PRODUKCJA PASIECZNA W ULACH WIELOKORPUSOWYCH
tekst: Michał Mačička
Pszczelnicze Zeszyty Naukowe, Rok XXXIII, 1989 — Michał Mačička
strona 11PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XXXIII 1989
Michał Mačička, CSs
Vyskumný ústav včelársky, Liptowský Hrádok, ČSSR
Streszczenie
Ule jednościenne w warunkach północnej Słowacji dają gorsze warunki rozwoju rodzinom pszczelim i niższą produkcję miodu niż tradycyjne ule dwuścienne z izolacją wewnątrz. Rodziny w ulach jednościennych wykazały o 32% słabsze czerwienie, o 26—63% niższy zbiór miodu a przy tym z wyższą o ca 4% zawartością sacharozy, wyższe spożycie pokarmu zimą o 55% w porównaniu z rodzinami w ulach tradycyjnych.
WSTĘP
Zmiany warunków ekologicznych wpływają wyraźnie na pasiecznictwo i zmniejszają się stopniowo pożytki tradycyjne (łąki, maliny leśne itp.), a większą rolę zaczynają odgrywać te, które przed tym nie występowały w takich rozmiarach. Duże łany rzepaku i intensywne sadownictwo z krzewami roślin jagodowych umożliwiają wykorzystanie wiosennego zbioru nie tylko w celu rozwoju rodzin pszczelich, przygotowania ich do wykorzystywania późniejszych zbiorów, ale także w celu zapewnienia sezonowej produkcji miodu. Sukcesów można oczekiwać tylko w wypadku silnych, przygotowanych do wczesnego zbioru wziątków rodzin pszczelich.
Celem badań była obiektywna ocena z punktu widzenia biologii pszczół, technologii pszczelarskiej, a także z ekonomicznego punktu widzenia, możliwości przygotowania kondycyjnie silnych rodzin do wczesnych zbiorów w wielokorpusowych niskoramkowych ulach z pojedynczymi drewnianymi ścianami, wolno stojących ulach na pasieczysku.
PRZEGLĄD LITERATURY
Nad rozwojem rojów w ulach o różnej konstrukcji z pojedyńczymi ścianami pracowali przede wszystkim Bornus i Nowakowski (1968) a także Kehrle (cyt. Schmidt, 1975), Villumstadt (1975), Zmarlicki (1978), Maćićka (1985) i inni.
W dostępnej literaturze nie znaleźliśmy naukowo dowiedzionych wyników
strona 12dla porównania ilości czerwiu w wielokorpusowych ulach z pojedyńczymi ścianami i innymi systemami uli.
Wydajność miodu w różnych systemach uli z pojedyńczymi ścianami była obserwowana przez Valenta (1967), Čaplina (1971), Dietza (1974), Bromera (1977), Zmarlickiego (1978), Farrara (1979), Ptaćka (1981), Bretschkę (1981), Boháća (1985), Maćićki (1986).
O zawartości sacharozy w odwirowanym miodzie z wielokorpusowych uli pisze Alberzi (cyt. Boháć, 1985).
Spożycie zapasów przez roje w okresie zimowym w ulach z pojedynczymi ścianami obserwowali Farrar (1966), Vesterinen (1974), Bornus i Nowakowski (1975), Villumstadt (1975), Morse (1978), Bretschko (1981), Detroy, Erikson i Diehnelt (1983), Mačička (1985), Farrar (cyt. Čermák, 1985), Bohać (1985), Čermák (1985).
