Poliandria: wybryk natury czy konieczność? [2]
tekst: Dariusz Gerula
Artykuł z numeru 1/2023 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Matki pszczele podczas lotów godowych kopulują z wieloma trutniami. Jakie zatem mogą być skutki braku różnorodności genetycznej?
W hodowli matek przeznaczonych do selekcji najczęściej stosuje się dobór indywidualny. Młode matki unasieniane są nasieniem pochodzącym od trutni z jednej rodziny pszczelej. Umożliwia to ocenę wartości hodowlanej i prowadzenie rodowodów, ale ogranicza zmienność genetyczną i fenotypową potomstwa w obrębie rodziny pszczelej. Taki sposób doboru stosuje się nawet podczas produkcji matek użytkowych. Wielu naukowców upatruje w tym przyczyn spadku żywotności rodzin pszczelich, a co za tym idzie - obniżenia zdolności adaptacyjnych pszczół. Podczas badań dotyczących wpływu zmienności genetycznej wewnątrz rodzin pszczelich na ich wartość użytkową otrzymywano niejednoznaczne wyniki, ponieważ metody badań nie były zunifikowane (eksperymenty wykonywane były w małych i dużych rodzinach lub matki doświadczalne unasieniane były sztucznie różną ilością nasienia). Niektóre prace prowadzą jednak do podobnych wniosków, ujawniając sekret selekcji naturalnej. Unasieniając matki pszczele nasieniem pochodzącym od wielu rodzin pszczelich, o różnej wartości użytkowej, zauważono u potomstwa uśrednianie cech lepszych i gorszych, nie tylko sumowanie się cech lepszych, co świadczy o tym, że poliandria u pszczół służy stabilizacji rodzin pszczelich i zmniejszeniu ujemnych skutków przypadkowego doboru naturalnego [R. Page i in., 1995; S. Fuchs i in., 1996; M. Jennions, M. Petrie, 2000].Tego typu badania wykonywano również w Zakładzie Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa [D. Gerula i in., 2014; D. Gerula i in., 2015]. Ich celem było określenie wpływu zmienności genetycznej robotnic w rodzinach na rozwój, produkcję miodu, zachowanie higieniczne i zimowanie rodzin pszczelich. Podczas unasieniania matek pszczelich użyto trutni z trzech linii hodowlanych pszczół kraińskich i zastosowano dwa rodzaje doboru rodziców. Uzyskano w ten sposób rodziny o niższym oraz wyższym zróżnicowaniu genetycznym. Niższe było w rodzinach, w których matki unasieniono sztucznie nasieniem od trutni z jednej rodziny ojcowskiej (dobór indywidualny), wyższe zaś w rodzinach, których matki unasieniono nasieniem od trutni z 30 różnych rodzin ojcowskich (dobór grupowy). Druga metoda doboru była możliwa dzięki mieszaniu nasienia poza organizmem unasienionych matek i zapewniała różnorodność genetyczną wewnątrz rodzin, nawet wyższą od naturalnej. Pszczoły powstałe dzięki doborowi grupowemu, przewyższały pod względem niemal wszystkich cech te, które pochodziły od trutni z jednej rodziny ojcowskiej. Różnice nie były jednak spektakularne i w wielu przypadkach niepotwierdzone statystycznie. W rodzinach pszczelich mniej zróżnicowanych genetycznie (dobór indywidualny) na produkcję miodu i zachowanie higieniczne większy wpływ miało to, z których linii hodowlanych pochodziły trutnie użyte do unasieniania matek, niż fakt ilu ojców mają robotnice w rodzinie pszczelej. Rodziny o zwiększonym zróżnicowaniu genetycznym (dobór grupowy) charakteryzowało mniejsze zróżnicowanie cech użytkowych, a ich poziom był wypadkową trzech składowych komponentów ojcowskich. Wyniki są zbieżne z uzyskanymi przez zagranicznych badaczy. Jest to potwierdzenie wcześniejszych teorii, że jedną z zalet poliandrii u pszczół jest stabilizacja rodzin, czyli uśrednianie cech pochodzących od różnych ojców.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Styczeń 2023
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaInstytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy w Skierniewicach oraz Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe zapraszają na 60. jubileuszową Naukową Konferencję Pszczelarską, która odbędzie się w dniach 14-15 marca 2023 roku w Puławach.Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaVII Mazowiecka Konferencję Pszczelarską w Mińsku Mazowieckim „Poznaj pszczołę i jej świat”Redakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Gospodarka pasiecznaWspółczesne uwarunkowania pszczelarstwa: dokąd zmierzamy?Krzysztof Olszewski pełna treść po wykupieniu13 min
- Genetyka pszczółPoliandria: wybryk natury czy konieczność? [2]Dariusz Geruladostępny dla Ciebie9 min
- Ule i sprzęt pasiecznyBezpieczny transport uliPiotr Semkiw pełna treść po wykupieniu6 min
- Pożytki i zapylanieKwaśnodrzew amerykańskiMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu4 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o zgnilcu amerykańskim [3]Marta Skubida pełna treść po wykupieniu9 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaNie ma skutecznego leczenia pszczół bez diagnostykiMariusz Krawczyński pełna treść po wykupieniu10 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaIX Europejski Kongres Apidologiczny (EURBEE 9)Aleksandra Splitt, Mikołaj Borański, Jacek Jachuła pełna treść po wykupieniu4 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaApiterapia okiem lekarzaMirosław J. Szczepański pełna treść po wykupieniu5 min
- Przegląd badań naukowychNowe odkryciaJakub Jaroński pełna treść po wykupieniu7 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawkiKamila Cyfra pełna treść po wykupieniu3 min
