Nowe odkrycia

tekst: Jakub Jaroński

Artykuł z numeru 11/2021 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej

Skrzydlaty „staw” żądłówek

Niezwykła zdolność pszczół do lotu wynika przede wszystkim z tego, że zostały wyposażone w dwie pary skrzydeł. W czym tkwi tajemnica ich niezwykłego funkcjonowania podczas lotu pszczoły, a także spoczynku, kiedy to zostają złożone? Okazuje się, że skrzydła połączone są ze sobą za pomocą bardzo skomplikowanego synchronicznego mechanizmu sprzęgania skrzydło–skrzydło. Składa się on z rzędów zaczepów oraz zrolowanej membrany, działających jak wielofunkcyjny staw sprężynujący. Wytrzymuje nie tylko olbrzymie siły aerodynamiczne podczas lotu, ale także bezawaryjnie poddaje się olbrzymiemu naprężeniu i tarciom, np. Podczas przypadkowych kolizji. Skrzydła, co zaskakujące, w każdej z tych sytuacji przez cały czas pozostają ze sobą połączone. Pozornie delikatne, malutkie zaczepy, podczas synchronicznej pracy nieustannie przenoszą duże, jak na owada, siły z jednego skrzydła na drugie. W jaki sposób są radzą sobie z tak niezwykłymi wyzwaniami? 
To zagadnienie nurtowało naukowców z Iranu, którzy po raz pierwszy w historii dokonali systematycznych badań lotnych mechanizmów sprzęgających u owadów błonkoskrzydłych. Punktem wyjścia była hipoteza, że skomplikowany układ, pełniący funkcję sprężystego „stawu” łączącego skrzydła, uległ morfologicznym adaptacjom do sił, jakim jest poddawany. Aby to sprawdzić, naukowcy przeanalizowali budowę dziewięciu różnych gatunków żądłówek: pszczół, os i grzebaczy, w tym robotnic, trutni i matki pszczoły miodnej. 
Na podstawie badań stwierdzono, że biomechanika łączenia jest zależna od gatunku żądłówek. Najkrótszy mechanizm łączący znajdziemy u os społecznych – 2,06 mm, a najdłuższy – u pewnych grzebaczy (Sphex pensylvanicus). Ponadto te części skrzydeł mają różne kształty: bywają mniej lub bardziej wydłużone, płaskie, zakrzywione lub ostro zakończone. Różne jest także ich ułożenie względem siebie. Zastosowanie nowoczesnych technik badawczych (m.in. Mikroskopii elektronowej i laserowej) umożliwiło zbudowanie wirtualnych trójwymiarowych modeli skrzydeł i obserwowanie ich działania w odmiennych warunkach. Uznano, że za sprężystość sprzężonych skrzydeł odpowiada miękka łata u podstawy zaczepów, oraz przytrzymująca ją żyłka, która w pewnym zakresie może swobodnie się obracać. Badacze odkryli także asymetryczne działanie tego mechanizmu na osi skrzydeł przy ruchu: góra – dół. Ten wielofunkcyjny „staw” ma ograniczone możliwości synchronicznego przemieszczenia się skrzydeł przednich i tylnych względem siebie. Zaczepy w środku skrzydeł różnią się od zaczepów na końcach skrzydeł. Odkryto także, że „staw” jest w stanie wytrzymać siłę 180 razy większą od wagi pszczoły i 40 razy większą od sił aerodynamicznych, jakim pszczoła poddawana jest podczas lotu. Skąd taka – wydawałoby się – nadmierna wytrzymałość? Otóż, wiadomo, że w ciągu życia owad w locie narażony jest na nieustające kolizje (nawet kilka tysięcy). Wynik badania wskazuje zatem, że wytrzymałość połączenia skrzydeł jest wymogiem adaptacyjnym (cechą dostosowawczą) i służy utrzymaniu ich w powietrzu nie tylko podczas typowych lotów, ale także w nieoczekiwanych sytuacjach. Zainspirowani własnym odkryciem, irańscy naukowcy, skonstruowali sztuczny staw, zdolny do zamykania i otwierania się, ale jednocześnie obracania i przesuwania (w pewnym zakresie) względem siebie. Mechanizm działania wielofunkcyjnych stawów żądłówek wykorzystali następnie w projekcie maszynki do golenia. Być może odkrycie to zaowocuje także w bioinżynierii i biomechanice.
S. H. Eraghi, A. Toofani, A. Khaheshi, M. Khorsandi, A. Darvizeh, S. Gorb, H. Rajabi, 
Wing Coupling in Bees and Wasps: From the Underlying Science to Bioinspired Engineering, „Advanced Science” 8/2021, 2004383. Https://doi.org/10.1002/advs.202004383 

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Listopad 2021

  1. Rozmowa miesiącaGdyby nie ul Warrégo, nie byłbym pszczelarzem zawodowym – mówi Philippe Cattaruzza, pszczelarz z FrancjiMateusz Viste pełna treść po wykupieniu13 min
  2. Biblioteka pszczelarzaITALIAN APICULTURE: A JOURNEY THROUGH HISTORY AND HONEY DIVERSITY [Włoskie pszczelarstwo – podróż przez historię i różnorodność miodów – tłum. ZL]Zbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu4 min
  3. Gospodarka pasiecznaPszczelarstwo ekologiczne: stan aktualny (3)Piotr Skubida pełna treść po wykupieniu4 min
  4. Biblioteka pszczelarzaPszczelarstwo dla wszystkichGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu3 min
  5. Gospodarka pasiecznaListopad w pasieceMarek Podlewski pełna treść po wykupieniu8 min
  6. Gospodarka pasiecznaNajprostsza konstrukcja, najłatwiejsza gospodarka (3)Jakub T. Wilk pełna treść po wykupieniu11 min
  7. Choroby, szkodniki, zatruciaOdkażamy pasiekęPaweł Chorbiński pełna treść po wykupieniu11 min
  8. Pożytki i zapylanieDriakiew i świerzbnica; nasze, zapomnianeMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu6 min
  9. Biologia pszczółDystrybucja pokarmu i skutki niedożywienia pszczoły miodnejKrystyna Czekońska pełna treść po wykupieniu7 min
  10. Prawodawstwo pszczelarskieAnaliza pyłkowa miodu – przepisy kontra rzeczywistośćDariusz Teper pełna treść po wykupieniu9 min
  11. Punkt widzeniaO odporności pszczół (2)Bartłomiej Maleta pełna treść po wykupieniu7 min
  12. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPorobnica paskowana ocalonaMarek Pogorzelec pełna treść po wykupieniu3 min
  13. Przegląd badań naukowychNowe odkryciaJakub Jarońskidostępny dla Ciebie4 min
  14. Ludzie-miejsca-wydarzeniaWieści ze świataGabriela Wilczyńska pełna treść po wykupieniu2 min

Podobne wpisy