METODYKA
Doświadczalne i kontrolne rodziny pszczele miały na początku prób wyrównane ilości pszczół i czerwiu i były zawsze umiejscowiane na wspólnym pasieczysku z wylotem na tę samą stronę (sztuk 13). Doświadczalne roje znajdowały się w ulach wielokorpusowych jednościennych z grubością drewnianej ściany 25 mm (oznaczenie P), z ramkami 420×170 mm. Każdy doświadczalny ul składał się z 4 korpusów (w każdym po 11 ramek), z rozbieralnego dna i ocieplanego daszka pokrytego blachą. Kontrolne rodziny (K) znajdowały się w ocieplonych ulach z ramkami 420×275 mm (sztuk 11). Ściany kontrolnych uli były zbudowane z trzech warstw — zewnętrzna i wewnętrzna warstwa była z drewnianej płyty a środkowa z izolatora cieplnego welitu, to jest wielowarstwowego papieru falistego z masą właściwą 40 mm. Całkowita grubość ściany ula miała 66 mm.
Roje kontrolne zaopatrzyliśmy na zimę w 15 kg zapasów a roje doświadczalne w 25 kg zapasów.
W badaniach uwzględniono następujące parametry: a — rozwój czerwienia w grupach porównywanych b — sezonową produkcję miodu c — zawartość sacharozy w zgromadzonym przez pszczoły miodzie z wziątku akacjowego d — spożycie zapasów w okresie 20.VII—10.V. e — bilans towarowy cukier—miód
We wszystkich pomiarach zostosowano ogólnie przyjęte metody oznaczeń. Pewne wyjaśnienie należy dodać do zagadnienia bilansu towarowego. Chodzi o określenie ilości cukru zużytego do podkarmiania w stosunku do uzyskanego miodu naturalnego. Stosunek ten wyraża w pewnym stopniu racjonalność lub nieracjonalność wprowadzania uli jednościennych.
strona 13OMÓWIENIE WYNIKÓW
ILOŚĆ CZERWIU
Rozpoczęcie czerwienia po oblotach oczyszczających w drugiej połowie marca było podobne w doświadczalnych jak i w kontrolnych rodzinach pszczelich.
Na początku drugiej połowy kwietnia zaczęły się zwiększać różnice w ilości czerwiu (tab. 1). Im niekorzystniejsza była pogoda (chłodno, deszcz, wiatr) w kwietniu i na początku maja tym większe różnice były pomiędzy grupami rodzin pszczelich w badanych typach uli. W ulach doświadczalnych (P) ilość czerwiu w tym okresie sięgała w latach 1986—1987 tylko 68,4% tej ilości, jaką zastano w ulach kontrolnych z ocieplonymi ścianami i większymi ramkami (100%).
Tabela 1 Średnia ilość czerwiu w okresie wiosennym (pomiar w dniach 16.4., 28.4., 12.5.1986, 16.4., 30.4., 20.5.1987) Average of brood quantity in spring (in days: 16.4., 28.4., 12.5.1986, 16.4., 30.4., 20.5.1987)
| Typ ula h-ive type | 1986: n | 1986: dm2 x̄ | 1986: % | 1987: n | 1987: dm2 x̄ | 1987: % | 1986—1987: n | 1986—1987: dm2 | 1986—1987: % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| K | 11 | 152,2 | 100 | 12 | 89,5 | 100 | 23 | 120,8 | 100 |
| P | 13 | 110,6 | 72,6 | 8 | 54,9 | 61,3 | 21 | 82,7 | 68,4 |
WYDAJNOŚĆ MIODU
W latach 1986 i 1987 rodziny pszczele wykorzystały wczesny wziątek akacjowy i późniejszy spadziowy (tab. 2). Całkowita wydajność miodu (tzn. miód odwirowany z obydwu zbiorów, plus zapasy przy ostatnim
Tabela 2 Zapasy pokarmowe (kg), zbiór miodu i zawartość sacharozy w miodach (%) w rodzinach pszczelich w latach 1986 i 1987. Food stores (kg), honey yield and content of sucrose in bee colonies in 1986, 1987
| 1986: K (n) | 1986: P (n) | 1987: K (n) | 1987: P (n) | 1986—1987: K (n) | 1986—1987: P (n) | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| zapasy pokarmowe food stores | 3,0 (11) | 6,0 (13) | 6,4 (12) | 7,6 (8) | 4,7 (23) | 6,8 (21) |
| zbiór miodu honey yield | ||||||
| kg | 41,2 | 4,1 | 25,3 | 18,7 | ||
| % | 100% | 36,6% | 100 % | 73,9% | ||
| sacharozy sucrose | 3,5 | 3,7 | 4,7 | 8,2 |
miodobraniu, a minus zapasy przed pierwszym pożytkiem) w niekorzystnym dla zbiorów 1986 roku osiągnęła w rodzinach doświadczalnych poziom 36,6% w porównaniu z kontrolną grupą pszczół, znajdujących się w ulach z ocieplonymi ścianami. W 1987 roku przy dobrych zbiorach wynosiła około 20 kg na rój, roje w grupie doświadczalnej osiągnęły wydajność 73,9% (18,7 kg) w porównaniu z wynikami grupy kontrolnej (25,5 kg).
