Czy po matkach i trutniach odchowanych od łagodnych rodzin możemy mieć agresywne pszczoły?
tekst: prof. dr hab. Jerzy Demetraki-Paleolog
Artykuł z numeru 10/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Na czym polega istota dziedziczenia cech u pszczół? Kiedy mówimy o genach dominujących? Czy matka może być ojcem? Zasady genetyki a oczekiwania pszczelarzy.
Pytanie postawione w tytule zrodziło się podobno podczas jednej z dyskusji prowadzonych przez pszczelarzy. Do mnie zwróciła się z nim Pani Redaktor, pytając, czy mógłbym na nie odpowiedzieć. Mówiąc o agresywności pszczół miodnych mamy na myśli ich tzw. zachowania obronne. Dlatego w światowej literaturze przedmiotu, pszczoły, które my nazywamy „agresywnymi”, określa się mianem „pszczoły defensywne”. Nikt bowiem nie widział, aby pszczoły miodne poleciały np. na drugi koniec miasta i kogoś napadły. Najczęściej atakują dopiero wtedy, gdy są niepokojone w swym gnieździe, czyli miejscu, którego bronią. W języku polskim określenie „pszczoły defensywne” jednak się nie przyjęło i dlatego, na potrzeby tego artykułu, będę używał potocznego pojęcia „pszczoły agresywne”.
Zachowania obronne pszczół to tzw. cecha ilościowa, czyli mająca dwie wartości skrajne (najniższą i najwyższą) oraz wiele wartości pośrednich. Mówiąc inaczej, w ramach zachowania obronnego mamy do czynienia albo z pszczołami agresywnymi, albo łagodnymi, a między tymi skrajnymi wartościami zawiera się wiele wartości pośrednich.

Rys. 1. Trzy pary genów odpowiadające za trzy różne cechy umieszczone w parze chromosomów homonologicznych. W parze genów oznaczonej symbolami b, b są dwa takie same geny, a pozostałe pary zawierają po dwa różne geny. Rysunek jest schematyczny - para chromosomów zawiera bowiem wielokrotnie więcej par genów
W ciągu wieków selekcja naturalna preferowała pszczoły agresywne, gdyż te mogły łatwiej bronić swoich gniazd. Dlatego większość pszczół, które żyją w stanie naturalnym lub populacjach zachowawczych utrzymywanych przez człowieka, jest agresywna. Z kolei pszczoły hodowlane selekcjonuje się w kierunku łagodności. Jest to możliwe, ponieważ ich agresywność (albo łagodność) jest uwarunkowana przez zespół genów determinujących zachowania obronne i dziedziczona z pokolenia na pokolenie.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Październik 2022
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: październikTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu6 min
- Genetyka pszczółCzy po matkach i trutniach odchowanych od łagodnych rodzin możemy mieć agresywne pszczoły?Jerzy Demetraki-Paleologdostępny dla Ciebie10 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaPełzający wrógGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu10 min
- Punkt widzeniaTechnologia izolacji matek w sezonieIgor Pawłyk pełna treść po wykupieniu9 min
- Pożytki i zapylanieMikołajek płaskolistny – oaza dzikich zapylaczyMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu3 min
- Biblioteka pszczelarzaNowe książki Jürgena TautzaKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu3 min
- Biologia pszczółRekrutacja zbieraczek wśród pszczół miodnychJurgen Tautz pełna treść po wykupieniu2 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaTurcja: kraj miodem płynącyGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu12 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaBałtowskie Święto PszczołyKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu10 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaProblemy naturalnego bytowania europejskiej pszczoły miodnej – raport ze spotkania naukowegoZbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu4 min
