Dorobek pisarski ks. dr Jana Dzierżona

tekst: Stanisław Mazak

Pszczelarstwo, Rok VII, nr 11, listopad 1956 — Ks. STANISŁAW MAZAK

Ks. STANISŁAW MAZAK

strona 6

Ks. Dzierżon publikował, jak wiemy, swoje dzieła oraz bardzo liczne artykuły prawie wyłącznie w języku niemieckim. Aby jednak zrozumieć, dlaczego tak było, należy przypomnieć sobie warunki, w jakich żył i tworzył. Gdy zaś zdamy sobie z tego sprawę, pojmiemy jasno, że jego publikacje bynajmniej nie świadczą o przynależności do narodu niemieckiego.

Innymi kryteriami należy mierzyć te dawne — inne — czasy. Były czasy, kiedy naród polski reprezentowała szlachta, a nie chłopi; szlachta ta mówiła i pisała po łacinie, później po francusku.

Fryderyk Wielki zdobył Śląsk dla Prus i germanizował go, ale rozmawiał i pisał po francusku. Do Woltera pisał: „Niemiecka mowa jest dobra dla moich parobków od koni“. Lompa budził polskość na Śląsku, pomimo to — do „Breslauer Zeitung“ pisał artykuły w języku niemieckim Kochał Lompa Polskę, a prof. Purkynč (1787—1869) swą ojczyznę — Czechy, ale listy pisywali do siebie w języku niemieckim. Również w tym języku pisywali do siebie listy patrioci swych ojczyzn: Jerzy Samuel Bandke — Polak — i prof. Józef Dobrowský — Czech. Dr Konstanty Damrot kochał Polskę, polskie jednak utwory pisał przeważnie anonimowo, gdyż bał się prusactwa. Kosicki — szermierz polskości na Śląsku pisał tylko w jęz. niemieckim, Lompa i Smolka — to jego tłumacze. Profesorzy Uniwersytetu Krakowskiego, St. Smolka i B. Ulanowski, rozprawy o Śląsku pisali po niemiecku.

Język polski był nieznany światu, Polska uległa rozbiorom; język niemiecki panował w ogromnych Niemczech, rozległej monarchii Austriackiej i był językiem znanym na całym świecie.

Znamy w tej chwili dwa artykuły polskie Dzierżona i jesteśmy na tropach innych. Napisał on też instrukcję dla początkujących pszczelarzy w języku niemieckim, polskim i czeskim. Do pszczelarzy polskich i swoich krewnych pisał listy po polsku; w książkach do kazań czynił uwagi w języku polskim. Gdy Johann Adamek, prezes pszczelarzy okręgu Zabrze (Hindenburg) rozpisał się w 1931 r. o niemieckości ks. Dzierżona, bratanek Franciszek zaraz mu odparł: „mieszkaliśmy razem (z ks. Dzierżonem) przez 32 lat pod jednym dachem i pracowaliśmy wspólnie, ani jednego słowa po niemiecku, zawsze po polsku...“

strona 7

Jeszcze inne przyczyny mogły wpłynąć na to, że ks. Dzierżon nie wydawał swych publikacji w języku polskim. Jedne z ważniejszych to brak polskiego czasopisma pszczelarskiego na Śląsku i nieznajomość polskiego języka literackiego.

Te nieliczne artykuły, które ks. Dzierżon ogłosił w języku polskim, były drukowane w czasopismach polskich przeznaczonych dla ludu. Ściśle naukowe artykuły ks. Dzierżona głoszące światu nowe odkrycia nie nadawały się do ogłaszania w prasie polskiej przeznaczonej dla ludu.

Niemcy prowadząc na Śląsku akcję germanizacyjną wyrugowali zupełnie język polski z wyższego szkolnictwa. Ślązak uczył się języka polskiego tylko w szkole ludowej swej wioski. Z listu, który ks. Dzierżon pisał do bratanka Franciszka (2.IV.1876), poznajemy, że sposób pisania ks. Dzierżona był na pół literacki, na pół gwarowy. W artykułach, które ks. Dzierżon opublikował w języku polskim, nie występuje mazurzenie śląskie, więc artykuły te musiała redakcja poprawić. O tym że ks. Dzierżon mówił gwarą śląską dowiadujemy się również z reportażu w Kurierze Warszawskim (23.VIII.1895), Korespondent tego czasopisma wróciwszy z wystawy rolniczej w Lipsku — napisze o ks. Dzierżonie: „...na polskie pozdrowienie — ze śląska odpowiada...“

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

Podobne wpisy