Poglądy Valenta (1967), Bromera (1977), Farrara (1979), Bretschki (1981) Ptáčka (1981) i Boháča (1985), że wyższą wydajność miodu z wczesnych zbiorów możemy osiągnąć mając roje wyłącznie w wielokorpusowych ulach w naszych warunkach nie potwierdziły się. Średnie dane z 2 sezonów wykazały, że rodziny w ulach wielokorpusowych (ściany pojedyncze) wyprodukowały połowę tej ilości miodu, jaki uzyskały rodziny w ulach ocieplanych.
ZAWARTOŚĆ SACHAROZY W MIODZIE
Ponieważ na zimę zaopatrzyliśmy grupy pszczół w ulach doświadczalnych w 25 kg zapasów, pozostała tam po okresie zimowym większa ilość niespożytych zapasów (tab. 2).
Badaliśmy zatem zawartość sacharozy w miodzie (tab. 2) przed i po wziątku akacjowym.
Podczas gdy w 1986 roku, przy akacjowym wziątku, charakteryzującym się stałymi ale niskimi dziennymi pożytkami na wadze trwającymi 11 dni, zawartość sacharozy w miodzie była w doświadczalnych rodzinach wyższa tylko o 1,2%, niż w kontrolnych, to w 1987 roku przy krótkotrwałym, wydajniejszym wziątku różnica była większa o 4,4% i osiągnęła poziom 8,2% sacharozy w miodzie z akacjowych zbiorów. Zauważyliśmy, że w 1987 roku w bezpożytkowym okresie, przed i zaraz po akacjowych wziątkach roje intensywnie przemieszczały resztki zimowych zapasów z dolnych korpusów do górnych. Większość zimowych zapasów miała zatem niekorzystny wpływ na jakość miodu z wczesnych akacjowych pożytków pod względem zawartości sacharozy.
W naszych warunkach przyrodniczych, w późnym okresie wiosennym, a także przed pożytkiem akacjowym i po jego zakończeniu kiedy zaczną występować przerwy w zbiorach, pszczoły przenoszą część zapasów zimowych z dolnej części gniazda, do górnej, gdzie następuje mieszanie się zapasów zimowych ze świeżo przyniesionymi zapasami miodu. Nie możemy się zatem zgodzić z hipotezą Alberziego (1985), że jeśli przyniesiemy resztę zapasów zimowych tuż nad dno ula, to większość z nich jest rezerwą spożycia i nie może mieć wpływu na jakość później odwirowanego miodu. Autor ten przeprowadził swoje próby w innych warunkach przyrodniczych, które zapewniły stałą dostawę do uli nektaru bez luk w zbiorach.
strona 15SPOŻYCIE ZAPASÓW
Spożycie zapasów w okresie od 20 lipca do 10 maja następnego roku była różna, ale zawsze w doświadczalnych ulach z pojedynczymi ścianami większa (tab. 3). W całym obserwowanym okresie spożycie zapasów w doświadczalnych rodzinach wyniosło średnio 26,1 kg na rój, co jest o 55,3% więcej, niż w grupie kontrolnej, z 16,8 kg zapasów na rój.
