Wosk – pszczeli fundament

tekst: Katarzyna Kusyk

Artykuł z numeru 12/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Surowiec ten dla naukowców stanowi ogromne wyzwanie, ponieważ zarówno jego cechy fizyczne, jak i skład chemiczny w znacznym stopniu zależą od pochodzenia, metody przetwarzania i przechowywania gotowego surowca. Z tego względu ocena jego jakości także nie należy do najłatwiejszych.

Wosk pszczeli jest wydzieliną czterech par gruczołów woskowych, które znajdują się w przedniej części płytek brzusznych odwłoka (od czwartej do siódmej) pszczół robotnic (woszczarek). Wosk wydzielany w postaci bezbarwnej cieczy przez komórki gruczołów wypływa cienkimi kanalikami na powierzchnię pokrywającego je oskórka. Pozbawiony pigmentu oskórek widoczny jest w postaci białych plam, tzw. lusterek woskowych. Po zetknięciu z powietrzem wosk zastyga na jego powierzchni w postaci cienkich łuseczek o grubości wynoszącej średnio ok. 0,5 mm. Szacuje się, że na uzyskanie 1 g wosku potrzeba ich od 500 do 1250. Woszczarki przenoszą wypocone łuseczki do żuwaczek za pomocą szczoteczek tylnych nóg i ugniatając je szczękami, mieszają wosk z wydzieliną gruczołów ślinowych, a następnie formują w wąskie paski służące do budowy plastra. W wyniku takiej obróbki surowiec ten staje się bardziej plastyczny, a jego temperatura topnienia z ok. 72°C (dla łuseczki woskowej) obniża się do 64°C. Rozwój gruczołów woskowych ma miejsce między 12 a 18 dniem życia robotnicy. 

PRODUKCJA WOSKU W RODZINIE PSZCZELEJ

Przebieg procesu wytwarzania wosku przez pszczoły zależy zarówno od stanu rodziny pszczelej, jak i warunków środowiskowych. Sprzyja mu odpowiednia kubatura gniazda, duży udział młodych pszczół w rodzinie oraz stały dopływ pokarmu białkowego (pyłku, pierzgi). Szacuje się, że na wyprodukowanie 1 kg wosku rodzina pszczela zużywa również ok. 3,5 kg miodu. Wypacanie wosku zwykle rozpoczyna się wraz z zakwitaniem pierwszych drzew i krzewów, natomiast największa produkcja surowca przypada na miesiące wiosenne (maj, czerwiec). W sezonie robotnice są w stanie wytworzyć na potrzeby rodziny pszczelej do 3 kg wosku. 

Ten artykuł pochodzi z numeru 12/2025

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 12/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Grudzień 2025

  1. Biologia pszczółCo warto wiedzieć o matkach pszczelichMałgorzata Bieńkowska pełna treść po wykupieniu9 min
  2. ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele uzupełnieniem mieszanek ziołowych ojca Grzegorza Sroki [cz. 2]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
  3. Archiwum pszczelarstwaSpis artykułów zamieszczonych w „Pszczelarstwie” w roku 2025Redakcja pełna treść po wykupieniu6 min
  4. Moja gospodarka pasiecznaGdy marzenia stają się rzeczywistością – trutowisko na Dolnym ŚląskuWojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu3 min
  5. Pożytki i zapylanieDziewanny – rośliny pyłkodajne odporne na suszęBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu6 min
  6. Choroby, szkodniki, zatruciaPrawne, epizootiologiczne i ekonomiczne aspekty zwalczania chorób czerwiuPaweł Chorbiński pełna treść po wykupieniu9 min
  7. Produkty pszczeleWosk – pszczeli fundamentKatarzyna Kusykdostępny dla Ciebie10 min
  8. Produkty pszczelePszczele dary na świętaPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu5 min
  9. EkologiaCzy pszczoła miodna jest gatunkiem inwazyjnym?Marek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu6 min
  10. Ludzie-miejsca-wydarzeniaXLIV Wojewódzkie Kraśnickie Spotkania PszczelarzyAnna Marzec pełna treść po wykupieniu3 min
  11. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczela Wola: jedyna w Polsce i Europie szkoła pszczelarska świętuje 80-lecie istnieniaAndrzej Konachowicz pełna treść po wykupieniu4 min
  12. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPięć lat Together For BeesDiana Wisińska-Dyba pełna treść po wykupieniu3 min

Podobne wpisy