Nowe spojrzenie na stare sposoby walki z wirusami pszczół
tekst: Ewa Kubala
Pszczelarstwo, Rok LXIII, nr 2, luty 2012 — Mgr Ewa Kubala
Mgr Ewa Kubala
strona 14
Pszczoły współistnieją z wirusami właściwie odkąd tylko pojawiły się na ziemi, co świadczy o tym, że musiały one wykształcić na drodze ewolucji mechanizmy, które pozwalają na ustalenie równowagi między patogenem i jego żywicielem. Niejednokrotnie obserwowano, jak rodziny w znacznym stopniu porażone chorobą odzyskiwały zdrowie. Okazuje się, że nie tylko odporność jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, ale w kolejnych pokoleniach rodziny radzą sobie z patogenem coraz lepiej. Proces przystosowania następuje zaskakująco szybko. Przykładem może być doświadczenie przeprowadzone w Indiach (Verma, 1990), kiedy populacja Apis cerana została zdziesiątkowana przez nowy szczep wirusa choroby woreczkowej. Zginęło wtedy ponad 95% rodzin pszczelich. Naukowcy do doświadczenia użyli 25 rodzin spośród tych, które przetrwały pogrom i podali im syrop z dodatkiem zawiesiny wirusa. Trzy rodziny zginęły, pozostałe 22 wprawdzie początkowo wykazywały symptomy zakażenia, jednak potem chowano je przez 5 pokoleń (w każdej rodzinie matkę zastępowano jej córką) i kolejnym pokoleniom znowu podawano świeżą zawiesinę wirusa. Objawy pojawiały się w ciągu 4-10 dni od zakażenia, wcześniej u rodzin pochodzących od matek z rodzin początkowo włączonych do doświadczenia, niż u potomstwa ich córek. Procent porażonego czerwiu był również większy u rodzin macierzystych i stopniowo zmniejszał się w kolejnych pokoleniach. Rodziny wracały do zdrowia najpóźniej po 30 dniach, a w kolejnych pokoleniach coraz szybciej. Stwierdzono, że w naturze choroba występowała w 4-letnim cyklu, po tym okresie rodziny, które przetrwały, rozwijały się normalnie. Przypomina to inne epidemie dziesiątkujące pszczoły. Wydaje się, że odporność nabyta w tak krótkim okresie ma podłoże raczej epigenetyczne, niż ściśle genetyczne.
Powyższy przykład może potwierdzać teorię mówiącą, że w przypadku epidemii dotykających pszczoły warto opierać dalszą hodowlę na rodzinach, które wyszły z nich obronną ręką. Dla pszczelarzy jednak ciekawsze jest pytanie, czy jest możliwe uzyskanie odporności bez ponoszenia tak ogromnych strat. Odpowiedzią może być preparat RemebeeTM, opracowany przez firmę Beeologics, będący rodzajem szczepionki dla pszczół, oparty na naturalnym u pszczół mechanizmie odporności. Aby zrozumieć mechanizm działania nowej szczepionki, musimy przypomnieć sobie pewne podstawowe informacje związane ze sposobem działania wirusów i rolą genów.
Rodziny, których zamarcie przypisywane jest CCD (zespół masowego ginięcia pszczoły miodnej – ang. Colony Collapse Disorder) charakteryzują się obecnością dużej ilości patogenów, a jednak nie obserwuje się w nich oczekiwanej reakcji układu odpornościowego, np. produkcji antybakteryjnych peptydów, nie zaobserwowano też ekspresji genów odpowiedzialnych za reakcję na pestycydy. Może to być związane z obecnością wirusów w organizmach pszczół, na co wskazują wnioski z jednego z najciekawszych opracowań na temat CCD (Johnson, Evans, Robinson, Berenbaum, 2009), w którym autorzy, porównując rodziny zdrowe z rodzinami z CCD z różnych regionów USA, stwierdzili występowanie u tych drugich znacząco większej ilości fragmentów RNA, które autorzy wiążą z infekcjami wirusowymi. Wirusy infekując komórki żywiciela, zmuszają je do produkcji białek wirusa kosztem białek potrzebnych pszczołom do prawidłowej reakcji na bakterie, grzyby czy pestycydy. Niedawno odkryto, że bakterie (a szczególnie wirusy) mogą produkować microRNA (istotny element w procesie odczytywania genetycznych instrukcji, odpowiedzialny za przekazywanie informacji mających wpływ na ekspresje genów) albo zaburzać działanie microRNA swojego żywiciela, ważne dla działania jego układu odpornościowego.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
