Rośliny inwazyjne źródłem pokarmu pszczoły miodnej
tekst: Aneta Sulborska-Różycka
Artykuł z numeru 1/2025 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer
Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima Mill.)

Klon jesionolistny (Acer negundo L.)
Kwiaty roślin inwazyjnych mogą dostarczać, niezbędnego dla pszczoły miodnej i dzikich zapylaczy, pokarmu białkowego i węglowodanowego. Niemniej rośliny te stanowią zagrożenie dla rodzimej flory, a negatywne skutki związane z ich rozprzestrzenianiem są zdecydowanie większe aniżeli zyski, jakie mogą przynieść. Wiele gatunków inwazyjnych zostało rozpropagowanych przez pszczelarzy, którzy upatrywali w nich źródło obfitego pożytku, pojawiającego się nierzadko w okresie, kiedy nie kwitną już inne rośliny, z których można pozyskać miód towarowy.
Termin „rośliny inwazyjne” odnosi się do „nierodzimych organizmów wywołujących lub charakteryzujących się potencjalnymi możliwościami wywołania szkód w środowisku, strat ekonomicznych lub stwarzających zagrożenie dla zdrowia ludzkiego” (Tokarska-Guzik, 2002).
Rozprzestrzenianie gatunków inwazyjnych było najczęściej wynikiem działalności człowieka, zarówno przypadkowej (np. nasiona docierały z transportem zbóż), jak też celowej. O ich uprawie decydowały zazwyczaj walory dekoracyjne (rośliny stanowiły nowinkę ogrodniczą) lub użytkowe (np. miały być wykorzystane w celach paszowych). Nasiona lub sadzonki roślin, które okazywały się inwazyjnymi, często sprowadzano najpierw do ogrodów botanicznych, skąd z czasem „uciekły” do środowiska naturalnego. Znalazły tam dobre warunki do rozwoju i wygrały konkurencję z rodzimymi gatunkami, wypierając je skutecznie z danego terenu.
Można zadać pytanie, dlaczego niektóre gatunki roślin uzyskały miano inwazyjnych i dlaczego są niebezpieczne? Zdaniem naukowców ich introdukcja i/lub rozprzestrzenianie zagrażają różnorodności biologicznej i/lub funkcjonowaniu rodzimych ekosystemów. Gatunki te po wprowadzaniu do środowiska naturalnego ujawniają zdolność do trwałego zadomowienia i spontanicznego opanowywania oraz przekształcania zbiorowisk roślinnych. Odnosi się to szczególnie do drzew i krzewów, których introdukcja może prowadzić do długotrwałych przeobrażeń składu flory stycznego oraz struktury fitocenoz leśnych i zaroślowych (Tokarska-Guzik i wsp., 2012). Można wskazać kilka cech, które decydują o inwazyjności roślin obcych, są to m.in.:
- wysoka płodność, trwałość nasion oraz przedłużona zdolność ich kiełkowania;
- budowa diaspor (głównie nasion i owoców) umożliwiająca wykorzystanie zewnętrznych czynników przy ich transporcie (np. niska waga ułatwiająca rozsiewanie przez wiatr, niezatapialność, atrakcyjny wygląd dla zwierząt zjadających owocnie lub nasiona);
- wczesne przystępowanie do reprodukcji, plastyczność morfologiczna, tworzenie podziemnych organów spichrzowych;
- przystosowania do rozmnażania (np. dwupienność, samopylność fakultatywna);
- zdolność do tworzenia mieszańców z pokrewnymi gatunkami w nowej ojczyźnie;
- szczególna zdolność do konkurowania z innymi gatunkami (tempo odtwarzania uszkodzonych organów, intensywny wzrost, lepsze wykorzystanie światła, wody, przestrzeni i składników pokarmowych, oddziaływanie allelopatyczne, destabilizacja biocenoz, m.in. przez wpływ na mikroorganizmy glebowe).
Pojawienie się gatunków inwazyjnych w środowisku naturalnym powoduje określone konsekwencje, m.in.:
Ten artykuł pochodzi z numeru 1/2025
E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.
Kup e-wydanie 1/2025 — 10,00 zł Cały e-rocznik 2025 — 100,00 zł E-prenumerata
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
W tym numerze — Styczeń 2025
- Choroby, szkodniki, zatruciaWrogowie pszczół i owoców u naszych bram [3]: metody zwalczania Vespa velutinaZbigniew Lipiński pełna treść po wykupieniu9 min
- InneProgram hodowli pszczół odpornych na inwazję roztoczy Varroa destructorRedakcja pełna treść po wykupieniu1 min
- Gospodarka pasiecznaZarządzanie przez usystematyzowanie czyli schematy, arkusze i „beczułki”Wojciech Kołodyński pełna treść po wykupieniu9 min
- Pożytki i zapylanieRośliny inwazyjne źródłem pokarmu pszczoły miodnejAneta Sulborska-Różyckadostępny dla Ciebie15 min
- Produkty pszczelePyłek fermentowany – laboratoryjny substytut pierzgiMichał Miłek pełna treść po wykupieniu8 min
- Biologia pszczółJak Karl von Frisch odkodował język pszczół [2]Andrzej Rajca pełna treść po wykupieniu7 min
- ApiterapiaApiterapia w praktyce: produkty pszczele w terapii kaszluArkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu8 min
- Rozmowa miesiącaŁukasz Waryas: „Innowacje, dywersyfikacja i budowanie marki – bez tego nie da się dziś być pszczelarzem zawodowym”Krystyna Pohorecka pełna treść po wykupieniu13 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaKsiądz Stanisław Mazak obywatelem Lwowa i PszczynyAdam Wilczyński pełna treść po wykupieniu3 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki…z krajuKamila Cyfra pełna treść po wykupieniu3 min
- Ludzie-miejsca-wydarzeniaPszczelarskie migawki … ze świataPiotr Szyszko pełna treść po wykupieniu3 min