Tabela 3 Średnie spożycie zapasów (w kg) Average consumption of stores (kg)
| Typ ula hive type | Późne lato summer 20.7.—1.9.: 1986 | Późne lato summer 20.7.—1.9.: 1987 | Ilość zapasów na zimę w kg stores (kg) | Zima winter 1.9.—5.4. | Wiosna spring 6.4.—10.5 | Reszta zapasów rest of | Całkowite spożycie zapas. w okresie Consumption of stores (kg) in dars 20.7.86—10.587: kg | Całkowite spożycie zapas. w okresie Consumption of stores (kg) in dars 20.7.86—10.587: % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| K | 4,7 | 4,2 | 15 | 9,5 | 2,6 | 2,9 | 16,8 | 100 |
| P | 7,9 | 7,4 | 25 | 12,4 | 5,8 | 6,8 | 26,1 | 155,3 |
Stwierdziliśmy większe spożycie zapasów w doświadczalnych rodzinach późnym latem (od 20.7 do 31.8) o 68,0% w okresie zimowym (od 1,9 do 5.4) o 30,5%, a najwięcej na wiosnę (od 6.4 do 10.5), o 123,0%.
Wynika z tego, że różnice w spożyciu zapasów w doświadczalnych i kontrolnych rodzinach w okresie zimowym nie były wielkie, jak mogliśmy przypuszczać. Rodzina pszczela w bezczerwiowym okresie ogrzewa tę część ula, w której znajduje się kłąb pszczół. Straty energii cieplnej nie są wtedy wielkie. Po rozpoczęciu czerwienia, kiedy temperatura wewnątrz kłębu zwiększa się do 35° C następuje intensywniejsze wyzwalanie się ciepła do całej powierzchni ula i to wprost proporcjonalnie do rozmiarów czerwienia. W okresie wiosennym możemy dlatego mówić już o ogrzewaniu całego gniazda przez pszczoły i wtedy ważne jest zabezpieczenie ula przed stratami ciepła. Im mniejsze zachodzą straty ciepła przez ściany ula, tym korzystniejsze są warunki dla intensywności czerwienia matek dla względnie mniejszego spożycia zapasów pokarmowych.
BILANS TOWAROWY
W bilansie towarowym braliśmy pod uwagę jedynie tę część zapasów, w którą zaopatrzył pszczoły pszczelarz, a która była spożyta przez pszczoły i wyprodukowany miód. Ten wskaźnik ekonomiczny miał wskazać, ile kg cukru spożytego przez pszczoły przypada na jeden kilogram wyrodukowanego miodu w rodzinach rozmieszczonych w 2 badanych typach uli. W poszczególnych latach osiągnięto różne wyniki (tab. 4).
strona 16Tabela 4 Średnie spożycie cukru w rodzinach pszczelich w ciągu 1 roku na 1 kg wyprodukowanego miodu Average of sugar consumption in bee colonies at one year on 1 kg of honey yiexld
| 1986 | 1987 | 1986/1987 | |
|---|---|---|---|
| A. Spożycie cukru kg Sugar consumption kg | |||
| K | 16,2 | 16,8 | 16,5 |
| P | 25,5 | 26,1 | 25,8 |
| B. Produkcja miodu kg Honey production kg | |||
| K | 11,2 | 25,3 | 18,2 |
| P | 4,1 | 18,7 | 11,4 |
| C. Relacja wartości A do B Worth relation A to B | |||
| kg K | 1,44 | 0,66 | 0,90 |
| P | 6,21 | 1,39 | 2,26 |
| % K | 100,0 | 100,0 | 100,0 |
| P | 431,2 | 210,6 | 251,1 |
W 1986 roku, przy niskiej produkcji miodu na każdy kilogram wyprodukowanego miodu przypadało w doświadczalnych rodzinach 6,21 kg spożytego cukru, a w ulach kontrolnych 1,44 kg. W 1987 roku przy wyższych i późniejszych zbiorach w doświadczalnych rodzinach spożycie wynosiło średnio 1,39 kg cukru na 1 kg produkcji, podczas gdy w ulach kontrolnych tylko 0,66 kg cukru. Jeśli weźmiemy pod uwagę dwuletnie średnie spożycie cukru na 1 kg produkcji wynosiło ono w rodzinach doświadczalnych 2,26 kg za rok, a w ulach kontrolnych tylko 0,90 kg. Różnica w spożyciu cukru kształtuje się 151,1% na niekorzyść doświadczalnych rodzin z pojedynczymi ścianami.
