Dzieło Jana Dzierżona we współczesnej nauce pszczelnictwa
tekst: Jerzy Woyke
Pszczelarstwo, Rok XXXII, nr 12, grudzień 1981 — Prof. dr hab. Jerzy Woyke
Prof. dr hab. Jerzy Woyke
strona 12
Historia badań nad partenogenezą pszczół
Najważniejszym osiągnięciem J. Dzierżona było niewątpliwie odkrycie partenogenezy i związanego z tym zjawiska różnicowania się płci u pszczół. Podał on w swoim artykule w r. 1845, iż z jaj zapłodnionych rozwijają się robotnice, a z jaj niezapłodnionych trutnie. W kilkadziesiąt lat później, w roku 1898 i 1899, opisał jak doszło do tego odkrycia. Otóż 10 lat przed ogłoszeniem zjawiska partenogenezy, w 1835 r., wyszły u niego w pasiece jednocześnie dwa roje, pierwak i drużak, które następnie połączyły się. Młoda matka zabiła starą, która jednak przedtem uszkodziła młodej skrzydło. Wskutek tego młoda matka nie mogła wylecieć na lot godowy i unasienić się. Zaczęła składać jaja, z których rozwijały się wyłącznie trutnie. Po zabiciu młodej matki Dzierżon stwierdził, że miała ona zbiorniczek nasienny wypełniony wyłącznie wodnistym płynem, podczas gdy matki unasienione mają zbiorniczek wypełniony nasieniem. Odkrycie Dzierżona wywołało burzę sprzeciwów. Cała dyskusja na ten temat została pokrótce przedstawiona przez Woykego w artykule „Przeciwko teorii Dzierżona” („Pszczelarstwo” 1/61).
W jednym z artykułów zamieszczonych w „Bienenzeitung” i przez Mazaka w książce „Jan Dzierżon — studium monograficzne” Dzierżon donosi, że 19 lutego 1853 r. otrzymał pień żółtych pszczół włoskich. Jesienią tegoż roku na wędrownym zebraniu pszczelarzy w Wiedniu podaje, że uzyskał z tego pnia 30 nowych pni czystej rasy włoskiej. Ponadto w 20 pniach miał już matki włoskie unasienione ciemnymi miejscowymi trutniami oraz 4 ciemne miejscowe matki unasienione żółtymi trutniami włoskimi. Robotnice w tych dwu ostatnich grupach pni były mieszańcami o ubarwieniu w połowie zbliżonym do żółtej barwy pszczół włoskich, a w połowie do ciemnej pszczół miejscowych. Stwierdził on, że przy pomocy pszczół włoskich może w najlepszy sposób wykazać słuszność lub nieprawdziwość swej hipotezy. Jeżeli jaja trutowe rozwijają się bez udziału ojca, to w przypadku unasienienia matki przez trutnie obcej rasy, trutnie pochodzące od tej matki powinny dziedziczyć wyłącznie jej cechy. W 1854 r. Dzierżon podał, że matki włoskie unasienione ciemnymi trutniami produkowały wyłącznie żółte trutnie, a z dwu matek ciemnych unasienionych żółtymi trutniami, obydwie dawały ciemne trutnie, z tym że u jednej z nich znalazł kilka żółtych. Przekonali się o tym również inni pszczelarze,którzy zaczęli chować pszczoły włoskie.
Następnie zagadnieniem partenogenezy zaczęli się zajmować naukowcy — A. Berlepsch, C. Siebold, R. Leuckart i inni.
Wobec naukowego udowodnienia możliwości rozwoju normalnego potomstwa z niezapłodnionych jaj, dalsze ataki obrały jako swój główny cel zagadnienie zróżnicowania się płci. Dyskusja ta została również streszczona przez Woykego („Pszczelarstwo” 1/61) i Mazaka („Jan Dzierżon — Studium monograficzne”)
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
