O szkicu autobiograficznym Mikołaja Witwickiego
tekst: Stanisław Mazak
Pszczelarstwo, Rok XVI, nr 10, październik 1965 — Stanisław Mazak
Część I
Stanisław Mazak
strona 9
Szukając materiałów do recenzji rozprawy biograficznej: S. Brzozowski i W. Ziemacki „Mikołaj Witwicki pionier postępowego pszczelnictwa w XIX w.” z nieopisaną radością odznalazłem w Bibliotece Publicznej miasta stoł. Warszawy brudnopis, w którym M. Witwicki naszkicował swój życiorys.
Do szkicu jest dołączony ośmiostronicowy brudnopis z literackimi opracowaniami Witwickiego pod ogólnym tytułem „Kalejdoskop”. Jego podtytuły brzmią: 1. „Z powodu dramatu P. Odyńca”, 2. „O Poematach Homera”, 3. „O pewnych rozprawach... Waysenhofa”, 4. „Pojęcie o cholerze”, 5. „O handlu zewnętrznym Rosji”.
Odkryte opracowania pozwalają lepiej poznać życie i dzieło człowieka, którego polska i rosyjska apidologia cenią wysoko jako pioniera pszczelarstwa i płodnego pisarza.
Witwicki był pierwszym pszczelarzem polskim, który zapoznał się z zachodnim pszczelarstwem z literatury i z osobistego kontaktu. Zdobycze Zachodu z ogromnym rozmachem propagował na ziemiach polskich w zakładanych pasiekach dworskich, w ogromnej, liczącej 2 tys. pni — własnej i za pośrednictwem bogatej publicystyki.
Ten pomost dla apidologii zachodniej przedłużył Witwicki w 1832 r. w głąb Rosji, pszczelarząc tam jako zesłaniec (za udział w randze kapitana w Powstaniu Listopadowym), kierując od roku 1838 szkołą pszczelarską w Lesinie, a od 1849 r. 4-tysięczną pasieką hr. Koczubeja w Koczubei i w Dikańce, pisząc odtąd wiele w języku rosyjskim, tłumacząc na ten język swoje polskie publikacje pszczelarskie.
Nie posądzajmy go o gloryfikację pszczelarstwa zachodniego, a poniżanie rodzimego. W listach do Lelewela i w swej publicystyce pisał: „przodkowie nasi wielkimi byli znawcami pszczolnictwa... żaden naród nie zadał sobie tyle mozołu w udoskonaleniu pasiek, ile przodkowie nasi”. Ul kontrolny na wadze pouczył go, że „przybytki polskie są wyższe od zagranicznych”. Witwicki włączył się w nurt wzrastającego wówczas romantyzmu, uznawał we „wieści gminnej arkę przymierza między dawnymi a nowymi czasy”. Lelewelowi i Czackiemu zwierzał się o konieczności spisania wysokiej wiedzy pszczelarskiej, „przekazywanej przez gmin z pokolenia na pokolenie”,
Rosja odwdzięczyła się Witwickiemu nadaniem mu członkostw, licznymi recenzjami jego publikacji, a po jego śmierci nekrologiem i życiorysami umieszczonymi w encyklopediach oraz periodykach. A Polacy? Członkostwa nie przyznali, nekrolog — to lakoniczna notatka w prasie: „W r. z. umarł we wsi Dzikanka w Gub. Połtawskiej znany z kilku dzieł ważnych o pszczolnictwie, ś.p. Mikołaj Witwicki. Rodził się w Galicji dnia 16.5.1764 r.” (Kuryer Warszawski 4.5.1854, nr 127). Dopiero krzemieńczyk, ks. Sobieszczański, umieścił kilka prawdziwych i błędnych szczegółów z jego życia w dwu wydaniach Encyklopedii Pow. Olgerbranda (1867 i 1903). Wszystkie późniejsze nasze encyklopedie pominęły tę pozycję.
Jakkolwiek Witwicki pisał w języku rosyjskim tylko o tematyce pszczelarskiej, Gennadi i Wiengierow poświęcili mu garść wiadomości w swoich historiach piśmiennictwa rosyjskiego. Daremnie jednak szukać jego nazwiska w opracowaniach omawiających piśmiennictwo polskie XIX w. a Witwicki w Upomnieniu nie mającym nic wspólnego z pszczelarstwem, napisanym w duchu wczesnego romantyzmu, wspomina o Wasilim Żukowskym, rosyjskim preromantyku, którego Mickiewicz poznał w Rosji w 1828 r.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
