Jaki zegar rządzi życiem pszczół?

tekst: Archiwum miesięcznika „Pszczelarstwo”

Pszczelarstwo, Rok XI, nr 11, listopad 1960

strona 342

W lecie roku 1906 August Forel jadając między godziną 7.30 a 9.30 śniadania na tarasie miał za towarzyszki pszczoły, które ucztowały na konfiturach. Pewnego dnia nie postawiono na stole miseczki z konfiturami, a jednak pszczoły stawiły się o zwykłej porze gromadnie i zapamiętale szukały słodyczy. Nazajutrz przyleciały znowu między godziną 7.30 a 9.30, choć i tym razem nie było na stole konfitur. Nie mogły ich zwabiać ani zapach ani też barwa konfitur. Nie było więc innego wytłumaczenia, jak to, że pszczoły „pamiętają godziny, w których poprzednio znajdowały konfitury, a więc... posiadają pamięć czasu“.

I tak też to zjawisko wytłumaczył Forel w swej książce z roku 1910.

Przepuszczenie to potwierdziły obserwacje dokonane kilka lat wcześniej przez innego badacza życia owadów, a w szczególności pszczół, von Buttel-Reepena. Uczony ten zauważył, że pszczoły oblatywały pole gryki jedynie w godzinach przedpołudniowych, kiedy jej kwiaty wydzielają nektar. W innych godzinach nie widziało się prawie pszczół na widocznych z daleka i pachnących łanach kwitnącej gryki. Tak więc zbieraczki orientują się, w jakiej porze dnia zbierają nektar i nie przedsiębiorą bezużytecznych lotów w godzinach, gdy gryka go nie wydziela.

— Widzimy tu zdolność uczenia się, modyfikowania swych czynności i zmysł czasu — stwierdził Buttel-Reepen, opisując tę obserwację.

Wnioski Buttel-Reepena, jak wiemy dziś, były słuszne, ale nie przekonujące, zwłaszcza po rewelacyjnych odkryciach Frischa o tańcach, którymi zbieraczki werbują nowe zastępy robotnic na wziątek. Wskazał na to w r. 1921 właśnie Frisch, pisząc: „Obserwacje te... można wytłumaczyć nawet bez śladu zmysłu czasu. Kiedy koło godziny 10 kwiaty gryki przerywają produkcję nektaru, zbieraczki po kilku daremnych odwiedzinach nie przedsiębiorą dalszych lotów i pozostają w ulu. Teraz na polu, które poprzednio dostarczało tak obficie wziątku, zjawiają się tylko co pewien czas pojedyńcze wywiadowczynie... dlatego nie widzi się wtedy prawie wcale pszczół na gryce. Zaledwie jednak produkcja nektaru rozpoczyna się na nowo, pierwsze wywiadowczynie wróciwszy do ula z ładunkiem nektaru tańczą i werbują na nowo te same zastępy pszczół, które przedtem odwiedzały pole gryki“.

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

Podobne wpisy