest Certan. Charakteryzuje się on powolnym, ale wysoce skutecznym działaniem larwobójczym.
- Dipel i Bactospeina wpływają na mola barciaka w sposób umiarkowany – efektywne są tylko dwie najwyższe zastosowane dawki.
- Thuricide HP użyty nawet w wysokich stężeniach w zasadzie nie zabija gąsienic G.mellonella.
LITERATURA
Ali-Ala-Ud-Din, Abdellatif M.A., Bakry N.M., E-l Sawaf S.K. (1973a): Studies on biological control of the greater wax moth, Galleria mellonella L. I. Susceptilibility of wax moth larvae and adult honeybee workers to Bacillus thuringiensis. J.Apic.Res. 12(2):117-123.
Ali-Ala-Ud-Din, Abdellatif M.A., Bakry N.M., E-l Sawaf S.K. (1973b): Studies on biological control of the greater wax moth, Galleria mellonella L. II. Impregnation of comb foundation with Thuricide HP as a method of control. J.Apic.Res. 12(2):125-130.
Burges H.D. (1966): Control of wax moth by Bacillus thuringiensis. Am.Bee J. 106(2):48-50.
Burges H.D. (1978): Control of wax moth: physical, chemical and biological methods. Bee Wld. 59:129-138.
Cantwell G.E., Shieh T.R. (1981): Certan – a new bacterial insecticide against the greater wax moth, Galleria mellonella L. Am.Bee J. 121:424-427.
Hoopingarner R., Materu M.E.A. (1964): The toxicology and histopathology of Bacillus thuringiensis Berliner in Galleria mellonella L. J.Insect Path. 6:26-30.
Jarrett R.S.P., Burges H.D. (1987): Importance of spores, crystals and endotoxins in the pathogenicity of different varietes of Bacillus thuringiensis in Galleria mellonella and Pieris brassicae. J.Inv.Path. 50:277-284.
Jura C. (1988): Biologia rozwoju owadów. PWN Warszawa.
Kawecki Z. (1982): Zoologia stosowana. PWN Warszawa.
Morrison F.O., Perron J.M. (1963): Sensibilité des differents stages larvaires de Galleria mellonella L. á Bacillus thuringiensis Berliner. Phytoprotection 44(2):106-115.
Nishiitsutsuji-Uwo J., Endo Y. (1981): Mode of action of Bacillus thuringiensis endotoxin: effect on Galleria mellonella L. Appl.Ent.Zool. 16(2):79-87.
SUSCEPTIBILITY OF GALLERIA MELLONELLA L. LARVAE TO BACILLUS THURINGIENSIS PREPARATIONS
Maryla Szczepanik
Summary
Susceptibility of G.mellonella L. larvae to B.thuringiensis preparations was investigated. Following insecticides were used: Bactospeine, Certan, Dipel and Thuricide HP. The investigations were carried out on larvae in V and VII instar reared on artificial diet in temperature +30°C. Biopreparations doses changed in advance 0,3 log. Mortality of infected larvae was monitoring daily. Simultaneously control reares were carried out, which anabled correction of observed mortality by means of Abbott’s rule.
The mortality curves were prepared on the basis of laboratory investigations and LC50 values were calculated for the all investigated insect groups. These data suggest that Certan is most pathogenic factor against G.mellonella larvae. Dipel and Bactospeine appear toxic activity with higher doses only, and Thiricide HP is neutral. Bactospeine on the contrary to other biopreparations causes high insect excitation and quickly proceeding mortality. Certan and Dipel made larvae sluggish and cause their slow death.
Keywords: Galleria mellonella L., Bacillus thuringiensis preparations, biological control.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 162: „Jarret” → Jarrett
- s. 162: „Abbot Labor.” → Abbott Labor.
- s. 165, ryc. 1: „Thuricidae HP” → Thuricide HP
- s. 165, ryc. 1 i 2: „1,4; -1,1″ → -1,4; -1,1
- s. 167, ryc. 3: „Thuricidae HP” → Thuricide HP
- s. 167, ryc. 3 i 4: „1,4; -1,1″ → -1,4; -1,1
- s. 169, literatura: „Susceptilibility” → Susceptibility
- s. 169, literatura: „varietes” → varieties
- s. 169, literatura: „differents” → différents
- s. 169, literatura: „á Bacillus” → à Bacillus
- s. 169, streszczenie: „was monitoring daily” → was monitored daily
- s. 169, streszczenie: „anabled” → enabled
- s. 169, streszczenie: „Thiricide” → Thuricide
