Pszczoły a rośliny owadopylne

tekst: Bolesław Jabłoński

Pszczelarstwo, Rok XXXII, nr 1, styczeń 1981 — Doc. dr hab. Bolesław Jabłoński

Doc. dr hab. Bolesław Jabłoński

strona 6

Oddział Pszczelnictwa ISiK, Puławy

winieta działu — liść i kwiat koniczyny w doniczce z napisem „pożytki i zapylanie"

Każda roślina nasienna może wytwarzać owoce i nasiona dopiero wtedy, gdy komórka jajowa zalążka zostanie zapłodniona przez komórkę plemnikową pyłku. Aby zaś do zapłodnienia mogło w ogóle dojść, z reguły pyłek z pylników musi dostać się na znamię słupka, gdzie następnie kiełkuje i wrasta do zalążni kwiatu, jak to schematycznie przedstawiono na rysunku 1. Jeżeli do wydania owoców i nasion wystarcza pyłek z tego samego kwiatu lub też z innych kwiatów tej samej rośliny, mamy do czynienia ze zjawiskiem samopłodności. O roślinach takich mówimy, że są samopłodne (samopylne jest mniej ścisłym określeniem). Gdy do wydania owoców i nasion konieczny jest pyłek obcy, pochodzący z innej rośliny tego samego gatunku, mówimy o zjawisku samobezpłodności — czyli obcopylności.

W przyrodzie nie ma jednak bardzo ostrego podziału na gatunki samopłodne i samobezpłodne. Oczywiście mamy rośliny wysoce samopłodne (np. groch, wyka jara) oraz wysoce samobezpłodne (koniczyna czerwona, fasola wielokwiatowa). Ogromną jednak większość stanowią rośliny o cechach pośrednich, tzn. mogące wprawdzie wydawać owoce i nasiona przy zapylaniu pyłkiem własnym, ale naprawdę dobrze plonują dopiero wtedy, gdy są zapylone pyłkiem obcym. Należy dodać, że również w obrębie każdego gatunku czy populacji istnieje duża zmienność między poszczególnymi osobnikami roślin pod względem stopnia ich samopłodności, co ilustrują dane w tabeli 1. Są to oczywiście właściwości dziedziczne. Ale również czynniki zewnętrzne, zwłaszcza temperatura, decydują w dużej mierze o powstaniu owocu z kwiatu zapylonego pyłkiem własnym. Znane są przypadki dobrego owocowania przy samozapyleniu np. jabłoni Golden Delicious w warunkach Europy południowej, podczas gdy u nas odmiana ta wymaga obcozapylenia. Ogólnie biorąc zapylenie pyłkiem obcym, czyli zapylenie krzyżowe, jest niezbędne do dobrego plonowania nie tylko roślin samobezpłodnych, ale także w dużym stopniu samopłodnych. Stwierdzono także, że najbardziej nawet samopłodne rośliny zawsze lepiej owocują po zapyleniu krzyżowym.

Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”

Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.

Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna

Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.

Masz już dostęp? Zaloguj się.

Podobne wpisy