Teoria Dzierżona
tekst: Archiwum miesięcznika „Pszczelarstwo”
Pszczelarstwo, Rok VII, nr 10, październik 1956
strona 14
W roku 1845 ks. Jan Dzierżon ogłosił w jednym z niemieckich czasopism pszczelarskich swoje poglądy na rozmnażanie się pszczół. Były one sformułowane w 13 punktach, z których każdy był rewelacją zarówno dla naukowców, jak i dla pszczelarzy. Owe trzynaście punktów słynnej „Teorii Dzierżona“ podajemy według encyklopedii amerykańskiej Roota pt. „The ABC and XYZ of Bee Culture“ wydanej w roku 1923.
- Rodzina pszczela w normalnych warunkach składa się z trzech różniących się od siebie rodzajów osobników: z matki, robotnic i (w pewnych okresach) — trutni.
- Przy normalnym stanie rodziny matka jest jedyną doskonałą samicą w ulu i składa wszystkie znajdujące się w nim jaja. Jaja te są męskie i żeńskie. Z pierwszych powstają trutnie, a z drugich, jeśli są złożone w mniejszych komórkach, rodzą się robotnice czyli niedorozwinięte samice. Z jajeczek żeńskich pochodzą również matki. Są one złożone do mateczników — komórek większych w kształcie żołędzi, zwisających pionowo, hojnie zaopatrywanych w specjalny pokarm, czyli mleczko.
- Matka może składać jaja męskie lub żeńskie dowolnie, jeśli tylko ma przygotowane potrzebne na to komórki.
- Na to aby matka mogła składać oba rodzaje jaj, męskie i żeńskie, musi być zapłodniona przez trutnia czyli osobnika męskiego
- Zapłodnienie odbywa się zawsze poza ulem w powietrzu, podczas lotu. Aby więc stać się w pełni płodną, tzn. zdolną do składania zarówno jaj męskich jak i żeńskich, matka musi co najmniej raz jeden opuścić swój ul.
- W czasie aktu kopulacji narządy płciowe trutnia dostają się do pochwy matki i tam pozostają, a truteń równocześnie ginie.
- Raz dokonane zapłodnienie matki wystarcza na całe jej życie, bądź też na tak długo dopóki jest ona zdrowa i żywotna. Stawszy się płodną matka nie opuszcza swego ula z tym tylko wyjątkiem, gdy wychodzi z rojem.
- Podczas kopulacji nasienie trutnia nie przenika do jajników matki, lecz do małego pęcherzyka czyli woreczka, który znajduje się blisko zakończenia jajowodu i jest z nim połączony.
- Wszystkie jaja rozwijające się w jajnikach matki są męskie, o ile nie zostaną przepojone nasieniem męskim w trakcie przechodzenia obok ujścia woreczka nasiennego czyli spermatheca podczas opuszczania przewodu jajowego. Natomiast rozwijają się one jako żeńskie, jeśli są przepojone w powyższy sposób podczas swej drogi w dół. Matka może dokonywać tego według swej woli.
- Jeśli matka pozostaje niezapłodniona, zazwyczaj nie składa jaj. Zdarzają się jednak wyjątkowe przypadki i wtedy z jaj wychodzą tylko trutnie.
- Jeśli na skutek starzenia się zawartość woreczka nasiennego zapłodnionej matki wyczerpie się, bądź też gdy na skutek osła-
strona 15
bienia czy wypadku matka nie będzie zdolna władać mięśniami związanymi z tym narządem, wówczas jeśli będzie w ogóle składała jajeczka, to tylko na trutnie, gdyż jest niezdolna do przepajania składanych jaj nasieniem.
- Tak jak niezapłodnione matki, które składają niekiedy trutowe jaja, zdarza się, że w rodzinach pozbawionych matki, nie mających warunków koniecznych do jej wyhodowania, zwykłe robotnice składają czasem jaja, z których wychodzą tylko trutnie. Robotnice te są również niezapłodnione, a jaja są składane przez jedną pszczołę, którą towarzyszki traktują prawie jak swą matkę.
- Dopóki w ulu przebywa płodna matka, pszczoły nie tolerują znoszącej jaja robotnicy. Nie tolerują jej również, gdy spodziewają się wyhodować królową. Niekiedy jednak trafiają się wyjątki. Znajdujemy czasem w ulu czerwiące robotnice bezpośrednio po śmierci albo usunięciu matki, albo nawet w obecności młodej matki, zanim ona sama nie stanie się płodna.
tłum. z ang. mgr Wiktor Drózd
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
