Pasieka w marcu – wiosenne przebudzenie
tekst: Krzysztof Olszewski
Artykuł z numeru 3/2023 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Naukowiec praktyk podpowiada, co trzeba zrobić, żeby pomóc pszczołom wejść w rozwój wiosenny i rozprawia się z mitami na temat teorii pokutujących w Internecie
Zanim zmiany klimatyczne zadomowiły się w naszej szerokości geograficznej na dobre, pszczoły rzadko wychodziły z uli zimą, zwłaszcza we wschodniej części kraju. Miesiącem, w którym zwykle odbywał się pierwszy oblot wiosenny był marzec. Na terenie Lubelszczyzny miał miejsce przeważnie ok. połowy marca. Jednak w ciągu ostatnich lat, zwłaszcza w cieplejszych rejonach kraju, pszczoły odbywają obloty śródzimowe nawet kilkakrotnie w ciągu zimy, głównie w grudniu i lutym. W tym roku na terenie całego kraju do takiego oblotu doszło na początku stycznia. Zmienia się także termin pierwszego oblotu wiosennego. Coraz częściej ma on miejsce wcześniej niż kiedyś, bo w drugiej połowie lutego lub na początku marca. Zwykle poprzedzony jest kilkoma nocami bez przymrozków, co powoduje, że rodziny rozluźniają kłąb zimowy, a w konsekwencji szybko reagują na znaczne ocieplenie. Podczas pierwszego oblotu wiosennego pszczoły oddają kał (nagromadzony w jelicie prostym w czasie zimowli) dzięki czemu stają się zdolne do pobierania większych ilości pokarmu. To sprawia, że są w stanie utrzymać stałą temperaturę w większym obszarze gniazda, co może sprzyjać wzrostowi intensywności wychowu czerwiu. Mogą też pobierać pierzgę, czyli pokarm, który zawiera więcej niestrawnych składników niż miód. Dlatego dość powszechnie uważa się, że z pierwszym wiosennym oblotem rozpoczyna się intensywny wiosenny rozwój rodzin pszczelich. Nie jest to jednak twierdzenie prawdziwe, ponieważ rozwój wiosenny rozpoczyna się w momencie zebrania przez rodziny pyłku o wysokich wartościach odżywczych, w ilości wystarczającej do wychowania pierwszego pokolenia pszczół letnich. Takiego pyłku dostarczają zwykle wierzby. Moim zdaniem jednym z niezbędnych warunków dobrego rozwoju wiosennego rodzin pszczelich jest właśnie zapewnienie im obfitego pożytku z wierzb. Do tego zagadnienia powrócę w kolejnym artykule, ponieważ ten stałby się zbyt obszerny z uwagi na konieczność opisania wielu ważnych zagadnień związanych z terminowymi pracami w pasiece.
Kilku zdań wyjaśnienia, szczególnie dla młodych pszczelarzy, wymaga terminologia, która w pszczelarstwie nie zawsze jest precyzyjna. Terminy, których tu używamy (pszczoły zimowe, pszczoły letnie itd.) wydają się bezpośrednio odnosić do pór roku, co jednak nie do końca odpowiada prawdzie. Robotnice w rodzinie pszczelej dzieli się na robotnice pokolenia letniego i zimowego. Do pokolenia letniego zalicza się te wychowane w okresie od pierwszego oblotu wiosennego do końca lipca. To sprawia, że pierwsze pokolenia pszczół letnich w rzeczywistości wychowywane są jeszcze u schyłku zimy i wiosną. Może bardziej zrozumiałe będzie zatem, jeśli powiemy, że pszczoły pokolenia letniego to te, które nie zimują, czyli zostały wychowane poza okresem rozwoju jesiennego. Z kolei rozwój jesienny, kiedy to wychowywane jest pokolenie pszczół zimowych, wcale nie odbywa się jesienią, tylko latem – w sierpniu i pierwszej dekadzie września. Pszczela jesień zaczyna się więc w pełni ludzkiego lata, a mówiąc o pokoleniu pszczół zimowych, mamy na myśli te, które zostały wychowane w czasie rozwoju jesiennego.
