Rośliny inwazyjne źródłem pokarmu pszczoły miodnej

tekst: Aneta Sulborska-Różycka

Artykuł z numeru 1/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima Mill.)

Klon jesionolistny (Acer negundo L.)

Kwiaty roślin inwazyjnych mogą dostarczać, niezbędnego dla pszczoły miodnej i dzikich zapylaczy, pokarmu białkowego i węglowodanowego. Niemniej rośliny te stanowią zagrożenie dla rodzimej flory, a negatywne skutki związane z ich rozprzestrzenianiem są zdecydowanie większe aniżeli zyski, jakie mogą przynieść. Wiele gatunków inwazyjnych zostało rozpropagowanych przez pszczelarzy, którzy upatrywali w nich źródło obfitego pożytku, pojawiającego się nierzadko w okresie, kiedy nie kwitną już inne rośliny, z których można pozyskać miód towarowy. 

Termin „rośliny inwazyjne” odnosi się do „nierodzimych organizmów wywołujących lub charakteryzujących się potencjalnymi możliwościami wywołania szkód w środowisku, strat ekonomicznych lub stwarzających zagrożenie dla zdrowia ludzkiego” (Tokarska-Guzik, 2002). 

Rozprzestrzenianie gatunków inwazyjnych było najczęściej wynikiem działalności człowieka, zarówno przypadkowej (np. nasiona docierały z transportem zbóż), jak też celowej. O ich uprawie decydowały zazwyczaj walory dekoracyjne (rośliny stanowiły nowinkę ogrodniczą) lub użytkowe (np. miały być wykorzystane w celach paszowych). Nasiona lub sadzonki roślin, które okazywały się inwazyjnymi, często sprowadzano najpierw do ogrodów botanicznych, skąd z czasem „uciekły” do środowiska naturalnego. Znalazły tam dobre warunki do rozwoju i wygrały konkurencję z rodzimymi gatunkami, wypierając je skutecznie z danego terenu.

Można zadać pytanie, dlaczego niektóre gatunki roślin uzyskały miano inwazyjnych i dlaczego są niebezpieczne? Zdaniem naukowców ich introdukcja i/lub rozprzestrzenianie zagrażają różnorodności biologicznej i/lub funkcjonowaniu rodzimych ekosystemów. Gatunki te po wprowadzaniu do środowiska naturalnego ujawniają zdolność do trwałego zadomowienia i spontanicznego opanowywania oraz przekształcania zbiorowisk roślinnych. Odnosi się to szczególnie do drzew i krzewów, których introdukcja może prowadzić do długotrwałych przeobrażeń składu flory stycznego oraz struktury fitocenoz leśnych i zaroślowych (Tokarska-Guzik i wsp., 2012). Można wskazać kilka cech, które decydują o inwazyjności roślin obcych, są to m.in.: 

  • wysoka płodność, trwałość nasion oraz przedłużona zdolność ich kiełkowania;
  • budowa diaspor (głównie nasion i owoców) umożliwiająca wykorzystanie zewnętrznych czynników przy ich transporcie (np. niska waga ułatwiająca rozsiewanie przez wiatr, niezatapialność, atrakcyjny wygląd dla zwierząt zjadających owocnie lub nasiona);
  • wczesne przystępowanie do reprodukcji, plastyczność morfologiczna, tworzenie podziemnych organów spichrzowych;
  • przystosowania do rozmnażania (np. dwupienność, samopylność fakultatywna);
  • zdolność do tworzenia mieszańców z pokrewnymi gatunkami w nowej ojczyźnie;
  • szczególna zdolność do konkurowania z innymi gatunkami (tempo odtwarzania uszkodzonych organów, intensywny wzrost, lepsze wykorzystanie światła, wody, przestrzeni i składników pokarmowych, oddziaływanie allelopatyczne, destabilizacja biocenoz, m.in. przez wpływ na mikroorganizmy glebowe).

Pojawienie się gatunków inwazyjnych w środowisku naturalnym powoduje określone konsekwencje, m.in.:

Ten artykuł pochodzi z numeru 1/2025

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 1/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Styczeń 2025

  1. Choroby, szkodniki, zatruciaWrogowie pszczół i owoców u naszych bram [3]: metody zwalczania Vespa velutinaZbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu9 min
  2. InneProgram hodowli pszczół odpornych na inwazję roztoczy Varroa destructorRedakcja pełna treść po wykupieniu1 min
  3. Gospodarka pasiecznaZarządzanie przez usystematyzowanie czyli schematy, arkusze i „beczułki”Wojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu9 min
  4. Pożytki i zapylanieRośliny inwazyjne źródłem pokarmu pszczoły miodnejAneta Sulborska-Różyckadostępny dla Ciebie15 min
  5. Produkty pszczelePyłek fermentowany – laboratoryjny substytut pierzgiMichał Miłek pełna treść po wykupieniu8 min
  6. Biologia pszczółJak Karl von Frisch odkodował język pszczół [2]Andrzej Rajca pełna treść po wykupieniu7 min
  7. ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele w terapii kaszluArkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu8 min
  8. Rozmowa miesiącaŁukasz Waryas: „Innowacje, dywersyfikacja i budowanie marki – bez tego nie da się dziś być pszczelarzem zawodowym”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu13 min
  9. Ludzie-miejsca-wydarzeniaKsiądz Stanisław Mazak obywatelem Lwowa i PszczynyAdam Wilczyński pełna treść po wykupieniu3 min
  10. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…z krajuKamila Cyfra pełna treść po wykupieniu3 min
  11. Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki … ze świataPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu3 min

Podobne wpisy