„Droga do pasiek wolnych od chemii – pszczoły oporne na Varroa do 2033 roku” – inspiracja i realizacja

tekst: Krystyna Pohorecka

Artykuł z numeru 7/2026 miesięcznika „Pszczelarstwo” kup ten numer

Zgodnie z obietnicą kontynuujemy relację z I Ogólnopolskiej Konferencji Varroaresistenz Polska 2033, przedstawiając tematykę prelekcji dotyczących współczesnego podejścia do zwalczania inwazji roztocza V. destructor. Przesłanie w nich zawarte powinno dotrzeć do każdej z osób zajmującej się chowem i hodowlą pszczół.

Pierwszy z prelegentów, dr Ralph Büchler jest właścicielem pasieki od 1976 roku, prowadzi w niej także hodowlę matek pszczelich. Przez szereg lat kierował instytutem pszczelarskim w Kirchhain (Niemcy), gdzie realizowano badania poświęcone m.in. problematyce inwazji roztocza V. destructor w rodzinach pszczelich. Mimo zakończenia pracy zawodowej wciąż współpracuje z organizacjami pszczelarskimi zajmującymi się hodowlą pszczół opornych na tego pasożyta, których nie trzeba już przed nim chronić za pomocą akarycydów.

Dzisiaj dr Büchler uważa, że standardy zwalczania inwazji pasożyta (zabiegi letnie i zimowe) wypracowane przez ponad 40 lat nie powinny być dalej praktykowane. Jego zdaniem podejście pszczelarzy do tego zagadnienia powinno ulec diametralnej zmianie ze względu na niewystarczającą skuteczność terapii farmakologicznych, powodowaną stopniowym uodparnianiem się populacji pasożyta na aplikowane do uli substancje chemiczne oraz bezwzględną konieczność zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego produktów pszczelich pozyskiwanych w pasiekach. Jak pokazują wyniki monitoringu zimowych strat rodzin pszczelich w Niemczech, w tym okresie z roku na rok ginie ich coraz więcej. W tej sytuacji wdrożenie alternatywnych rozwiązań stało się wręcz niezbędne.

Jednym z nich jest ograniczenie populacji pasożyta poprzez stworzenie w rodzinach warunków, które uniemożliwiają mu rozwój i namnażanie, czyli doprowadzenie rodzin do stanu bezczerwiowego. Mocnym argumentem przemawiającym za celowością takiego postępowania są przedstawione przez dr. Büchlera wyniki najnowszych badań naukowych dowodzące, że w rodzinach, w których zaizolowano matki, przerywając tym samym wychów czerwiu, następował istotny spadek liczby pasożytów Varroa. Dodatkowo okazało się, że zabieg ten powodował ograniczenie reprodukcji pasożytów na skutek wzrostu odsetka niepłodnych samic Varroa (mogą one stanowić nawet 60 proc., podczas gdy w rodzinach z matkami czerwiącymi bez przerwy – ok. 25–35 proc.). Co więcej, stan ten utrzymywał się jeszcze przez cztery do sześciu tygodni po uwolnieniu matek z klateczek. Natomiast podczas badań, które realizował wspólnie z pszczelarzami zawodowymi stwierdzono, że ograniczenie czerwienia matek przez okres dwóch-trzech tygodni pozwala zmniejszyć stopień porażenia rodzin nawet o 80 proc., w porównaniu do rodzin, w których matki czerwią cały czas. Co ważne, przerwa w wychowie czerwiu nie szkodziła rodzinom, wręcz przeciwnie – zimowały lepiej i były silniejsze wiosną. Szczególnie korzystna okazała się izolacja matek w sierpniu (w marcu siła rodzin z tej grupy była dwukrotnie wyższa niż w lipcu – przed zazimowaniem).

