Aby zrozumieć świat pszczół miodnych, musimy badać je w naturze – mówi Jürgen Tautz
tekst: Gabriela Wilczyńska
Artykuł z numeru 11/2022 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer w wersji drukowanej
Profesor dr Jürgen Tautz, światowej sławy niemiecki naukowiec, nazywany Stephenem Hawkingiem pszczół, to socjobiolog, behawiorysta, pszczelarz, autor bestsellerów o życiu tych owadów. Obecnie związany jest z Biocentrum Uniwersytetu w Würzburgu, gdzie przewodniczy grupie BEE, która zajmuje się badaniem biologii pszczół miodnych, a także grupie Bee Research Würzburg oraz interdyscyplinarnemu projektowi HoneyBee Online Studies (HOBOS). Tautz jest także niezłomnym popularyzatorem nauk przyrodniczych. Jego działalność naukowa i propagatorska została trzykrotnie uhonorowana m.in. przez Europejską Organizację Biologii Molekularnej (EMBO).
Panie Profesorze, wszyscy dobrze wiemy, że człowiek nie może żyć bez pszczół, czy pszczoła może żyć bez człowieka?
Zakłada się, że dziko żyjące pszczoły miodne wyginęły, ponieważ nie mogły przetrwać na wolności bez pomocy pszczelarzy. Nie jest to prawda. W porównaniu z liczbą rodzin pszczelich utrzymywanych przez pszczelarzy, liczba rodzin dziko żyjących pszczół miodnych jest oczywiście niewielka. Dzikie rodziny żyją w dziuplach, wysoko pod koronami drzew i z tego powodu dość trudno je odnaleźć. Badanie pszczół w pasiece jest stosunkowo łatwe. W lesie, na drzewach, na wysokości kilku metrów od ziemi – jest to znacznie trudniejsze. I z tego też powodu dzikie pszczoły miodne nie są obiektem zainteresowań nauki w takim stopniu jak pasieczne. Poza tym dzikie pszczoły miodne nigdy nie były pod ochroną człowieka, i tak jest do dziś. Uważano je za potencjalne źródło chorób, zagrażających pasiekom. Tymczasem musimy pamiętać, że nasze pszczoły miodne wywodzą się z lasów. Aby przeżyć zimę, potrzebują dziupli (barci), to konieczny warunek przetrwania. Są istotną częścią ekosystemu leśnego. Mam rzecz jasna na myśli las jako kompleks roślinności, a nie plantacje drzew; mówię o zdrowych naturalnych lasach mieszanych, które są przykładem bioróżnorodności. Wkład dzikich pszczół miodnych w tego rodzaju środowisko jest nie do przecenienia.
Na czym on polega? Powiedział Pan, że jeśli zginęłyby ważne gatunki owadów, pszczoły miodne mogłyby przejąć ich zadania. Jakie to zadania?
