Teoria Dzierżona

tekst: Archiwum miesięcznika „Pszczelarstwo”

Pszczelarstwo, Rok VII, nr 10, październik 1956

strona 14

W roku 1845 ks. Jan Dzierżon ogłosił w jednym z niemieckich czasopism pszczelarskich swoje poglądy na rozmnażanie się pszczół. Były one sformułowane w 13 punktach, z których każdy był rewelacją zarówno dla naukowców, jak i dla pszczelarzy. Owe trzynaście punktów słynnej „Teorii Dzierżona“ podajemy według encyklopedii amerykańskiej Roota pt. „The ABC and XYZ of Bee Culture“ wydanej w roku 1923.

  1. Rodzina pszczela w normalnych warunkach składa się z trzech różniących się od siebie rodzajów osobników: z matki, robotnic i (w pewnych okresach) — trutni.
  1. Przy normalnym stanie rodziny matka jest jedyną doskonałą samicą w ulu i składa wszystkie znajdujące się w nim jaja. Jaja te są męskie i żeńskie. Z pierwszych powstają trutnie, a z drugich, jeśli są złożone w mniejszych komórkach, rodzą się robotnice czyli niedorozwinięte samice. Z jajeczek żeńskich pochodzą również matki. Są one złożone do mateczników — komórek większych w kształcie żołędzi, zwisających pionowo, hojnie zaopatrywanych w specjalny pokarm, czyli mleczko.
  1. Matka może składać jaja męskie lub żeńskie dowolnie, jeśli tylko ma przygotowane potrzebne na to komórki.
  1. Na to aby matka mogła składać oba rodzaje jaj, męskie i żeńskie, musi być zapłodniona przez trutnia czyli osobnika męskiego
  1. Zapłodnienie odbywa się zawsze poza ulem w powietrzu, podczas lotu. Aby więc stać się w pełni płodną, tzn. zdolną do składania zarówno jaj męskich jak i żeńskich, matka musi co najmniej raz jeden opuścić swój ul.
  1. W czasie aktu kopulacji narządy płciowe trutnia dostają się do pochwy matki i tam pozostają, a truteń równocześnie ginie.
  1. Raz dokonane zapłodnienie matki wystarcza na całe jej życie, bądź też na tak długo dopóki jest ona zdrowa i żywotna. Stawszy się płodną matka nie opuszcza swego ula z tym tylko wyjątkiem, gdy wychodzi z rojem.
  1. Podczas kopulacji nasienie trutnia nie przenika do jajników matki, lecz do małego pęcherzyka czyli woreczka, który znajduje się blisko zakończenia jajowodu i jest z nim połączony.
  1. Wszystkie jaja rozwijające się w jajnikach matki są męskie, o ile nie zostaną przepojone nasieniem męskim w trakcie przechodzenia obok ujścia woreczka nasiennego czyli spermatheca podczas opuszczania przewodu jajowego. Natomiast rozwijają się one jako żeńskie, jeśli są przepojone w powyższy sposób podczas swej drogi w dół. Matka może dokonywać tego według swej woli.
  1. Jeśli matka pozostaje niezapłodniona, zazwyczaj nie składa jaj. Zdarzają się jednak wyjątkowe przypadki i wtedy z jaj wychodzą tylko trutnie.
  1. Jeśli na skutek starzenia się zawartość woreczka nasiennego zapłodnionej matki wyczerpie się, bądź też gdy na skutek osła-

strona 15

bienia czy wypadku matka nie będzie zdolna władać mięśniami związanymi z tym narządem, wówczas jeśli będzie w ogóle składała jajeczka, to tylko na trutnie, gdyż jest niezdolna do przepajania składanych jaj nasieniem.

  1. Tak jak niezapłodnione matki, które składają niekiedy trutowe jaja, zdarza się, że w rodzinach pozbawionych matki, nie mających warunków koniecznych do jej wyhodowania, zwykłe robotnice składają czasem jaja, z których wychodzą tylko trutnie. Robotnice te są również niezapłodnione, a jaja są składane przez jedną pszczołę, którą towarzyszki traktują prawie jak swą matkę.
  1. Dopóki w ulu przebywa płodna matka, pszczoły nie tolerują znoszącej jaja robotnicy. Nie tolerują jej również, gdy spodziewają się wyhodować królową. Niekiedy jednak trafiają się wyjątki. Znajdujemy czasem w ulu czerwiące robotnice bezpośrednio po śmierci albo usunięciu matki, albo nawet w obecności młodej matki, zanim ona sama nie stanie się płodna.

tłum. z ang. mgr Wiktor Drózd

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

Podobne wpisy