Przed spodziewanym terminem pierwszego oblotu wiosennego, tak jak w przypadku oblotu śródzimowego, należy upewnić się, czy światło wylotu nie zostało zablokowane przez martwe pszczoły. Dochodzi do tego zwykle w rodzinach, które weszły w zimowlę w słabej kondycji, np. na skutek silnego porażenia przez Varroa destructor lub niedostatecznie intensywnego rozwoju jesiennego – wówczas w zimowlę wchodzą pszczoły pokolenia letniego. W takich rodzinach w czasie zimy zwykle obserwujemy duży osyp pszczół, który może zablokować wylot. W ulach rozbieralnych, z odejmowaną dennicą, dobrą praktyką jest wymiana lub oczyszczenie dennic przed spodziewanym oblotem. Wygląd osypu na dennicy dostarcza pierwszych informacji o przebiegu zimowli. Ważną informacją jest liczba pasożytów V. destructor, ponieważ na tej podstawie podejmujemy decyzję o konieczności wiosennego leczenia rodzin. Znalezienie w osypie kilku martwych roztoczy oznacza, że rodzina nie wymaga leczenia, jeżeli jest ich kilkadziesiąt, leczenie jest konieczne. W czasie wymiany dennic odnajdujemy także rodziny osypane. Wyloty uli z takimi rodzinami należy zamknąć, ewentualnie ule usunąć z pasieczyska.
Jeżeli w czasie wymiany bądź czyszczenia dennic stwierdzimy bezmateczność którejś z rodzin utrzymywanych w ulach korpusowych, z połączeniem rodziny bezmatecznej nie musimy czekać do oblotu. Najlepiej połączyć ją ze słabą rodziną, która w ten sposób zostanie zasilona. Rodzinę z matką odstawiamy wtedy na bok. Na jej miejscu stawiamy ul z rodziną bezmateczną, z którego zdejmujemy daszek i powałkę. Następnie korpus z rodziną posiadającą matkę nastawiamy na korpus z rodziną bezmateczną. Przy łączeniu nie musimy oddzielać rodzin gazetą ani wyrównywać zapachów, gdyż o tej porze pszczoły łączą się bardzo łatwo. Po pierwszym oblocie gniazdo rodziny należy ułożyć w jednym korpusie, zwykle w tym, w którym znajdują się czerw i większość pszczół. Czasami dolny korpus jest niemal pusty, bo wszystkie pszczoły przeszły do górnego, w którym jest matka (wtedy można go usunąć).
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Marzec 2023
- InneZmarł śp. dr PIOTR SKUBIDARedakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Gospodarka pasiecznaPasieka w marcu – wiosenne przebudzenieKrzysztof Olszewskidostępny dla Ciebie26 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o zgnilcu amerykańskim [5]Marta Skubida pełna treść po wykupieniu8 min
- Ule i sprzęt pasiecznyProstsze niż drutJacek Kacperski pełna treść po wykupieniu4 min
- Moja gospodarka pasiecznaCzyścimy denniceAndrzej Chorągiewicz pełna treść po wykupieniu4 min
- Pożytki i zapylanieKomarnik wirginijskiMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu3 min
- Pożytki i zapylanieUwalnianie i prezentacja pyłkuBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu7 min
- Produkty pszczeleMiody z owocami i ziołami – poradnik wytwarzania i znakowania [1]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu12 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaNaukowa Konferencja Pszczelarska dla Otoczenia Społeczno-Gospodarczego: Nauka PraktyceMonika Fliszkiewicz pełna treść po wykupieniu8 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaVIII Międzynarodowe Sympozjum Pszczelarskie w Pszczelej WoliBartłomiej Molasy pełna treść po wykupieniu10 min