Naturalne, zdrowe lasy charakteryzują się wysokim poziomem bioróżnorodności pod względem flory i fauny. Los znacznej części roślin kwitnących zależy od owadów zapylających. Zasięg lotu pszczół miodnych, najważniejszych zapylaczy, jest 10-20 razy większy niż samotnych pszczół leśnych. Ponadto pszczoły miodne „nie przebierają” w kwiatach, są w stanie „zająć się” każdym z nich. Zapylane przez nie kwiaty wytwarzają owoce oraz nasiona, które pozwalają przetrwać wielu gatunkom ptaków (chociaż pszczoły także mogą stanowić źródło pożywienia). Pszczoły spełniają również bardzo ważną rolę sanitarną. Wydaje się, że najlepiej widać to na przykładzie produktu, jakim jest miód leśny, ten produkt precyzyjnie wyraża istotę związku między pszczołami a lasem. Otóż zbieranie spadzi przez pszczoły zapobiega tworzeniu się czarnego grzyba i pleśni na liściach oraz igłach drzew, bo spadź jest bardzo przyjaznym środowiskiem dla grzybów. Poza tym pochodzenie miodu leśnego, wytwarzanego głównie z wydzielin mszyc i czerwców, otwiera nam oczy na niezwykle fascynującą relację między mszycami/czerwcami, mrówkami i pszczołami miodnymi. Drzewa absorbują wodę i sól z gleby, które następnie zostają transportowane przez cieniutkie „wodociągi” do najwyższych partii drzew, w tym liści. Tam składniki łączą się z dwutlenkiem węgla (pochłanianym z atmosfery) i w procesie fotosyntezy powstaje glukoza. Ta z kolei, poprzez rurki sitowe (żywe komórki przewodzące), jest transportowana do tych części roślin, które wymagają cukru jako surowca, aby przekształcić go w celulozę, skrobię itd. I właśnie tym miniaturowym szlakiem transportu bardzo cennych składników zainteresowani są nasi mali beneficjenci. Mszyce zanurzają swoje aparaty gębowe, które wyewoluowały na kształt trąbki, przebijają tkanki roślin w celu pobrania tzw. soku floemowego, którym się żywią. Nie pozyskują z niego jednak cukru, ale raczej aminokwasy, związki bogate w azot, którego potrzebują do metabolizowania białek. A co robią z pozostałym cukrem? Zagęszczonym, czystym cukrem? Wydalają go za pomocą specjalnej struktury, zwanej ogonkiem. I ta substancja, wzbogacona wydzieliną pszczelich gruczołów gardzielowych, jest znana jako spadź. Dla zamieszkujących las owadów społecznych jest jednym z najbardziej smakowitych i popularnych produktów. W lesie spotykamy różne gatunki mszyc, inne na drzewach liściastych, inne na iglastych. Można powiedzieć, że każdy gatunek ma swoją specjalizację. Warto przy okazji dodać, że w lesie przydatne są także martwe pszczoły. Przez rok rodzina pszczół składa coś w rodzaju kontrybucji - ok. 20 kg biomasy w postaci wszystkich jej członków, z których większość ginie w okolicach pszczelego gniazda. To także część daniny, składanej przez pszczoły dla dobra lasu, bo służy jako pokarm dla mrówek, os, ptaków i innych zwierząt. Dla lasu pożyteczne są nawet wymarłe barcie. Opuszczone, puste plastry są kolonizowane przez mole woskowe, barciaka większego, którego gąsienice mogą stać się pożywieniem dla chrząszcza, mrówek i wreszcie - słusznie budzącego strach - kornika.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Listopad 2022
- Rozmowa miesiącaAby zrozumieć świat pszczół miodnych, musimy badać je w naturze – mówi Jürgen TautzGabriela Wilczyńskadostępny dla Ciebie23 min
- Gospodarka pasiecznaPorady z Pszczelej Woli: listopadTomasz Kędziora pełna treść po wykupieniu4 min
- Biologia pszczółCiało tłuszczowe: tkanka odpowiedzialna za metabolizmAneta Strachecka pełna treść po wykupieniu6 min
- Choroby, szkodniki, zatruciaWszystko o zgnilcu amerykańskim [1]Marta Skubida pełna treść po wykupieniu6 min
- Prawodawstwo pszczelarskieCzym możemy leczyć pszczoły?Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu5 min
- Porady prawneInterpretacja niektórych zapisów statutu PZP w zakresie członkostwaŁukasz Tecław pełna treść po wykupieniu8 min
- Inne zapylaczePszczolinka łysawa – amatorka wierzbAleksandra Splitt pełna treść po wykupieniu6 min
- ApiterapiaPyłek kwiatowy i pierzga: źródła naturalnych prebiotykówElżbieta Hołderna-Kędzia pełna treść po wykupieniu7 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaKursy pszczelarstwa w LibanieStanisław Ajewski pełna treść po wykupieniu6 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaStalowa Wola – pszczelarzomKrystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu3 min
- Historia pszczelarstwaJubileusz w TarnobrzeguMaria Pałkus pełna treść po wykupieniu8 min