WNIOSKI
Dla dalszego rozwoju pszczelarstwa na Słowacji uzyskano nowe dane dla górskich i podgórskich regionów. Należy korzystać z uli, których ściany posiadają względnie dobrą izolację cieplną. Pszczelarzenie w wielokorpusowych niskoramkowych ulach z pojedynczą drewnianą ścianą o grubości 25 mm z ramkami 420×170 mm jest na naszych obszarach możliwe, ale skazuje na wolniejszy wiosenny rozwój rodzin pszczelich na niższą produkcję miodu, przede wszystkim z wczesnych zbiorów, charakteryzujących się wyższą zawartością sacharozy. Poza tym spożycie zapasów zimowych przez pszczoły w takich ulach jest większe niż w tradycyjnych a relacja towarowa cukier-miód wskazuje na nieracjonalność wprowadzania do pasiek jednościennych uli.
strona 17LITERATURA
Alberzi F. (1985) — (cit. Boháć), Stabilni zpusob pro dvé smuśky, Zbornik, Hradec Králové, s. 86.
Boháć J. (1985) — Silná vćelstva do rané kvetove snuśky. Hradec Králové, s. 75—80.
Bornus L., Nowakowski J. (1987) — Zimovka pćel v odnostennych uljach, Pceldst. ćl, s. 28.
Bretschko J. (1981) — Der Magazinimker.
Bromer E. (1977) — Otázky na téma: Nizkonádstavkowy úl, OVP. ć. 5, s. 44—48.
Ćáplin L. M. (1971) O tolśćine stenok i ich okreske. Pćedst. c. 9, s. 12—13.
Ćermák (1985) — Provozni metoda ośetŕováni vćelstev v nizkonaśtavkových úlech, Hradec Králové. s. 98—105.
Detroy B. F. (1983) — Erickson E. H., Diehnelt K.: Plastické kryty úlú pro vćelstva zimujici venku, OVP, c. 2, s. 41—44.
Dietz A. (1974) — Chov vćiel v chladných pásmach. Miedzinárodné sympózium — diskusie, Helsinky.
Farrar C. L. (1966) — The Hive and the Honey Bee.
Farrar C. L. (1979) — Ośetŕováni produktivnich vćelstev, OVP c. 2, s. 27—38.
Farrar C. (1985) — (cit. Ćermák Vćelaŕstvi, ć. 2, s. 28—29).
Kehrle A. (1975) — (cit. Schmidt, OVP. ć. 2, s. 7).
Mačička M. (1985) — Porovnanie nadstavkových úlov róznej konśtrukcie a ich vplyv na rast a úźitkovost vćelstiev. Záverećná správa VÚVć Liptovský Hrádok. s. 2—157.
Maćićka M. (1985) — Porovnanie nadstavkových úlov róznej
Maćićka M. (1986) Vplyv nadstavkových úlov roznej konśtrukcie na rest a úźitkovost vćelstiev, Dizertaćná práca Liptovský Hrádok, s. 1—147.
Morse G. D. (1978) — Ako prezimujú nase vćely, OVP, c. 4, s. 35—38.