Innym rozwiązaniem, z którego pszczelarze mogą skorzystać, jest poszukiwanie rodzin mniej porażonych przez pasożyta, co może świadczyć o posiadaniu przez te pszczoły cech pozwalających im ograniczać populację Varroa do poziomu, przy którym rodziny mogą normalnie funkcjonować. Dowodem na istnienie pszczół opornych na inwazję pasożyta są występujące w wielu regionach świata nieleczone populacje, które powstały na drodze naturalnej selekcji, a nie na skutek realizacji programów hodowlanych. Te same procesy mogą zachodzić w pasiekach pod warunkiem, że pszczelarze na to pozwolą. Doktor Büchler zwrócił w tym miejscu uwagę na rolę trutni w procesie nabywania przez pszczoły oporności. Otóż rodziny wolno żyjące produkują bardzo dużo trutni, które jako osobniki haploidalne, niosą wyraźną informację genetyczną swojej matki – te z niekorzystnymi genami są eliminowane. Do unasienienia matek dochodzi w miejscach gromadzenia się trutni z wielu pasiek, gdzie istnieje między nimi olbrzymia konkurencja, w wyniku której matki kojarzą się z zaledwie kilkoma lub kilkunastoma najsilniejszymi osobnikami i to ich materiał genetyczny przynoszą do gniazda. Ten perfekcyjny system utrzymania witalności, żywotności i zdrowia w populacji pszczół, od milionów lat zapewnia im możliwość przystosowania się do różnych warunków środowiskowych (w tym patogenów) bez ingerencji człowieka. Pszczelarze powinni pamiętać o tym, że roztocz Varroa jest przede wszystkim pasożytem czerwiu trutowego, destrukcyjnie oddziałującym na organizm trutni, w tym układ rozrodczy (spadek liczby produkowanych plemników). Rodziny z silną inwazją Varroa (uznawane za nieoporne) ograniczają ich wychów. W praktyce oznacza to, że rodziny intensywnie porażone jesienią rodziny, nie wychowają w następnym sezonie trutni zdolnych do kopulacji. W rezultacie materiał genetyczny tych nieopornych rodzin w naturalny sposób zostaje wyeliminowany z danej populacji. Pszczelarze zwalczając pasożyty zimą, blokują działanie tego warunkującego powstawanie u pszczół oporności na Varroa mechanizmu. Aby to zmienić w Niemczech zorganizowano trutowisko, na którym rodziny ojcowskie nie są poddawane leczeniu od ok. 20 lat . Obecnie takich trutowisk jest 10 i w żadnym nie odnotowano katastrofalnych strat rodzin. W ten sposób niemieccy pszczelarze starają się budować populacje rodzin opornych.

Ten artykuł pochodzi z numeru 7/2026

E-prenumerata obejmuje numer bieżący i kolejne. Wcześniejsze numery są dostępne jako e-wydania — na 12 miesięcy od zakupu.

Kup e-wydanie 7/2026 — 10,00 zł E-prenumerata

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

W tym numerze — Lipiec 2026

  1. Gospodarka pasiecznaLipiec – pszczelarski zwiastun zimyJacek Wojciechowski pełna treść po wykupieniu8 min
  2. Gospodarka pasiecznaWędrujmy z pszczołami za miodemAndrzej Chorągiewicz pełna treść po wykupieniu5 min
  3. Pożytki i zapylanieKoniczyny – niezastąpione rośliny pożytkoweBożena Denisow, Monika Strzałkowska-Abramek pełna treść po wykupieniu10 min
  4. Pożytki i zapylanieKłokoczka południowa – wiosenne źródło pożytku dla pszczoły miodnej i dzikich zapylaczyMarzena Masierowska pełna treść po wykupieniu6 min
  5. Ule i sprzęt pasiecznyNowa technologia pozyskiwania propolisuRoman Dvykaliuk pełna treść po wykupieniu7 min
  6. Reklama i marketingCyfrowy paszport miodu – odpowiedź na problem fałszowania i nowe wymagania rynkuEwa Wanda Ziemba, Maciej Bułkowski pełna treść po wykupieniu12 min
  7. ApiterapiaMleczko pszczele jako element terapii wybranych schorzeń [1]Arkadiusz Ciołkowski pełna treść po wykupieniu7 min
  8. Ludzie-miejsca-wydarzeniaDalmacja widziana oczami pszczelarzaWiesław Londzin pełna treść po wykupieniu7 min
  9. Ludzie-miejsca-wydarzenia„Droga do pasiek wolnych od chemii – pszczoły oporne na Varroa do 2033 roku” – inspiracja i realizacjaKrystyna Pohoreckadostępny dla Ciebie16 min

Podobne wpisy