Ptáćek V. (1981) — Návrh moderni úlové soustavy, Vćelaŕstvi s. 115—116.
Ptáćek V. (1981) — Zaćiname vćelárit v jednosténnych nizkonástavkovych úlech, Vcelarstvi, s. 163—164.
Valent R. (1967) — Cesta k úspechom, Vćelár, s. 197.
Valent R. (1967) — Viacnadstavkový úl a vćelárenie v ńom, Vćelár s. 270—271.
Vesterinen F. (1974) — Zimováni vcelstev ve Finsku, OVP ć. 4, s. 30—35.
Villumstadt E. (1975) — Vyznam izolace ulu pro przimováni, rozvoj a výnos medu v Nórsku, OVP, ć 5, s. 27.
Zmarlicki C. (1978) — Wyniki zimowania pszczół w ulach o ścianach pojedynczych, PZN, Warszawa, s. 71—84.
PERFORMANCE OF THE LOW-MULTIPLE — STOREY HIVES AT THEIR FREE PLACEMENT ON THE APIARY
M. Maćička
Summary
Several practical beekeepers suppose that it is also possible to gain stronger honeybee colonies if the low-multiple-storey hives are in use. Colonies of the same condition were kept in the experimental non-insulated low-multiple-storey hives (frames of 420 × 170 mm) and control insulated hives (frames of 420 × 275 mm). Weight of the colonies, area of the brood and amount of the stores were
strona 18found out by the assessment of colonies according the used principles. The content of sucrose in honey was determined by spectrophotometric method.
Experimental colonies (marked P) in spring season from mid — April to mid — May had smaller brood area (72,6% in 1986, 61,3% in 1987). Honey yield from early (black locust) and late (honeydaw) honey soucres was different in particular years, but it was always lower in the experimental hives.
Higher content of sucrose was found in the extracted honey from experimental hives. This was due to the higher remainder of the winter stores in the colonies, which inconveniently affected the quality of honey from early black locust honeyflow (difference 4,4% of sucrose).
Total consumption of stores by experimental colonies during the period since 20 July till 10 May achieved 26,1 kg. It was by 55,3% higher than in the control group (K,16,8 kg=100%). At evaluation of the consumption of sugar on 1 kg honey yield it was taken into consideration just that part of stores, which the beekeeper added to colonies and they consumed it. The experimental colonies needed to consume on average 2,26 sugar on 1 kg yielded honey, while control ones 0,9 kg. The difference presented 151,1% as the disadivantage of the experimental colonies.
The results are convincing but with regard to short observation period (1986—1987) it is not possible to make decisive conclusions.
Errata — błędy druku znalezione podczas digitalizacji
- s. 11: „Liptowský” → Liptovský
- s. 11, 12, 3×: „pojedyńczymi” → pojedynczymi
- s. 12: „Erikson” → Erickson
- s. 12: „zostosowano” → zastosowano
- s. 13, tab. 1: „h-ive” → hive
- s. 13, tab. 2, zbiór miodu 1986, K: „41,2″ → 11,2
- s. 14: „(25,5 kg)” → (25,3 kg)
- s. 15: „od 1,9 do 5.4″ → od 1.9 do 5.4
- s. 15, tab. 3: „in dars” → in days
- s. 15, tab. 3: „10.587″ → 10.5.87
- s. 15: „wyrodukowanego” → wyprodukowanego
- s. 16, tab. 4: „yiexld” → yield
- s. 17, literatura: „Miedzinárodné” → Medzinárodné
- s. 17, literatura: „na rest a” → na rast a
- s. 17, streszczenie: „LOW-MULTIPLE — STOREY” → LOW-MULTIPLE-STOREY
- s. 18, streszczenie: „mid — April to mid — May” → mid-April to mid-May
- s. 18, streszczenie: „honeydaw” → honeydew
- s. 18, streszczenie: „soucres” → sources
- s. 18, streszczenie: „disadivantage” → disadvantage
